Şeker Hastalığı Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey

0 3.776

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Ülkemizde görülen en sık sağlık sorunlarından biri olan şeker hastalığı (diyabet) her geçen gün artmakta ve hayatımızı olumsuz etkilemektedir.

Peki, bireyler şekeri önlemek için neler yapılması gerektiğini yeterince biliyorlar mı?

Yoksa sadece şeker yemeyerek ve karbonhidratlı besinlerden (ekmek, makarna, pirinç, üzüm, elma vs.) uzak durarak şekere karşı önlem almaya mı çalışıyorlar?

Diyabet, insülin eksikliği ya da insülinin kullanımındaki sorunlar nedeniyle vücudun karbonhidrat, yağ ve proteinlerden yeterince yararlanamadığı, sürekli tıbbi bakım gerektiren, kronik bir metabolizma hastalığıdır. Sağlıklı bireylerde açlık kan glukoz düzeyi 70-100 mg/dL aralığındadır. Kandaki şeker seviyesinin bu aralığın üzerine çıkması, genellikle şeker hastalığına işaret eder.

Şeker Hastalığı Belirti Nelerdir?

  • Çok idrara çıkma,
  • çok su içme,
  • çok yeme,
  • gece idrar yapma ihtiyacı,
  • ağız kuruluğu,
  • iştahsızlık,
  • halsizlik,
  • çabuk yorulma,
  • kilo kaybı,
  • bulanık görme,
  • ayaklarda uyuşma ve karıncalanma şeklinde rahatsızlık hissi,
  • yaraların normalden daha geç iyileşmesi,
  • ciltte kuruluk ve kaşıntı,
  • ağızda aseton benzeri koku oluşumu
  • ve tekrarlayan enfeksiyonlar

Şeker Hastalığının Nedenleri Nelerdir?

  • Obezite (aşırı kilo),
  • Ebeveynlerde diyabet öyküsünün bulunması,
  • İleri yaş,
  • Hareketsiz yaşam tarzı,
  • Stres,
  • Gebelik sırasında gestasyonel diyabet

Şeker Hastalığı Tanısı Nasıl Konur?

Amerikan Diyabet Cemiyeti Bildirisindeki Tanımlara bakacak olursak;

Normal

  • Açlık Plazma Glukozu (APG): <100 mg/dl
  • 2. saat Oral Glukoz Tolerans Testi (OGTT): <140 mg/dl (Ağızdan verilen 75 gramlık glukoz yüklemesini takiben 2 saat sonra ölçülen şeker değeridir)

Diyabet Riski Artmış Grup

  • Bozulmuş Açlık Glikozu (BAG): Açlık Plazma glukozu 100 ile 125mg/dl arası
  • Bozulmuş Glikoz Toleransı (BGT): 75 gram OGTT 2.saat glukoz değeri 140-199 mg/dl arası
  • Hemoglobin A1c (HbA1c): %5,7-6,4 arası (son 3 aydaki kan şekeri ortalamasını gösteren değerdir)

Diyabet

  • Açlık Plazma Glukozu (APG): ≥126 mg/dl
  • 2. saat Oral Glukoz Tolerans Testi (OGTT): ≥200 mg/dl
  • Hemoglobin A1c (HbA1c):  ≥%6,5

Şeker Hastalığının Türleri Nelerdir?

Tip1 diyabet

Genellikle insülin eksikliğine yol açan pankreas beta adacık hücrelerinde otoimmün yıkım sonucu oluşur. Erken yaşlarda başlar. Şeker komasına kadar ilerleyebilir. Tedavisinde insülin kullanılır.

Tip 2 diyabet

İnsülin direnci nedeni ile insülin yanıtındaki yetersizlik ve beta hücre yetersizliği sonucu insülin salgılama kusuruna bağlıdır. Genellikle genetik yatkınlık ve sinsi başlangıç söz konusudur. Hastaların çoğu (%85-95’i) tip 2 diyabet hastalarıdır. Çoğunlukla 30 yaş sonrası ortaya çıkar. Zaman içinde yüksek seyreden şeker birçok hayatsal organda uzun dönemli hasara, anormalliğe ve yetmezliğe neden olur.

Gestasyonel Diabetes Mellitus (GDM)

Gebeliğe bağlı insülin direnci sonucu ortaya çıkar. Genellikle belirti göstermez.

Tip 1, tip 2 ve gebelik diyabeti dışında, bazı durumlar (ilaç kullanımı, pankreas hastalıkları, enfeksiyonlar, endokrin hastalıklar, vb.) da diyabete neden olabilir veya bazı nadir genetik bozukluklara diyabet eşlik edebilir.

Gizli Şeker Hastalığı (Prediyabet) Nedir?

Normal ile diyabet arasındaki ara döneme ‘Prediyabet (Gizli Diyabet)’ denir.

Bu kişi, sağlıklı yaşam tarzı değişikliklerini benimseyip uygulayamazsa ‘ Diyabet Hastalığı’ gelişebilir.

Prediyabetten diyabette ilerleme genellikle yıllar sürer. Bazı bireylerde birden fazla Prediyabet aşaması birlikte bulunabilir. Bu durumda diyabete ilerleme süresi kısalır.

Şeker Hastaları Nasıl Beslenmeli?

Şeker hastalarının beslenme düzeninde, doğal olarak besin açısından zengin, yağ ve kalori açısından düşük olan sağlıklı bir beslenme tercih edilmelidir. Temel unsurlar meyveler ve sebzelerle tam tahıllardır.

