Tiroid Kanseri Tanı Ve Tedavisinde Uygulanan Radyoaktif Ajanlar Hakkında Bilmeniz Gerekenler

0

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Nükleer tıp biriminde en çok uygulanan tedavilerin başında radyoaktif iyot tedavisi gelir. Yaygın olarak kötü ve iyi huylu tiroid tümörlerinin tanı ve tedavisinde kullanılan bu yöntemin detaylarına göz atalım.

İyot Tedavisi Niçin Kullanılır?

Günümüzde endokrin sistem kanserleri içinde en fazla görülen tiroid kanseridir. Araştırmalara göre son 30 yılda görülme sıklığında artış yaşanmaktadır. Bunun sebebi insanların çeşitli sebeplerle boyun ultrasonografisini çektirme oranında artıştır. Böylece belirti vermeden vücutta saklanan kanserli dokunun tanısına kolaylıkla ulaşılmaktadır.

Tiroid kanseri teşhisiyle yapılan ameliyat sonrasında tüm tiroid dokusu çıkarılsa dahi biraz – 1 gramdan az- doku kalmaktadır. Ve bu kalan doku kanserin gelecekte tekrarlanmasına sebep olabilir. Radyoaktif iyot tedavi hem ameliyat sonrası kalabilecek dokuları hem de vücuttaki kanserli hücre üretmeye meyilli diğer dokuları da tahrip ederek yok olmasına yardımcı olur.

Beta Ve Gamma Işını Nedir?

Aşağıda bahsedecek olduğumuz iyot tedavide kullanılan radyoaktif ajanlardan önce bu ajanların yaydığı ışınımların özelliklerine göz atmak aydınlatıcı olacaktır. Genelde röntgen çekimlerinde X-ışınlarından bahsedilir. Fakat görüntülemede kullanılan ışın türleri çok daha fazladır. Bugün sizlerle konumuz olan İyot tedavide kullanılan İyot-131 ve İyot-123 ajanlarının yaydığı Gamma ve Beta ışınlarından söz edeceğiz.

Atom çekirdeğimizde nötronlar ve protonlar bulunur. Nötronlar ve protonlar belirli bir dengede bulunmazsa – nötronlar protonlardan çok az ya da çok fazla olursa- nötronlar bir denge sağlanana dek alfa, beta, gamma ışınları yayarak kendini parçalar. Bunlara kararsız atomlar denir. Kararsız atomlar kararlı atom olana dek bu ışınlara sebep olur. Radyoaktivite içeren tetkik ve tedavilerde atomların kararsızlıklarını kullanırız.

Alfa ışınını bir kâğıt ya da elimizle bile durdurabileceğimiz için teşhis ve tedavi için kullanımı uygun değildir.

Beta ışınını alüminyum plaka ile durdurabiliriz. Tanı ve tedavide kullanımı yaygındır.

Gamma ışınını kurşun plaka dahi durduramaz. Ancak kalın bir betonda durdurulabilir. Sadece görüntülemede tanısal amaçlı kullanılır. Tedavide kullanılamaz.

Radyoaktif Maddenin Yarı Ömrü Ne Demektir?

Tedaviyi Aldıktan Sonra Nasıl Hesaplayabiliriz?

Radyoaktif madde tedavi için kullanıldığında kanserli hücreyi etkili şekilde yok etmesi için yarılanma ömrü yüksek maddeler kullanılabilir. Yarılanma ömrü, vücudumuza verilen radyoaktif maddenin yarıya indiği zaman dilimine denir. Her maddenin yarılanma ömrü farklıdır çünkü farklı maddelerin atomlarının kararsızlıklarında gösterdiği özellikler değişkendir.

Örneğin nükleer tıp biriminde genel olarak çekimlerde kullanılan radyoaktif maddenin ismi Tc99m’dir. Yarılanma ömrü 6 saattir. Hastanede size 20 Mci dozda ilaç uygulandığında 6 saat sonra vücudunuzda kalan ilaç dozu 10 Mci olacaktır. 12 saat sonra ise 5 Mci olacaktır. Bu şekilde günler içinde tamamen vücudunuzdan atılacaktır.

Tüm radyoaktif ilaçlarda mantık aynıdır. İyot tedavisi aldıktan sonra yarılanma ömrünü ve verilen dozu öğrenerek sizlerde vücudunuzda kalan radyoaktiviteyi kolaylıkla hesaplayabilirsiniz.

İyot-131 Tedavisi Nedir?

