Yenidoğandan Çocukluluğa Adım Adım Aşılanma Süreci

0 229

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

İnsan ve hayvanlarda hastalık yapma yeteneğinde olan virüs, bakteri gibi mikropların hastalık yapma karakterlerinden arındırılarak ya da bazı mikropların salgıladığı zehirlerin (toksinler) etkilerinin ortadan kaldırılarak, geliştirilen biyolojik maddelere ‘aşı’ denir. Bebekler dünyaya geldikleri ilk günden başlayarak Sağlık bakanlığı tarafından hazırlanan rutin aşılama programı dahilinde aşılanmaya başlarlar, bu rutin süreç ilkokul 8. sınıfa geldiklerinde tamamlanmış olur.

Aşılamanın Amacı Nedir?

  • Kişinin virüs veya bakteri etkenini tanıyan antikorlarını etkene karşı duyarsızlaştırarak, yan etkileri önlemektir.

Aşının Etki Mekanizması Nasıldır?

Aşılar belirli bir hastalığa yakalanmadan önce kişiyi bağışıklayarak, vücutta bağışıklık sisteminde yer alan savunma hücrelerini uyararak hastalık etkenini tanıyan ve bu etkenle karşılaşıldığında onu yakalayıp yok eden koruyucu maddelerin (antikorlar) oluşmasını sağlarlar.

Bu şekilde kişi o hastalıkla daha önce tanışmamış olsa bile direnç kazanmış olur.

Aşılanmanın Yararları Nelerdir?

  • Aşılanma sayesinde enfeksiyon yapabilme yeteneğine sahip bulaşıcı hastalıkların büyük bir kısmının bulaşmasını önlemek
  • Hastalığı önleyerek ucuz, kolay ve daha az acılı bir yöntemin kullanılmasını sağlamak
  • Aşısı bulunan enfeksiyonlar ile ölüm ve sakat kalma oranlarını düşürmek
  • Bebeklerin ölüm oranlarının düşmesini sağlamak

Bağışıklık Türleri Nelerdir?

Aktif Doğal Bağışıklık: Kişinin hastalık geçirmesiyle oluşan bağışıklıktır.

Aktif Edinsel Bağışıklık: Kişinin aşılanmasıyla kazanılan bağışıklıktır.

Pasif Doğal Bağışıklık: Gebelik sürecinde anne ile bebek arasındaki madde alışverişini sağlayan plasenta yolu ile gerçekleşir.

Pasif Edinsel Bağışıklık: Bağışıklık sisteminde görev alan antikorların vücuda verilmesi ile kazanılan bağışıklıktır.

Aşı Türleri Nelerdir?

Canlı Aşı : Aşı içerisinde kullanılan mikroorganizmalar canlıdır fakat insan vücudu için tamamen zararsız hale getirilmiştir, hastalık yapıcı özellikleri zayıflatılmıştır. Canlı aşılar bağışıklık sistemi zayıflamış kişilere uygulanmamalıdır. Verem, kızamıkçık, kabakulak, suçiçeği canlı aşıları örnek verilebilir.

Ölü Aşı : Aşıda kullanılan mikroorganizmalar canlı olmamakla birlikte ancak vücudu uyararak antikor adı verilen koruyucu maddelerin yapılmasını sağlayan özellikleriyle korunmuştur.

Toksoid Aşı: Bu tür aşılarda mikroorganizmaların kendisi kullanılmaz, zehiri (toksini) olan mikroorganizmaların toksinlerinin yapısı değiştirilerek toksik özellikleri yok edilmiş, bağışıklık yanıtını oluşturacak özellikleri korunmuş halini içerirler. Difteri ve tetanoz aşıları buna örnektir.

Konjuge Aşı : Laboratuvar ortamında bakteri kapsülünün içindeki vücuda girdiğinde antikor salgılanmasını sağlayan antijenlerin bakteri ile bağlanarak vücuda verilmesiyle oluşmuş aşı türüdür.

Rekombinant Aşı : Bir virüs bakteri ya da tek hücreden oluşan mikroskobik canlılardan alınan ve bağışıklık oluşturma etkisi olan bir genin ayrılarak ,daha sonrasında bakteri maya ya da memeli hücresine DNA tekniği ile klonlanması ile oluşur. Hepatit B bunlara örnektir.

Kombine Aşı : İki ya da daha fazla bağışıklık yapma özelliği olan maddenin fiziksel olarak bir araya geldiği karma aşılardır. Difteri, tetanoz, boğmaca örnek verilebilir.

