Psikiyatrist Uzm. Dr. Ali Özgen İle Teknoloji Bağımlılığı Röportajı

0 78

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

TRT Radyo-1’de yayınlanan TRT Antalya Radyosu’ndan Tayfun Yönlü’nün yaptığı sağlık röportaj serimize bugün Psikiyatrist Uzm. Dr. Ali Özgen ile başlıyoruz. Konumuz; Teknoloji Bağımlılığı.

Tayfun Yönlü: Bugün teknoloji bağımlılığını konuşacağız. Artık hayatımızın odak noktasında hepimiz için geçerli bir konu teknoloji bağımlılığı kavramı. Bu kavramı psikiyatr Sayın Ali Özgen ile konuşacağız. Sayın Özgen hoş geldiniz yayınımıza.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Hoş bulduk efendim.

Tayfun Yönlü: Teknoloji bağımlılığı artık hepimizin hayatında değil mi? Özellikle çocukları olan, genç yaşta, çocuk yaşta evlat sahibi olanlar artık bu kavramla daha bir haşır neşirler, tanıdıklar. Teknoloji nasıl bağımlılık yapıyor, niye yapıyor?

Uzm. Dr. Ali Özgen: Şimdi efendim son zamanlarda gerek yaşam standartlarımızın artması ve yaşam konforumuzun artması ve teknolojinin de gelişmesiyle birlikte bunun bize getirdiği artılarla birlikte eksiler de olmaya başladı. Teknoloji bağımlılığı da buradan ortaya çıktı. Genellikle ilk zamanlar oyun bağımlılığı, internet bağımlılığı ya da sanal bağımlılık olarak adlandırılıyordu. Ya da cep telefonu bağımlılığı adlandırılıyordu. Artık genel anlamda tüm dünyada teknoloji bağımlılığı olarak genel bir tabir kullanıyor. Burada aslında kastedilen hani teknolojinin zararlı bir şey olduğu değil. Çünkü teknoloji bağımlılık yapmaz. Teknolojiyi kullanan kişi buna bağımlı hale gelir.

Diğer bağımlılıklarda sigara, alkol, uyuşturucu madde bağımlılıklarında maddenin kendisinin bağımlılık yapma özelliği vardır. Ancak teknoloji bağımlılığında kişinin bunu aşırı ve kontrolsüz bir şekilde kullanmasını kastediyoruz. Yani bu kullandığı cihaz, program ya da oyun ya da teknolojik cihaz neyse buna karşı üzerindeki kontrolü kaybettiğinde biz o zaman teknoloji bağımlılığından bahsediyoruz.

Tayfun Yönlü: Çünkü sigara, alkol veya işte uyuşturucudan bahsettiğimizde vücutta yarattığı kimyasal bir etki var.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Evet.

Tayfun Yönlü: Direkt bir ilişki var fizyoloji ile ama diğeri psikiyatrik ya da psikolojik olarak…

Uzm. Dr. Ali Özgen: Eylemsel, evet.

Tayfun Yönlü: O yüzden bir psikiyatr ile konuşuyoruz galiba zaten.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Aynen öyle efendim. Diğer maddelerde daha çok bir kimyasal bağımlılık söz konusudur. Teknoloji bağımlılığı dediğimizde daha çok eylemsel bir bağımlılığı kastediyoruz.

Başlangıçta sanki bu daha basit daha hafif bir şeymiş gibi görünmekle birlikte sonuçları açısından baktığımızda en az kimyasal bağımlılıklar kadar zararları olan ve çok ciddi psikiyatrik ve sosyolojik sorunlara yol açabilen bağımlılıklar olmasıyla kaynaklanıyor.

Tayfun Yönlü: Tam sormayı düşündüğüm soruydu aslında yani öbür bağımlılıklardan daha mı az zararlı yoksa daha mı fazla olabilir? Ya da işte bunu nasıl adlandırabiliriz?

Uzm. Dr. Ali Özgen: İlk etki açısından baktığımızda bir uyuşturucu bağımlılığı kadar tabi ki şey değil zararlı değil gözüküyor.

Tayfun Yönlü: Korkunç değil.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Ancak ilerleyen dönemlerde kullanımın genellikle gizli yapılmasından dolayı ve bağımlılık fark edildiğinde çoğunlukla çoktan ileri evreye geçilmesinden dolayı bağımlılık şiddeti açısından baktığımızda zararları uzun vadede çok daha fazla olmaktadır. O yüzden de genellikle bağımlılığın nasıl geliştiğine biraz daha dikkat etmemiz gerekiyor. Nasıl geliştiğine bakarsak birinci sebep daha çok genetik faktörler yani ailemizde, akrabalarımızda bağımlılığı olan bir kişi varsa bizde de bağımlılık gelişme ve teknoloji bağımlılığı gelişme riskimiz yüksek.

