Toplum Ruh Sağlığı Modeli Ve Toplum Ruh Sağlığı Merkezlerinin Amaçları Nelerdir?

0

Yaşantımız boyunca birçok çeşitli sorunlar ve stresli durumlar içerisinde yer almaktayız. Fakat bu durumlar sebebiyle fiziksel sorunlarımız her zaman psikolojik sorunlarımızın önüne geçmekte daha önemli görülmektedir. Ruhsal sorunlarımız göz ardı edilerek tedavi edilmeden hastayla baş başa bırakılmaktadır. Psikiyatrik rahatsızlıkların daha sık görülmesi ve hastalık olarak kabul edilmesiyle tanı ve tedavi yöntemleri geliştirilmeye başlanmıştır.

Yıllar geçtikçe gelişen psikiyatrik bozuklukların tedavi ve rehabilitasyonu için ruh sağlığı eylem planları oluşturulmuş ve ruh sağlığı modelleri tanımlanmaya başlamıştır. İlk olarak hastane temelli model oluşturularak hastaların diğer fiziksel hastalıklar gibi kliniklerde tedavi edilmesi amaçlanmıştır. Fakat depo hastaneler genellikle şehrin dışına inşa edilmiş ve sosyal hayattan uzak yerlerde bulunmaktaydı. Bu durumda hastaların hastanelere bağımlılığını arttırarak sosyal hayata geçişini zorlaştırmakta ve uyum sorunları yaşamasına neden olmaktaydı.

Ruh Sağlığı Eylem Planlarıyla, 2. Dünya Savaşı’nın da etkileriyle 1961 yılında İtalya’da toplum temelli ruh sağlığı planı oluşturuldu. Zamanla Batı Avrupa’ya da eylem planı yayılarak başta Hollanda ve İngiltere’de Ruh Sağlığı Eylem Planı uygulanmaya başlanmıştır.

Peki, durup bir düşünelim ülkemizde hangi ruh sağlığı modeli uygulanmaktadır?

Ülkemizde ruh sağlığı merkezleri İstanbul, Manisa, Adana, Elazığ ve Samsun ve İç Anadolu bölgesiyle altı bölge olarak ayrılmıştır ve buralara depo hastaneler kurulmuştur. Yaklaşık olarak 2011 yılına kadar hastane temelli model uygulanmış ve sonrasında Ulusal Ruh Sağlığı Eylem Planıyla toplum temelli modele geçiş sürecimiz başlamıştır. Ülkemizde ilk toplum ruh sağlığı merkezi Bolu’da açılmıştır. Elde edilen son verilere göre ülkemizde şu an aktif olarak hizmet veren 177 Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri mevcuttur. Fakat günümüzde halen tam anlamıyla toplum temelli modele geçilememiş olup hastane-toplum temelli karma yapı birleşik yürütülmektedir.

Toplum temelli modelin ülkemizde tam anlamıyla uygulanamamasının esas nedenlerinin başında toplumumuzda psikiyatrik rahatsızlıklar bakış açısı ve bireylerin tutumunun istenilen ve yeterli düzeyde olmamasıdır.

Toplum ruh sağlığı merkezleri, depo hastanelerin aksine psikoz, bipolar bozukluklar ve şizofreni gibi rahatsızlıkları bulunan bireylerin tedavi süreçlerini desteklerken sosyal hayata uyum sürecinin kolaylaşmasını sağlamakta, rehabilitasyonuna katkıda bulunmaktadır. Genellikle bireyin klinikteki tedavisinden sonra yaşam boyu tedavi sürecini takip eden, ilaç kullanım süresini planlayan, çeşitli aktivitelere katılımını sağlayarak sosyalleşmesini sağlayan ve gerekli görevleri tek başına yapmasını sağlayarak sorumluluk bilincinin yerleşmesini sağlayıp bireyin otonomisinin sağlanmasını amaçlamaktadır. Bu şekilde psikiyatrik rahatsızlığa sahip bireyler depo hastanelerinde olduğu gibi toplumun dışında değil de toplumla iç içe şekilde tedavi görerek sosyal hayata geçiş evresi daha kolay ve sağlıklı şekilde gerçekleşmektedir.

Toplum ruh sağlığı merkezleri başka bir açıdan değerlendirildiğinde toplumda psikiyatrik rahatsızlıklara karşı oluşturulan damgalamayı azaltmakta ve toplumun içerisinde var olarak içe içe tedavi ve rehabilitasyonu birlikte yürütmektedir.

Yazımı burada sonlandırırken ruhsal sorunlar yaşantımız boyunca bizimle var olmakta, önemli olan bu sorunlara karşı verdiğimiz tutum, davranış ve baş etme yöntemleridir. Bu yüzden ruh sağlığımızı koruma, güçlendirme konusunda öncelikli olarak birey olarak bize sorumluluklar düşmektedir. Stres yönetimi, öfke kontrolü, nefes egzersizleri, baş etme yöntemleri ve problemlere karşı strateji geliştirme gibi çeşitli aktivitelerle kişisel olarak ruh sağlığımız geliştirilebilmektedir.

Çiçekoğlu P., Duran S., Dünyada ve Türkiye’de Toplum Temelli Koruyucu Ruh Sağlığı Hizmetleri, Toplum Ruh Sağlığı Hemşireliği. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2018. p.8-14.

Çam O., Bilge A., Ruh Hastalığına Yönelik İnanç ve Tutumlar, Anadolu Psikiyatri Dergisi 2007; 8:215-223.

Karataş S., Çalışkan B. B., Toplum Ruh Sağlığı Modelleri: Dünyada ve Türkiye’deki Mevcut Durum, Türkiye Klinikleri J Intern Med. 2020;5(1):34-41

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.