Radyoaktif iyot tedavisinde en fazla kullanılan ajan İyot-131’dir. Beta ve gamma ışınları yayar ve yarı ömrü 8 gündür. İyot-131’in kullanım amacı cerrahi tedavi sonrasında kalan dokuları ve kanser odaklarını yok etmektir. Böylece kanserin tekrarlanmasının önüne geçilebilmektedir. Radyoterapi ile karşılaştırıldığında birçok avantajı mevcuttur. Radyoterapi bölgesel olarak uygulanır fakat İyot-131 hap ya da sıvı şekilde alındığı için tüm vücuda etki edebilir. Ayrıca iyot içeren bir ilaç olduğu için tiroid gibi iyotu tutma özelliği yüksek olan bölgelerde daha fazla toplanır ve kanserli olmayan bölgelerde tutulumu az olur. Bu vücudun diğer sağlıklı dokularının zarar görmemesi açısından önemlidir.

İyot-131 Tedavisi Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Tedavi öncesinde hekiminizin belirlediği süreç boyunca- yaklaşık 2 hafta- iyot kısıtlı diyet uygulanır. İyot kısıtlı diyette iyotlu tuz, konserve ürünler, balık, kuruyemiş gibi yiyecekler tüketilmez.
  • Ayrıca diğer tıbbi görüntüleme cihazlarında (Tomografi, MR gibi) çekim sırasında kullanılan kontrast maddenin kullanımının engellenmesi gerekir, bazı saç boyalarında iyot bulunabilmesi açısından saç boyanmaması önerilir.
  • Tedavi öncesinde sizlere verilecek dozun hesaplanabilmesi için düşük dozlarda (1-5 Mci arasında) uygulanan İyot-131 ile tarama görüntüleri alınır.
  • Tarama sırasında görülen kanserli dokular sizin için hesaplanan yüksek dozlarda – 50-200 Mci arasında- ilaç uygulanarak tedaviye başlanır.
  • İlaç genellikle hap şeklinde verilir. Dozun yüksekliğinden dolayı ilaç alındıktan sonra kurşun kaplı, özel havalandırmalı ve radyoaktif atıklar özel kontrolü olan odalarda yatışınız verilir. Odada kalma süreniz dozunuzun yüksekliği ile doğru orantılı olarak artacaktır.
  • İlacı almadan önce 4 saat, ilaç aldıktan sonra 2 saat boyunca hiçbir şey yenilip içilmemelidir.
  • Tedavinin büyük yan etkileri bulunmamaktadır. En yaygın görülen yan etki tükürük bezlerinin tıkanıklığıdır. Özellikle sol alt çenede şişme ve ağrıya yol açabilir. Bunun önüne limon gibi tükürük bezlerini çalıştıran besinler kullanılarak kolaylıkla geçilebilir.
  • Gebelikte kesinlikle tedavi uygulanmaz.
  • Doğum yapmış annelerde en az 6 hafta, mümkünse 3-6 ay öncesinde emzirmenin sonlanmış olması gerekir.
  • Yüksek doz ilaçtan sonra 24-72 saat içinde ilk taramanız yapılır. Hekiminiz verilen doza göre süre hesabını kendi yapacaktır. Nükleer tıpta her tedavi hastaya özel değişkenler gösterir.
  • Görüntüleme öncesinde mesane boş olmalıdır. Tarama sırasında birçok ek çekimler alınabilir.
  • Vücudunuza verilen radyoaktif madde tükürük, gözyaşı, idrar, ter gibi vücut sıvılarında dahi bulunduğu için kıyafetinize bulaşmaları tarama sırasında oluşan görüntüde yanlış sonuçlara yol açabilmektedir. Yanınızda yedek kıyafet getirmenizde fayda vardır. Gerektiğinde değiştirmeniz istenerek çekimler sağlıklı bir şekilde tekrarlanabilir.

İyot-123 İle Tarama Nedir?

İyot-123 ajanı gamma ışını yayan, elde edilebilirliği zor olan yüksek maliyetli bir maddedir. Yarı ömrü 13,2 saattir. Birçok dezavantajının yanı sıra kısa yarı ömrüne sahip olması ilaç dağıtımında sorunlara yol açabilmektedir. Beta ışınımı yaymadığı için tedavide değil sadece tanısal olarak kullanılabilir.

Tarama görüntüleri alınabilmesi için düşük dozlarda – 2-4 Mci- ilaç uygulanabilir. Emziren annelerde 72 saat öncesinde emzirmeyi bırakması yeterlidir. Yaklaşık 6-24 içinde tarama görüntüleri alınabilir.

Gül, Çiftçi, Hasbek. (2015) Diferansiye Tiroid Kanseri ve Radyoaktif İyot Tedavisi Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2015;7 (1): 1-10

Araz, M., & Küçük, N. Ö. (2021, March). Tiroid Kanseri Takibinde Radyoaktif Iyot Taramanin Yeri SPECT/BT Caginda Yeniden Degerlendirilmeli Midir? In Nuclear Medicine Seminars (Vol. 7, No. 1, pp. 70-80). Galenos Yayinevi Tic. Ltd

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.