Tayfun Yönlü: Ciddi misiniz?

Uzm. Dr. Ali Özgen: Evet.

Tayfun Yönlü: Genetik faktör burada da devreye giriyor yani.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Genetik faktör burada da devreye giriyor, evet. İkinci sebep ise kişinin psikolojik ya da psikiyatrik sorunları varsa bu kişilerin özellikle günümüzde teknolojiye ya da teknolojik cihazlara karşı bağımlı olma ihtimalleri daha da artıyor.

Hani şöyle benzetebiliriz. Hani kadınlar çok stresli olduklarında alışveriş yaparlar ya. Evet. Şimdi erkeklerde işte çok stresli, gergin olduklarında ya da kişisel sorunlarını çözemediklerinde çoğunda teknolojik olarak bir şeylere bağımlı hale geliyorlar ki teknoloji bağımlılığı erkeklerde kadınlara göre iki üç kat daha fazla görülüyor bundan dolayı.

Tayfun Yönlü: Çok ilginç:

Uzm. Dr. Ali Özgen: Evet. Üçüncü sebepte daha çok geçirmiş olaylar, geçmişteki yaşanmış travmalar olabilir ya da aileden gelme bir bağımlılık davranışı örneği aldıysak yani anne, babamızla da bir davranış modeli olarak bağımlı halde yetiştirdilerse genellikle bağımlılık gelişebiliyor. Kastettiğim şöyle bir şey, özellikle bizim ülkemizde, bizim kültürümüzde hani annelerimiz çocuklarımıza çok düşkündür.

Çok korumaya çalışır. Onların her türlü ihtiyaçlarını hani gak demeden guk yapmaya çalışırlar ya…

Tayfun Yönlü: Evet.

Uzm. Dr. Ali Özgen: İşte burada aslında o çocuğun kişisel gelişimine bir ketleme yapmış oluyoruz, bir engelleme yapmış oluyoruz ve o çocuğun olgunlaşmasını engellemiş oluyoruz. İşte burada da bir bağımlı kişilik yapısı ortaya çıkmış oluyor. Yani kendi sorunlarını çözemeyen, kendi sorunlarını ifade edemeyen, kendisini çok net ifade edip çözüm yolları, sorunları konusunda çözüm yollarını arayamayan bir kişi haline getiriyoruz. Çünkü bunların hepsini anne çocuk adına düşünüyor ve yapıyor.

Tayfun Yönlü: Doğru.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Bu da çocuğun ilerde bir bağımlılık geliştirmesine, madde bağımlılığı ya da teknoloji bağımlılığı geliştirmesinde rol oynayan önemli sebeplerden bir tanesi.

Tayfun Yönlü: Ve artık telefon, tablet ya da bilgisayar ya da oyun konsolu bağımlılığından söz etmiyoruz. Teknoloji bağımlılığından bahsediyoruz, en başta söylediğiniz gibi.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Teknoloji bağımlılığından, evet.

Tayfun Yönlü: Çünkü internette youtube izlemesi ile sürekli veya oyun oynaması arasında artık çok büyük bir fark yok çocuğun.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Evet.

Tayfun Yönlü: Onu yapmazsa onu yapıyor.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Evet, mutlaka.

Tayfun Yönlü: Cep telefonu bulamazsa tablette, tablette bulamazsa bilgisayarda, onu da bulamazsa oyun konsolunda benzer şeyleri yapıyor. Yani artık teknolojinin bağımlılığından söz ediyoruz. Peki bunun sebep olduğu sorunlar nereye kadar gidebilir? Nadir de olsa televizyonda ya da işte haber kanallarında bununla ilgili haberlere rastlıyoruz. Oyun oynarken başında 24-48 saat kaldığı için ölen çocuklar bile hatırlıyoruz. Yani buraya kadar gidebiliyor. İşin tehlikesi nedir? Tehlike boyutunu anlatır mısınız biraz?

Uzm. Dr. Ali Özgen: Teknoloji bağımlılığının üç önemli alanda hayatımıza zararı var. Birincisi fiziksel zararları, kişi çok fazla bilgisayar başında olduğu için çok fazla oyun oynadığı için bir kere genellikle kişisel bakımını aksatmaya başlıyor.

