Toxoplazma Gondii: Belirtileri, Bulaş Yolları, Tanı, Tedavi, Bulaş ve Korunma Yolları

0 5.726

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

İnsan dahil bütün memelileri ve bütün kuşları enfekte edebilen Toxoplasma gondii dünyada yaygın olarak bulunan zorunlu hücre içi parazitidir. Enfeksiyon etkeni insana, kedi ve kedigillerin ookistli dışkılarıyla kontamine olmuş besinlerle, doku kisti taşıyan çiğ veya az pişmiş etlerin (çiğ köfte, çiğ sucuk, yemek yaparken lezzet kontrolü v.b) sindirim yoluyla alınmasıyla ve enfekte anneden fetüse plasenta ile bulaşmaktadır.

Ayrıca kan transfüzyonu ve organ transplantasyonu ile bulaşma olduğu bilinmektedir.

Toxoplazma gondiinin insan vücudunda yalancı kistlerde takizoit, kistlerde bradizoit veya şistozoid şekli vardır, fakat gametler ve ookistler bulunmaz. Giemsa yöntemiyle boyanan preparatlarda sitoplazma soluk mavi, kromatin koyu kırmızı-menekşe renginde görünür. Çekirdek yuvarlak veya söbemsidir. Takizoit konak hücreye girince sitoplazmaya yerleşir ve ovoid olur. Hücre, paraziti bir vakuolle sarar. Takizoit çekirdeğe de yerleşebilir. Takizoit endodyojeni ile hızla çoğalır. Yavru takizoitler konak hücresinin içini doldurur. Konak hücresi içinde gittikçe sayısı artan takizoitler konak hücresinin içini doldurur, gerer, böylece yalancı kist yapar ve sonunda hücrenin duvarını patlatır.

Toxoplazma Gondii Nasıl Yaşar?

Toxoplazma Gondii hücre içi parazitidir, çeşitli hücrelerde çoğalır. Toxoplazma Gondiinin sitokromları, glikoz parçalayıcı ve solunum sistemleri vardır. T.gondii  kayarak ve bükülerek hareket eder, bu hareketin pelikülaltı fibrillerin kasılmasıyla olduğu sanılmaktadır. Doku kistleri 60oC ısıtarak, kurutarak, ayrıca dondurma ve sonradan çözülme ile ölmektedir. Ookistler oda sıcaklığında su içinde bir yıldan fazla canlı kalmaktadır.

Toxoplazma Gondii Nasıl Bulaşır?

Kedilerin karşılaşma oranı değişkendir insana bulaştırmada ikinci derecede etkindirler, dışkıda taşıma oranı %6,5’tir.

Diğer canlılar parazitin ara konağıdır, Kemirgenler ve diğer karnivorlar kistlere aracılık ederler.

İnsana çiğ veya az pişmiş etler (daha sık) ve kedi dışkısı bulaşmış gıdalarla bulaşır. (Salata, marul gibi)

Trofozoid formu daha çok anneden çocuğa fötus döneminde bulaşır. Kedi ve diğer kedigiller son konak, insan, köpek, domuz, sığır, koyun, fare, tavşan, maymun gibi memeliler ve tavuk, güvercin gibi kanatlılar ara konaktır.

T.gondii için en hassas deney hayvanı farelerdir, beyin içine verilirse burada lezyonlar ve ensefalit belirtileri ortaya çıkar, periton içine enjekte edilirse birçok parazit ihtiva eden fibrinli bir sızıntı gelişir.

Kediler, akut toksoplazmozlu fare yiyince 8-10 gün sonra, enfeksiyonlu kedi pisliği yedikten 21-24 gün sonra Toxoplasma ookisti çıkarmaktadır. Kedilerin ince barsak epitel hücrelerinde şizogoni ile 4-30 günlerde merozoitler gelişir, bunlar girdikleri yeni epitel hücrelerinde ya schizont veya gametosit olarak gelişir.

Gametositlerin birleşmesiyle oluşan zigottan gelişen ookistler kedi bağırsağından dışarı atılırlar. Bunlar dışarıda 1-5 günde olgunlaşarak içinde her bir sporokistte 4’er sporozoit gelişir.

İnsandan insana bulaş nadirdir.

Akut dönemde trofozoidler dışkı, idrar, tükrük, gözyaşı, vajen salgısı, meni ve sütte bulunur, Bu çok önemli bir bulaştırma yolu değildir.

Pratikte insandan insana kan, doku ve organ nakli ile bulaştırma nadir.

Anneden çocuğa bulaştırma için annenin gebelik sırasında ilk kez geçiriyor olması gerekmektedir.

Kronik dönemde bulaştırma olmaz. Bu hayvanlar %20-85 oranında seropozitiftir. Sadece kediler dışkılarıyla kist çıkarırlar.

Toksoplazmoz zoonozdur. Domuz, koyun, çakal, foklar, ayı, rakun ve kokarca ve kedilerde görülebilir.

İlk enfekte olduklarında 15 gün süreyle ookist çıkarırlar ve daha sonra hemen hiç çıkarmazlar.

Türkiye’de Seropozitiflik

Çocuklarda %13,3.

Bir çalışmada gebelerin %0,7’sinde IgM ı, %43’ünde IgG antikorlar pozitif bulunmuştur.

Normal popülasyonda 1,4’ünde IgM ve %30-45’inde IgG pozitif bulundu.

Doğum yapan kadınların %31, otuz yaş üzerinde %54, Sığırlarda %30-35 civarında.

Patogenez Ve Patoloji

Oral yolla alınan ookist veya doku kistlerinin dış duvarları enzimlerin etkisiyle açılır ve infektif olan Toxoplazma Gondiiler intestinal lümende serbest hale geçerler.

