Santral Venöz Kateter ve Hemşirelik Bakımı

0 185

Santral venöz kateterler birçok fayda sağlamasına rağmen enfeksiyon riski taşımaktadır. Gelişebilen bu enfeksiyonları engelleyebilmek için santral venöz kateterlerin yerleştirme, kullanım gerekse bakım aşamalarında hemşireler tarafından dikkat edilmesi gereken şeyler mevcuttur.

Önlem ve Bakım Paketi (Care Bundle) Yaklaşımı

Son zamanlarda yapılan çalışmalarda bakım paketi yönteminin santral venöz kateterlere bağlı hastane enfeksiyonu gelişmesini önlediği tespit edilmiştir. Teke teker uygulanması halinde hastada iyileşme olduğunu kanıtlanmıştır.

Önlem ve bakım paketi (care bundle) yaklaşımı uygulanırken dikkat edilecekler;

  • Sağlık çalışanlarının bu konuda eğitimli olması,
  • Kateterizasyon sırasında sağlık çalışanları tarafından maksimum bariyer önlemlerinin alınması,
  • Kateterlerden endikasyonları sona erenlerin hemşireler tarafından hızlıca uzaklaştırılması.

El hijyeni ve kateter bakımı konusunda personel eğitim verilmesinin bir sonucu olarak katetere bağlı enfeksiyon oranlarında büyük ölçüde bir azalma görülmüştür. Doğru el yıkama teknikleri kullanılarak su ve sabun ile eller yıkanılmalı. Eğer su ve sabun ile yıkama gerçekleştirilemiyorsa alkol bazlı bir ürün kullanılmalı. Santral venöz kateterler takılırken sıkı bariyer önlemlerinin alınması gerekmektedir. Bu önlemler; bone, steril önlük, steril eldiven, maske ve steril örtü önlemleridir. Bu yaklaşım uygulandığında, önlem ve paket yaklaşımı kullanılmadan takılan kateterlere göre katetere bağlı kan dolaşımı enfeksiyonlarının oranlarında büyük oranda azalma olduğu saptanmıştır.

Yapılan Girişimler Sırasında Dikkat edilecekler;

  • Hızlı ve kolay ulaşılabilir bir yerde olması,
  • Kateter endikasyonlarının hemşireler tarafından günlük değerlendiriliyor olması gerekir.

SANTRAL VENÖZ KATETERE ERİŞİMDE GENEL İLKELER

Kateterin giriş kapısına kontamine olmuş mikroorganizmalar SVK enfeksiyonlarına neden olabilir. Katetere erişimde kontaminasyon riskini en aza indirilecek önlemler sağlık ekibi tarafından alınmalıdır.

Alınacak bu önlemler;

  • Katetere her erişimde dezenfeksiyon “Hubu Ovma” yöntemi kullanılarak,
  • Kateter hubu ve iğnesiz DİK dezenfekte edilmelidir.

Kullanılması gereken dezenfeksiyona yönelik uygulamalar;

  • %70 Alkol içeren ≥%0,5 Klorheksidin Glukonat
  • %70 Alkol içeren %2 KHG
  • Tentürdiyot
  • Povidon iyot
  • İyodofor
  • Uygun dezenfektan

SVK yerleştirilmeden önce enfeksiyon riskini önlemek için; yerleştirme bölgesindeki deri klorheksidin preparasyonu ile iyice temizlenmelidir.

SANTRAL VENÖZ KATETERLERİN TIKANMASI

SVK tıkanması, yönetimde kesintiye neden ve tedavide ciddi gecikmelere neden olabilir. Kateterin blokajını kaldırmak için müdahaleler şunlardır.

Daha fazla içerik
  • Hidroklorik Asit, Sodyum Bikarbonat, %70 Etanol çözeltileri kullanabilir.
  • SVK aracılığıyla sıvılar infüze edebilir.
  • Kan aspire edebilir lümenden.

Kateteri Yıkama

Yıkama, %0,9 İzotonik Sodyum Klor’ünün enjeksiyonu ile yapılır. Hemşire yıkama öncesi kateter açıklığını belirlemeli. Aynı zamanda ilaca ve araca ait özellikler bilmeli, doğru yıkama solüsyonu ve sıklığını iyi ayarlayıp bakımı ona göre sürdürmelidir. Heparin ile yıkama uzun süre kullanılmıştır ancak en son yapılan çalışmalarda serum fizyolojiğin heparin kadar etkili olduğu kanısına varılmıştır.[22]

Yıkama Sıklığı

Yıkama sıklığı kateter cinsine, uygulama alanı ve sıklığına göre farklılık gösterebilir.