Yani yemek yeme, yüz yıkama ya da fiziksel olarak beslenme ile ilgili, uyku ile ilgili ihtiyaçlarını bozmaya başlıyor ve genelde çoğunlukla gördüğümüz aslında ana şey yemek düzeninin bozulmasıdır. Artık yemek tamamen bilgisayarın başında yeniyor, telefonun başında yemek yeniyor ya da telefonla beraber yemek yenmeye başlanıyor. Uyku saati özellikle normal 6-8 saat uyuması gereken bir kişi ortalama 3-4 saat ortalamasında uyumaya başlıyor. Uyku düzeni bozuluyor.

Tayfun Yönlü: Geç saatlere kadar kayabiliyor, erken yatması gereken çocuklar geç saatlerde yatabiliyorlar.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Evet, ikinci bozukluklarda daha çok psikolojik bozukluklar ortaya çıkmaya başlıyor. Burada da daha çok sinirlilik, gerginlik, özellikle dikkat ve konsantrasyonda ciddi bozulma, eğer öğrenciyse derslere karşı odaklanmada zorlanma, çalışan bir kişiyse de iş performansında belirgin düşme, işe gitme isteğinde belirgin azalma ve beraberinde getirdiği psikiyatrik depresyon ya da buna benzer dikkat sorunları dediğimiz bazı hastalıklar ortaya çıkabiliyor. Üçüncü alanda da daha çok sosyal alanda dediğimiz sorunlarla karşı karşıya kalıyoruz. Genelde teknoloji bağımlısı kişi yapması gereken sorumlu olduğu alanlardan çok ciddi anlamda kaçmaya başlıyor ve bunu özellikle yalan söyleyerek yapmaya başlıyor.

Yani anne çocuğuna sorduğunda ödevini yapıp yapmadığına dair genellikle öğrenci artık daha fazla oyun oynamak için daha fazla bilgisayarın başında vakit geçirmek için annesine yalan söylemeye başlıyor.

Tayfun Yönlü: Evet.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Ödevlerimi yaptım diye söylüyor, sorumluluklarını yerine getirdiğini söylüyor. Dolayısıyla bunlar da ciddi anlamda uzun vadede ikili ilişkilerde ciddi sorunlara yol açıp aile içinde çatışmaya ve kişinin daha da fazla psikiyatrik hastalığa yani depresyona ya da yalnızlaşmasına yol açıyor. Zaten teknoloji bağımlılığının en önemli sorunlarından bir tanesi de kişinin gerçek dünyadan kopup sanal bir dünyada tek başına…

Tayfun Yönlü: Yaşamaya başlaması.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Ve sanal insanlarla yaşamaya başlaması.

Tayfun Yönlü: Peki aile olarak çocuğumuza ya da gencimize ya da işte bir arkadaşımıza ya da eşimize, dostumuza bu konuda faydalı olmaya çalışırken belki daha da zarara olabiliriz gibi bir sonuç çıkarttım, sizin söylediklerinizden. Nasıl davranmalıyız? Teknoloji bağımlısı olduğuna nasıl karar vermeliyiz kişinin ve buna karar verirsek nasıl davranmalıyız ki bundan uzaklaştıralım?

Uzm. Dr. Ali Özgen: Şimdi bizim bütün bağımlılıklardaki önerdiğimiz özellikle kişinin, hastanın yakınlarına önerdiğimiz ana davranış modeli şudur: Herhangi bir şekilde bir yakınımızda ya da bir çocuğumuzda bir bağımlılıktan şüpheleniyorsak öncelikle bu bağımlılık ile ilgili genel bir bilgi edinip kendimizi geliştirmemiz gerekiyor. Daha sonra çocuğu uygun olduğu ve rahat bir ortamda bu konudaki bilgilerimizi kendisine söyleyip kendisinde böyle bir durumdan şüphelendiğimizi, böyle bir durumla karşı karşıya kaldığımızı ifade edip profesyonel yardım alma önerisinde bulunmamız gerekiyor. Devam eden durumlarda çocuk bunu kabul ederse profesyonel bir yardım alınabilir. Çocuk bunu kabul etmezse daha sonra bunu başka bir ortamda iki ya da üç hafta sonra başka bir şekilde tekrar denememiz gerekiyor. Eğer bunda da kişi bunu kabul etmezse o zaman üçüncül bir şahıstan özellikle kişinin çok daha iyi diyalog kurduğu bu bir amcası olabilir, dayısı olabilir, öğretmeni olabilir ya da çok yakın arkadaşı olabilir. Onun devreye girip onun konuştuğu şekilde böyle bir destek alma davranışına girmemiz gerekiyor. Bizim hemen başlangıçta böyle bir şeyden şüphelendiğimiz zaman çocuklarımıza sürekli hemen bir yasak koymamız, engelleme yapmamız ya da tamamen teknoloji kullanımını ya da teknolojik cihazları ortadan kaldırmamız ya da kullanmasını engellememiz doğru bir davranış değil. Çünkü bağımlılıkta yani kimyasal bağımlılıklarda sigara, alkol, uyuşturucu gibi ya hep ya hiç kuralı geçerlidir.