Hızla çevre hücrelerin içerisine girerek takizoit (trofozoit) forma dönüşür.

İlk üreme barsak epitellerinde olur ve buradan kan yoluyla tüm vücuda yayılır.

Trofozoidler apikal kompleksleri ile hücrelere girerler ve burada oluşturdukları vakuol ile kendilerini lizozomların etkisinden korurlar.

Genellikle girdikleri hücrede çoğalarak o hücrenin ölümüne neden olurlar.

Hümoral ve hücresel bağışıklık gelişince doku kisti dışında kalan trofozoidler ölürler.

Hümoral bağışıklık gelişmesinden sonra antikorla kaplı trofozoidlerin reseptöreler aracılığıyla hücre içinde lizozomal enzimlerle harap edildikleri bilinmektedir.

İmmün yetmezlikli kişilerde ve bazen de normal kişilerde nekrotizan ensefalit, pnömoni veya myokarditle gidebilir.

Toxoplazma Gondii de Klinik Tablo Nasıldır?

Fırsatçı enfeksiyonların reaktivasyonunu kolaylaştırır.

Bir multisistem hastalığıdır.

Klinikte edinsel ve konjenital olmak üzere farklı klinik tablolarla karşılaşılmaktadır.

Edinsel Toksoplazmoz

Olguların %90’ini oluşturur. Olguların öyküsünde toksoplazmoz yoktur. Bunlar muhtemelen yaşamlarının belli bir döneminde geçici ateş, halsizlik, kas ağrıları ve geçici lenfadenopati gibi belirtilerle seyreder.

Konjenital Toksoplazmoz

Enfekte gebeliklerde yaklaşık 1/3’ü bebek enfekte doğar.

1.En az risk 2. en fazla risk 3. trimestrdadır.

Akut enfeksiyonda gebelik, spontan abortus, prematürelik ya da ölüm ile sonlanabilir. Enfekte bebeklerin çoğu doğumda asemptomatiktir. Büyük kısmında önemli bir sekel oluşmaz. Konjenital enfeksiyon gebelikte ya da gebelikten hemen önce alınan enfeksiyonlarda görülür. Koryoretinit, şaşılık, hidrosefali, mikrosepali, serebral kalsifikasyonlar, konvülziyonlar, psikomotor retardasyon, ateş , sarılık, lenfadenopati ve raş gibi bulgular olabilir. BOS’da ksantokromi, mononükleer hücre artışı, protein artışı görülebilir. En sık oküler tutulum olur. Çift taraflı koryoretinit şeklindedir. Bazen geç dönemde de görülebilir.

Toxoplazma Gondii Tanısı Nasıl Konur?

Kompleman Fiksasyan Testi (KF): İlk tanı yöntemi

Sabin-Feldman Dye Test(SFDT):Kompleman bulunan ortamda canlı Toxoplazma Gondii takizoitlerinin antikor aracılığıyla öldürülmesine dayalı bir testtir.

İndirekt Floresan Antikor Testi (IFAT): Özgül ancak duyarlılığı SFDT’den düşüktür.

Enzimle İşaretli Immunosorbent Assay (ELISA):1980 sonlarında referans merkezlerinde Toxoplasma spesifik IgG ELISA Toxoplasmaspesifik IgM μ-capture ELISA

CF, İFAT, İHAT, İSAGA, RIA ve ELISA en yaygın kullanılan antikor tayin testleridir.

Doğuştan klinik belirti varsa %80 mental retardasyon, epilepsi, spastisite ve felçler, %50 görme bozukluğu vardır.

MSS tutulumu varsa %5 hidrosefali veya mikrosefali görülür.

Subklinik enfeksiyonlarda belirtiler yıllar sonra ortaya çıkar.

Toxoplazma Gondii Nasıl Tedavi Edilir?

İlaçlar doku kistlerine etkisizdir. İmmün yetmezlik yoksa organ ya da sistem lokalizasyonu olmadan ya da ağır hastalık tablosu olmadan tedavi gerekmez. Tedavi süresi 2-4 hf. kadardır.

İmmün yetmezliklilerde tedavi mutlaka uygulanmalıdır ve belirtiler kaybolduktan 4-6 hf. sonra kesilmelidir.

Primetamin+Sulfadiazin kombinasyonu

Primetaminle başlanıp Spiramisin veya Klindamisinle devam edilebilir.

Toxoplazma Gondiiden Nasıl Korunulur ve Toxoplazma Gondii Nasıl Kontrol Edilir?

Etlerin pişirilerek yenmesi önemlidir.

Çiğ süt ve yumurtadan uzak durulmalıdır.

Yemek hazırlamada çıplak elle mukozalara dokunulmamalı ve çiğ atıştırılmamalıdır.

Ookistlerle bulaşma önlenmesi için yiyeceklerin iyi yıkanması gerekmektedir.

Kedilerle direk temastan kaçınılmalıdır.

Gebelikte serokonversiyon oluşmuşsa 1. ve 2. trimesterde terapötik abortus, 3. trimestrda ise tıbbi tedavi önerilir.

Altıntaş K (2002). Tıbbi Parazitoloji. MN Medical & Nobel, Kozan Ofset, Ankara.

Özcel MA, Özbel Y, Ak M (2007a). Özcel’in Tıbbi Parazit Hastalıkları. Meta Basım, İzmir.

Unat EK, Yücel A, Altaş K, Samastı M (1995). Unat’ın Tıp Parazitolojisi. İstanbul Üniv. Cerrahpaşa Tıp Fak. Vakfı Yayınları, Yayın No: 15, İstanbul.

Saygı G (2002). Temel Tıbbi Parazitoloji. İkinci baskı, Esnaf Ofset Matbaacılık, Sivas.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.