Türkiye’de Meslek Hastalığı Kavramı Neden Hasta!

0 2.764

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Çalışanların hakları yüzyıllardır her toplum tarafından konuşulup yasalarla güvence altına alınmaya çalışılmıştır. Bugün geldiğimiz noktada çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamak hükümet politikaların önemli öncelikleri arasındadır. Bunu sağlayamayan toplumlarda çalışanların mesleklerine göre hastalık riskleri oluşmakta ve meslek hastalığı dediğimiz bir kavramla karşılaşmaktayız.

Meslek hastalığı Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)’ne göre; İşçi sağlığını, “Çalışan tüm insanların fiziksel, ruhsal, moral ve sosyal yönden tam iyilik durumlarının sağlanmasını ve en yüksek düzeylerde sürdürülmesini, iş koşulları ve kullanılan zararlı maddeler nedeniyle çalışanların sağlığına gelebilecek zararların önlenmesini ve ayrıca işçinin fizyolojik özelliklerine uygun yerlere yerleştirilmesini, işin insana ve insanın işe uymasını asıl amaçlar olarak ele alan tıp bilimidir” şeklinde tanımlamaktadırlar.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 14. maddesine göre ise; “Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir.” olarak tanımlanıyor.

Dünyadaki meslek hastalıkları istatistiklerine göz attığımızda, Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre;

  • ILO 2017 verilerinden hareketle dünya genelinde her gün yaklaşık 6 bin 500 kişinin işle ilgili meslek hastalıklarından dolayı yaşamını kaybettiği tahmin edilmektedir.
  • Yıl bazında ise 350 bin kişi iş kazasından dolayı, 2 milyon 400 bin kişi meslek hastalıklarından dolayı yaşamını yitirmiştir.
  • Kısacası meslek hastalıkları, işle ilgili ölümlerin büyük çoğunluğunun (yüzde 86,3) nedenidir.

  • Türkiye’deki iş kazaları oranının yüzde 99,998; meslek hastalıklarının ise yüzde 0,002 (on binde 2) olması çok açık bir çelişki oluşturmaktadır.
  • Dünyada her yıl 160 milyon civarında kişi meslek hastalıklarına yakalanıyor iken Türkiye’de verilerin çok az olması anlaşılır değildir.

Meslek hastalığı olgu verilerinin aşırı sorunlu yapısı sürmektedir. Örneğin SGK 2013-2018 verilerinde meslek hastalıklarından ötürü hiçbir ölüm yoktur. Dünyada 2017 itibarıyla 2 milyon 400 bin kişi meslek hastalıklarından dolayı yaşamını kaybederken Türkiye’de hiç ölüm olmaması hiç anlaşılır değil. Daha da ilginci SGK’nın bir diğer verisine göre 1997-1999 yıllarında yani üç yılda 545 kişi meslek hastalıklarından ötürü hayatını kaybetmişken 2000’den itibaren 18 yılda 77 kişinin hayatını kaybetmiş olarak görünmesidir.  2017 yılında 691 kişinin 173’ü, 2018 yılında 1.044 kişinin 298’i sigortalılığı sona erdikten sonra meslek hastalığı tanısı konulan sigortalılardan oluşmaktadır.

Ayrıca 2000 yılından itibaren meslek hastalığı sonucu ölüm sayısı toplam 77 kişi görünmesine karşın, 2016 yılı içinde meslek hastalığı sonucu ölenlerin, ölüm geliri bağlanan hak sahiplerinin 186 kişi, Geçmiş yıllarda meslek hastalığı sonucu ölenlerin, 2016 yılı içinde ölüm geliri bağlanan hak sahiplerinin 149 kişi (toplamda 335) olduğu belirtilmektedir.