Evet, burada maddeyi tamamen ortadan kaldırmak lazım. Ancak teknoloji bağımlılığında bunu yapamayız çünkü teknoloji aynı zamanda hayatımızın bir parçası yani vazgeçilmez bir parçası. Dolayısıyla burada kısıtlı kullanımdan ya da kontrollü kullanımdan söz edebiliriz. O yüzden de burada genellikle ailelerin, çocuklarının teknoloji kullanım ile ilgili kendilerini geliştirmesi, kendilerinin teknolojiyi doğru kullanır ve doğru bir örnek olur haline gelmesi daha sonra çocuklarında eğer böyle bir şeyden şüpheleniyorsa o zaman çocukları ile konuşup teknolojiyi kullandıkları saatleri zıt saatlere çekmek ya da haftalık çizelgeler  yaparak belli bir kontrol altında bulunmak ve en önemlisi de çocuklarına teknoloji ile ilgili nasıl kullanmaları gerektiğini birebir öğretmeleri gerekiyor. Burada kastımız şudur: Genellikle tüm dünyada böyle olmakla birlikte ülkemizde de aynı şekilde orantısız yükselmekle devam ediyor. Biz genellikle teknolojiyi ya da interneti ya da sosyal medyayı tamamen boş vakit geçirmek ya da eğlenmek amaçlı ya da işte stres atmak, rahatlamak amaçlı kullanıyoruz. Aslında teknolojiyi bir aktif amaçlı kullanmak yani bir değer katmak hem kendimize hem de çevremize, dünyaya ve teknolojik gelişime bir değer katmak amacıyla kullanmamız yani bir işe yaraması gerekiyor. Sadece video izlemekle, sadece çizgi film izlemekle ya da sadece sosyal medyada arkadaş sayısını artırmakla değil bir işe yaraması yani üretici bir halde olmamız gerekiyor teknoloji bağımlılığının önlenmesi için. İkincisi de aynı zamanda daha çok amaca yönelik bir kullanım için öğretmemiz gerekiyor çocuklarımıza. Ödev yapacaksak ödevle ilgili bilgilendirmenin mesela nasıl alınacağını ya da çizgi film izleyeceksek ya da oyun oynayacaksak bu oyuna sadece belli bir vakit değerlendirmek amaçlı kullanmamız gerektiğini öğretmemiz gerekiyor. Üçüncü yol da çocuklarımıza mutlaka gerçek hayatla ilgili iletişim kurma metotlarını öğretmemiz yani gerçek arkadaşlarıyla sanal ortamda oyun oynamak yerine dışarda, bahçede, parklarda ya da spor salonlarında özellikle bu çocukların aktif spora yönlendirilmesi bu çocuklardaki teknoloji bağımlılığı gelişme riskini oldukça azaltan yöntemlerdir.

Bir diğeri de çocuklarımızın duygu ve düşüncelerini çok net ifade edebilir halde yetiştirmeye çalışmak yani onları öncelikle dinlemeyi öğrenmek, onların duygularını ifade etmesi konusunda onları cesaretlendirmemiz gerekiyor.

Tayfun Yönlü: Evet. Bir de şunu herhalde aklımızdan çıkartmamız gerekiyor. Çocuklar bizim söylediğimizi değil genel olarak yaptığımızı yapıyorlar.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Evet.

Tayfun Yönlü: Yani örnek olmak onlara davranışlarımızla, kendi yaptıklarımızla örnek olmak galiba.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Evet, çok haklısınız.

Tayfun Yönlü: Çok çok teşekkür ediyoruz, çok kıymetli bilgiler verdiniz bize Sayın Ali Özgen.

Uzm. Dr. Ali Özgen: Ben teşekkür ederim efendim.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.