Hipertansiyon ve kronik böbrek hastalığı olanlarda tuz alımı kısıtlanmalıdır. Diyabet beslenmesi çoğu kişi için en iyi beslenme planlarından biri olabilir. Sağlıklı bir beslenme düzeni kan şekerinizi (glikoz) kontrol etmenize, kilonuzu yönetmenize ve yüksek tansiyon ve yüksek kan yağları gibi kalp hastalığı risk faktörlerini kontrol etmenize yardımcı olabilir.

Bireyin öğün atlamaması, alkol kullanmaması ve daima yanında 2 küp şeker taşıması önemlidir.

Şeker Hastaları İçin Beslenme Neden Önemli?

Günlük kalori ihtiyacının üzerinde kalori ve yağ aldığınızda, vücudunuz kan şekerinde istenmeyen bir yükselme yaratır.

Kan şekeri kontrol altında tutulmazsa, yüksek kan şekeri seviyesi gibi ciddi sorunlara yol açabilir ve bu durum devam ederse sinir, böbrek ve kalp hasarı gibi uzun vadeli etkilere neden olabilir.

Tip 2 diyabeti olan çoğu kişi için kilo vermek kan şekerini kontrol etmeyi kolaylaştırabilir.

Şeker Hastalarının Tüketmemesi Gereken Gıdalar
  • Çaya atılan şeker,
  • Reçel,
  • Bal,
  • Pancar,
  • Beyaz ekmek,
  • Beyaz undan yapılan gıdalar,
  • Kek,
  • Poğaça,
  • Beyaz undan makarna,
  • Bisküviler,
  • Patates,
  • patates püresi ve patates kızartması,
  • Mısır,
  • Cipsler,
  • Kraker,
  • Pirinç
Şeker Hastalarının Tüketebileceği Gıdalar
  • Yoğurt,
  • Yeşil yapraklı sebzeler,
  • Süt ve süt ürünleri,
  • Kepek ekmeği,
  • Çavdar ve tam buğday ekmeği,
  • Şekersiz tahıl ürünleri,
  • Kuru baklagiller,
  • Kivi,
  • Elma,
  • Greyfurt,
  • Fındık,
  • Ceviz,
  • Badem

Hiperglisemi (Kan Şekerinin Yüksek Olması)

Kan şekeri 200 mg/dl veya üzerinde olması durumudur.

Hiperglisemi Belirtileri

  • Ağız kuruluğu,
  • hararet,
  • fazla su içme,
  • sık veya daha fazla idrara çıkma,
  • iştah açıklığı,
  • görme bozukluğu,
  • halsizlik,
  • uyku hali,
  • kuru cilt,
  • yorgunluk hissi.
Hiperglisemide Yapılması Gerekenler

Kan şekerinizi düzenli ölçmeye devam edin, bol su için. Yemek ve egzersiz planınızı ayarlayın, insülin kullanımını kesmeyin, şeker ilaçlarınızı düzenli alın.

Hipoglisemi (Kan Şekerinin Düşük Olması)

Kan şekerinin 70 mg/dl’nin altında olması durumudur.

Hipoglisemi Belirtileri

  • Terleme,
  • titreme,
  • sinirlilik,
  • halsizlik,
  • yorgunluk hissi,
  • huzursuzluk,
  • baş dönmesi,
  • sersemlik,
  • aşırı açlık hissi,
  • çarpıntı,
  • duygusal değişiklikler,
  • şuur bulanıklığı,
  • koma .
Hipoglisemi Tedavisi / Yapılması Gerekenler

3-4 kesme şeker veya şerbet veya bir çay bardağı meyve suyu için. Yanınızda kâğıt kaplı kesme şeker veya küçük kutu meyve suyu bulundurarak tedbir alın.

Şeker Hastalığının Komplikasyonları (İstenmeyen Etkiler)

Seyrinde gitmeyen şeker değeri göz, sinir sistemi, böbrek, ayak ve damarlarında hasara sebep olabilir.

Şeker Hastalığının Tedavi Yöntemleri

Hastalığın türüne göre farklılık gösterir.

Tip 1 diyabette insülin tedavisi ile tıbbi beslenme tedavisi titizlikle uygulanmalıdır. Hastanın diyeti doktor tarafından önerilen insülin dozu ve planına göre diyetisyen tarafından planlanır.

Tip 2 diyabetli bireylerde ise tedavi beslenme düzeninin sağlanmasının yanı sıra genellikle hücrelerin insülin hormonuna duyarlılığını artırmaya veya doğrudan insülin hormonu salınımını artırmaya yönelik oral antidiyabetik ilaçların kullanılmasını içerir.

Özerlersek, şeker başka pek çok hastalığı tetikleyebileceği için sadece yediklerimize dikkat ederek değil bunun yanı sıra düzenli hastane kontrollerinin yapılması, ilaç/ insülin kullanımı, kilo kontrolü ve fiziksel aktivite de büyük önem taşır. Şeker düzenli sağlık taraması gerektirir.

Coşansu, Gülhan. “Diyabet: Küresel Bir Salgın Hastalık” Okmeydanı Tıp Dergisi 1.31(2015):1-6.

Uygur, Meliha Melin. Gogas Yavuz, Melike. “Diyabet Tanısı ve Sınıflandırılması” Turkiye Klinikleri J Nutr Diet- Special Topics 3.3(2017):121.

Tanrıverdi, Mehmet Halis. Çelepkolu, Tahsin. Aslanhan, Hamza. “Diyabet ve Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri” Jceı 4.4(2013):563-566.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.