Süreçlere Göre Adım Adım Aşılanma Takvimi

DOĞUMDAN HEMEN SONRA

HEPATİT B AŞISI
  • Bebeğin doğduğu birinci gün,1. ayın sonunda ve 6.ayın sonunda olmak üzere üç doz uygulanır.
  • Hepatit B virüsünün parçalarından üretilir. Aşının enfeksiyon yapma riski yoktur.
  • Hepatit B virüsü karaciğeri etkileyerek birkaç hafta sürebilecek hafif hastalık haline, ya da ömür boyu sürecek ciddi bir hastalığa sebep olabilir. Bu nedenle aşılanma çok önemlidir.
  • Erişkinlik döneminde geçirilen hastalık büyük oranda iyileşirken, çocukluk döneminde geçirilen hastalık %90 oranında kronikleşir bu nedenle takvime uygun bir şekilde aşılanmak önemlidir.

2. AYIN SONU (8 HAFTA)

BCG
  • Canlı aşı olması sebebiyle 2. ayın sonunda ve tek doz uygulanır.
  • Verem /tüberküloz aşısı olarak adlandırılabilir
  • Mycobacterium Tuberculosis adlı etkenin akciğerlerde hastalık oluşturması sonucu akciğer tutulumunu engellemek amacıyla aşılama yapılır.
  • Aşı doğru yapılmışsa 6-8 mm beyaz bir kabarcık oluşur
  • Aşı yapıldıktan 48-72 saat sonra bakıldığında eğer kabarcık 0-5 mm arasında ise aşı tutmamış,6-14 mm arasında ise aşı tutmuş,15 mm üzerinde ise mevcut enfeksiyon vardır.
  • Aşıdan 2-3 hafta sonra bağışıklık sisteminin yanıtı ile sivilce benzeri şişlik görülebilir 2-5 ay sonrasında ciltte iz bırakarak iyileşir.
KONJUGE PNÖMOKOK
  • 2,4,6,12 ayın sonlarında uygulanmak üzere dört doz uygulanır.
  • 2. ayın sonundaki doz rapel doz yani aşının tutması için yineleme dozu olarak adlandırılabilir.
  • Ölü ve konjuge bir aşı türüdür.
  • Aşılama ile akciğer, kan ve beyin omurilik zarlarını etkileyerek zarar veren Pnömokok adı verilen bakterilerin etkilerinden korunulabilir.
  • ‘Streptococcus pneumonia’ adlı bakterinin etkisinden korunmak için aşı yapılır
  • Pnömokok etkeni gelişmekte olan bölgelerdeki 5 yaş altındaki çocuklarda en çok ölüme sebep olan hastalıklardandır aşılanma bu nedenle çok önemlidir.
DaBT-İPA-Hİb
  • Sırasıyla difteri, asüler boğmaca, tetanoz, İnaktif polio, Hemofilus influenza tip b aşısı içeriğiyle karma aşıdır.
  • 2.,4.,6.,18.ayın sonunda uygulanır
  • 18. ayın sonundaki dozu aşının pekiştirilmesi için yapılan rapel dozdur.
  • Karma aşı yapıldıktan 2-7 gün arasında çığlık, ağlama, rektal (makat)bölgesinden ateş ölçümü 40.5 C ‘nin üstünde ise hekime bildirilir ve bir sonraki dozda boğmaca aşısı karma aşıdan çıkartılır.

6. AYIN SONU (24 HAFTA)

ORAL POLİO (OPA)
  • 6.,18. ayın sonunda ve ilköğretim birinci sınıfta aşılama yapılır
  • 18. ayın sonunda ve ilk öğretim birinci sınıfta yapılan dozları aşıları pekiştirmek amacıyla uygulanan rapel dozdur.
  • Canlı bir aşı olduğundan ağır ishalde ,aşı içeriği dışkı ile atılacağından aşı yapılan kişinin ailesinde bağışıklık sistemi yetersizse aileninde aşılanması gerekmektedir.
  • Polio virüsünü klor etkisiz hale getireceğinden aşıyı takiben ilk bir saat içinde klorlu su verilmemelidir.
  • Aşılanma yapıldıktan sonra kusma ve aşıyı tükürme durumu varsa aşı tekrarlanır.
  • Çocuk felcine neden olan ve çok bulaşıcı bir özellik gösteren polio aşısı mutlaka çocuğun sağlığının korunması için yapılmalıdır.

