TÜBİTAK Projelerinde Etik Kurul Onay Belgesi Alma Süreciyle İlgili Bilmeniz Gerekenler

0 99

Tez, proje veya araştırma hazırlarken ekstra mesai ayrılması gereken bir konu da etik kurul raporu hazırlamaktır. Genellikle bu raporların matbu örneği ilgili kuruluşlarca sağlanabilmektedir. Hazırladığımız raporu ilgili Etik Kurula sunar, çalışmanın etik açıdan bir sorun taşımadığına dair bir Etik Kurul belgesi almamız gerekir. Etik Kurul belgesi; herhangi bir izin olmayıp, bilimsel araştırma protokolünün ilgili mevzuat ve yükümlülükleri göz önüne alınarak yapılabilirliğinin onaylandığı bir belgedir.

Etik kurullar, kararlarını oluştururken neye dikkat eder?

Araştırma protokolünün bilimsel ve etik yönden değerlendirilmesi, araştırmanın tasarımı, gönüllülerin araştırmaya dâhil edilme/dışlanma kriterleri, gönüllülerin bilgilendirilmesinde kullanılan yöntem, veri analizi, bütçe, gönüllü haklarının riske atılıp atılmayacağı, araştırmacıların uygunluğu, olası çıkar çatışmaları, araştırma yapılacak yerlerin yeterliliği, idari izinlerin tamamlanma durumu gibi konuları değerlendirirler.

Etik Kurul izni tek seferlik onaydan ibaret olmayıp araştırma süresince de araştırıcıların her türlü protokol/araştırıcı/zamanlama değişikliklerini içeren dinamik bir değerlendirme/izleme/denetleme sürecini gerektirir. Bu nedenle Etik Kurul onayları, TUBİTAK gibi pek çok proje desteklerinin son derece önemli bir parçasıdır.

TÜBİTAK’a sunulan proje önerileri, insandan anket, mülakat, odak grup çalışması, deney vb. yollarla veri toplanmasını ve/veya insan ve hayvanların (materyal/veriler dâhil) deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanılmasını öngörüyor ise başvuru öncesinde ilgili kurumun insan araştırmaları amaçlı kurulmuş etik kurullarından ya da Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu’ndan (HADYEK) Etik Kurul Onay Belgesi alınması gerekmektedir. Araştırma projelerinde insan ve insana ait veri kullanımı özelinde; ülkemizde yürütülecek olan katılımcısı insan olan araştırmalarda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu Madde 90, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Kanunu Ek 10. Madde ve Türkiye’nin taraf olduğu anlaşmalar gereğince Etik Kurul Onay belgesi alınması gereklidir. Etik Kurul belgesi; herhangi bir izin olmayıp, bilimsel araştırma protokolünün ilgili mevzuat ve yükümlülükler göz önüne alınarak yapılabilirliğinin onaylandığı bir belgedir.

TÜBİTAK’a sunulan proje önerilerinin eki olarak teslim edilecek Etik Kurul Onay Belgelerinin aşağıda belirtilen nitelikleri taşıması gerekmektedir:

  • Proje yürütücüsünün adına olmalı,
  • Belgede yer alan proje başlığı ile proje önerisinde belirtilen proje başlığı aynı olmalı,
  • Belgenin aslı veya aslı gibidir onaylı kopyası olmalı,
  • Ön koşulsuz olmalı (hayvan temini ile ilgili koşullar bu kapsam dışındadır),
  • İlgili etik kurulu üye sayısının salt çoğunluğunu ve üyelerin imzalarını içeriyor olmalı,
  • Proje ekibinde, ilgili etik kurul üyesi/üyelerinin bulunması durumunda, bu tür üye/üyelerin toplantı sırasında projenin tartışmalarına katılmamış olmaları (belgede söz konusu üye/üyelerin bu projenin tartışılmasına katılmadığını belirten bir ibare olmalı ve imzası bulunmamalı),
  • Onay tarihi proje son başvuru tarihi itibarıyla 2 (iki) yılı aşmamış olmalı,
  • Hayvan araştırmaları etik kurul onay belgesi ilgili mevzuat kapsamında onaylanmış Yerel Etik Kurul’dan alınmış olmalı,
  • Hayvan deneyleri çalışmalarında, belgenin deneylerin yapılacağı kurumdan alınmış olmalı (1).
Daha fazla içerik

Etik kurul onayı alma sürecini daha iyi netleştirebilmek adına TÜBİTAK’ın paylaştığı şemayı sunmak isterim.

Şekil 1. İnsanla yapılan çalışmaları için etik kurul onay süreci

Şekil 2. Hayvanla yapılan çalışmaları için etik kurul onay süreci

Etik kurul onayı alındıktan sonra onay kodu, ilgili akademik çalışmaların metot bölümlerinde belirtilmelidir.

ETİK KURUL ONAY BELGESİ BİLGİ NOTU 2018. https://www.tubitak.gov.tr/sites/default/files/3125/etik_kurul.pdf. Son erişim tarihi: 9.11.2021

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.