Ne yazık ki en ilginç kısım; geliri bağlanan hak sahiplerine ilişkin birikimli verilerin bulunması. Çünkü SGK 2018 yılı istatistiklerinin 3.1.42 nolu “5510 Sayılı Kanun’un 4-1/a Maddesi Kapsamındaki Sigortalılardan İş Kazası veya Meslek Hastalığı Sonucu Ölüm Geliri Bağlanan Hak Sahiplerinin İl ve Cinsiyete Göre Birikimli Dağılımı” tablosunda da meslek hastalıklarından dolayı 5.404 dosya üzerinden 6.692 hak sahibine ölüm geliri bağlandığı görülmektedir.

Mesleki hastalıkların ekonomik boyutunu incelediğimizde evrensel düzeyde bir sorun olduğu bilinmekte. Örneğin; Avrupa Birliği (AB) ülkelerindeki meslek hastalıklarının yıllık maliyetinin 145 milyar Euro olduğu, Yeni Zelanda’da toplam sağlık harcamalarının dörtte birinin mesleki kas iskelet sistemi bozuklukları için harcandığı belirtilmektedir. Ülkemizde meslek hastalığı ile ilgili kayıtların yetersiz ve düzensiz olması nedeniyle meslek hastalıklarına yönelik maliyet verileri de bilinmiyor.

Verilerin bu denli yetersiz olması ülkemizde henüz meslek hastalıkları üzerine ilgili resmi kuruluşların ciddi ve yaygın bir çalışması olmadığının, konunun yeterince ciddiye alınmadığını ve çalışanlarımızın bazı hastalıkların meslek hastalığı olup olmadığını dahi bilmediğini göstermektedir. Yani bu mevcut yaklaşımın melek hastalığını hayalet gibi görünmez bir unsur olarak ele alındığı aşikâr.

Peki, bu anlamda ülkemizde meslek hastalığının görünmesi, anlaşılması ve hayata geçirilmesi için neler yapılabilir?

Öncellikle şunu bilmemiz lazım.

Sağlıklı ortamda çalışmak bir insan hakkıdır.

Yapılabileceklere baktığımızda;

  • Sendikalar, Üniversiteler, ilgili Bakanlıklar TMMOB, TTB katılımı ile idari ve mali yönden bağımsız, çoğunluğunu emek örgütlerinin oluşturduğu ulusal bir Enstitü oluşturulmalıdır.
  • Esnek ve kuralsız çalışmayı, geçici iş ilişkisini, taşeronlaştırmayı yasal hale getiren, kıdem tazminatlarını, fazla mesai ücretlerini, sendikal hak ve yetkileri budayan işçi sağlığı güvenliğini işveren yükümlülüğü olarak görmeyen, örgütlülük önüne engeller koyan yasa ve diğer düzenlemeler iptal edilmelidir.
  • Piyasa koşullarına göre şekillenmeyen düzenleme yapılmalı,
  • İşyerleri denetlenmeli,
  • İdari Cezai yaptırımlar uygulanmalı.

Ülkemizde bu konuda sağlam politikaların yürütülmesi ve “Meslek Hastalığı” kavramının iyileşmesi dileğiyle…

Yazının devamında bu meslek hastalıklarının neler olduğunu konuşacağız.

Sevgiyle kalın😊

İzmir Diş Hekimleri Odası. “Meslek Hastalığı Nedir? ‘Meslek Hastalığına Bağlı Haklar”. Erişim: Mayıs 2021 http://izdo.org/Duyuru/944-meslek-hastaligi-nedir

Karkhanis VS, Joshi JM. Pneumoconioses. Indian J. Chest Dis. Allied Sci, 55(1):25-34, 2013

Meslek Hastalıkları ve İş ile İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi, İSGİP Projesi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Yayını, 2011

SGK, (2019). Yılı iş kazası ve meslek hastalıkları istatistikleri (http://www.sgk.gov.tr/wps/portal/sgk/tr/kurumsal/istatistik/sgk istatistik yilliklari)

TMMOB Makina Mühendisleri Odası, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Raporu, Yayın No: MMO/718, Ağustos 2020, Ankara

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.