12. AY (52 hafta)

Kızamık – Kızamıkçık – Kabakulak
  • 12.ayın sonunda ve ilköğretim 1.sınıfta uygulanır.
  • 1.sınıfta uygulanan dozu aşıların pekiştirilmesini sağlayan rapel dozdur. Mutlaka yapılmalıdır.
  • Canlı bir aşıdır
  • Çocuklarda sık görülen kızamık, kabakulak, kızamıkçık özellikle okul dönemlerinde aynı ortamda bulundukları için birbirlerine bulaştırma riskleri yüksek olan hastalıklardır. Bunu önlemek için mutlaka aşı yapılmalıdır.
  • Aşılanmadan sonra %2-5 oranında genellikle aşıdan sonraki 7-10. günlerde başlayan yaklaşık iki gün süren döküntü görülebilir.
Su çiçeği
  • 12. ayın sonunda ilk aşı yapılır.
  • Canlı ve virüs kaynaklı bir aşıdır
  • Okul dönemi çocuklarında yaygın olarak görülür çok bulaşıcıdır. Aşılanmayla bulaş oranı düşürülmüştür.
  • Bir diğer ismiyle varisella aşısı denebilir.

İlköğretim 8. sınıf

Erişkin Tip Difteri – Tetanoz
  • İlk öğretim sekizinci sınıfta pekiştirme dozu olarak uygulanır
  • Ergenleri ve yetişkinleri ciddi hastalık olan genellikle vücudun her yerinde meydana gelen ağrılı kas gerilmesi ve sertliğine neden olan tetanoz etkeninden ve boğazın arka kısmında kalın bir tabakanın oluşmasına neden olan difteri hastalığından korumak için aşılama yapılır
  • Genellikle her 10 yılda bir rapel doz olarak uygulanır
  • Özellikle tetanoz aşısının tekrarlayan dozlarında ağrı, şişlik, kızarıklık görülebilir.
Hepatit A
  • 18. ve 24. ayın sonunda uygulanır
  • Bir diğer ismiyle Havrix olarak anılır
  • Ölü virüs aşısıdır
  • Sıklıkla kol ağrısı uygulama sonrası görülür
  • İki doz arasında en az 6 ay olmalıdır
  • Virüsün bulaşması sonucu ortaya çıkan ve ciddi seyreden karaciğer enfeksiyonunu önlemek amacıyla aşılama yapılır
  • Hepatit A aşısından sonra %5 ten az sıklıkla ishal ve kusma görülebilir. Genellikle 48 saat içinde bu sorun çözülmektedir.

Aşı Sonrası Görülebilecek Olası Etkiler Nelerdir?

Hafif düzeyde etkiler

  • Kızarıklık
  • Sertleşme
  • Duyarlılık
  • Ağrı
  • İştahsızlık
  • Hafif Ateş
  • Yorgunluk
  • Kaşıntı

Çok Nadir görülen ciddi etkiler

  • Nöbet
  • Eklem ağrısı
  • Yüz çevresinde şişme
  • Solunum zorluğu
  • Alerjik reaksiyonlar

Aşılama İle İlgili Ek Bilgi ve Öneriler

  • Doğumda Hepatit B aşısıyla birlikte tam aşı olarak adlandıramasak da kas içinden K vitamini uygulamasıda yapılır. K vitamini normalde besinler sayesinde bağırsaklardan sentezlenen kan pıhtılaşmasını düzenleyerek bebeğin kanamasını önleyen bir vitamindir. Yenidoğan bebekler doğar doğmaz besin alamadığı için K vitamini sentezi yapılamaz bu nedenle doğumdan sonra kas içinden K vitamini uygulaması yapılır ve bebeğin olası bir durumda kan kaybetmesi önlenir.
  • Aşı sonrasında ağrıları azaltmak amacıyla soğuk uygulama yapılabilir, buz koyulacaksa tene doğrudan temas etmeden bez içine koyularak uygulanabilir.
  • Gebelere, bağışıklık sistemi yetersizliği olan kişilere canlı aşı yapılmaz
  • Eğer ateş rektal (makat) bölgesinden ölçüldüğünde 39 C üstünde ise ve koltuk altından ölçüldüğünde 38.3 C den yüksek ise aşı yapılmaz.
  • Aşıların saklanması için buzdolabının içinde havanın serbest dolaşmasını sağlamak için aşı kutuları arasında 5 cm ,aşı şişeleri arasında 1 cm lik boşluk bırakılmalı, karlanma 0,5 cm’den fazla olmamalıdır. Buzdolabı güneş ışığından uzak ,duvara en az 20 cm uzaklıkta olacak biçimde yerleştirilmelidir.

Birinci Basamak Sağlık Çalışanları İçin Aşı Rehberi, ISBN 978-605-9665-28-5 Nisan 2018, Ankara, Türk Tabipleri Birliği Yayınları

https://asi.saglik.gov.tr/genel-bilgiler/26-asinin-bilinen-yan-etkileri.html Erişim Tarihi: 02.06.2020

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.