Yıkama sıklığına şu şekilde örnek verilebilir;

  • Örnek alınmadan önce ve sonra
  • İlaç uygulamadan önce ve sonra
  • Geçimsiz ilaç uygulamasından önce ve sonra
  • Kan/ kan ürünü uygulamasından önce ve sonra
  • Total parenteral nütrisyon uygulamasından sonra

SANTRAL VENÖZ KATETER BÖLGESİ PANSUMAN

Pansuman değiştirilmesinden öncesinde ve sonrasında el hijyeni mutlaka sağlanmalıdır. Pansuman değiştirilme esnasında steril bir eldiven kullanılmalıdır. Kateter giriş yeri ve kateter bakımı materyaliyle uygun olmalıdır.

Kullanılması Gereken Antiseptikler;

  • Alkol içeren>%0,5 Klorheksidin Glukonat (KHG),
  • %70 alkol içeren %2 KHG,
  • KHG,
  • KHG kontrendikasyonu varsa iyot kullanılabilir,
  • KHG kontrendikasyonu varsa KHG’ye erişilemiyorsa povidon iyot kullanılabilir,

Pansuman için dikkat edilecek durumlar;

  • Antiseptik kurulanmamalıdır.
  • Pansuman tek kullanımlık aplikatörlerle yapılmalı,
  • İleri ve geri friksiyon şeklinde, 5 cm’lik alan silinmeli,
  • Aseptik kurallara mutlaka uyulmalı,
  • Hastada hiperhidroz var ise ya da giriş yerinde kanama/sızma mevcutsa gaz kompres kullanılmalıdır.
  • Temel enfeksiyon kontrol önlemlerine (eğitim, Klorheksidin Glukonat ile uygun cilt antisepsisi ve maksimal steril bariyer önlemleri) uyulmasına rağmen santral kateter enfeksiyonu /kan dolaşımı enfeksiyonu azalmıyorsa KHG emdirilmiş sünger örtü kullanılabilir.
  • Kateter veya kateter giriş yeri suyla temas etmemelidir.

Santral venöz kateterler (SVK) sıklıkla yoğun bakım ünitelerinde kullanılır. Genellikle subklavien ven tercih edilir. Zorunda kalınmadıkça femoral venin tercih edilmemesi konusunda çalışmalar yapılmıştır.

Santral venöz kateterler ultrasonografi eşliğinde iyi eğitim almış sağlık profesyonelleri tarafından takılmalıdır. Kataterler de komplikasyon görülme sıklığı yüksektir. Bu oluşabilecek komplikasyonlardan biri de enfeksiyondur. Santral venöz katetere bağlı gelişebilecek enfeksiyonlar açısından hemşireler, hastaları iyi değerlendirilmeli ve profesyonel bir bakım sağlamalıdırlar. Katetere bağlı enfeksiyonların önüne geçmek için hemşireler tarafından uygulanacak bakım oldukça önemlidir.

Kateterlerin takılmasında önlem ve bakım paketi yaklaşımı uygulanmalıdır. Hastaya hemşireler tarafından verilecek diğer bakımların bazıları şunlardır: kateter pansumanı, kateterlerin tıkanması ve yıkanması. Yapılan araştırmalar da hemşerilerin SVK hakkındaki bilgi düzeylerinin, yeterli olmadığı kanısına varılmıştır. Kalite bir bakım sağlanabilmesi için eğitimin önemli bir faktör olduğu anlaşılmıştır. Hemşireler santral venöz kateterler ile ilgili güncel bilgileri takip etmeli ve bireysel eğitimler almalıdır.

Türk Yoğun Bakım Dergisi. (2014, Ekim). Rehberlere Dayalı Önlem ve Bakım Paketlerinin Yoğun Bakım Ünitesinde Santral Venöz Kateter Enfeksiyonları Üzerine Etkisi. Yoğun Bakım Dergisi 12: 86-93

Susanne B. Conley, Paula B, Magarace L. (2017, May/Jun) Standardizing Best Nursing Practice for Implanted Ports: Applying Evidence-based Professional Guidelines to Prevent Central Line-Associated Bloodstream Infections.Pubmed,40(3):165-174

Kavak M., Caner M. (2020, Haziran) Santral Katater İlişkili Kan Dolaşımı Enfeksiyonları ve Klorheksidin Etkinliği, Cerrahi Ameliyathane Sterilizasyon Enfeksiyon Kontrol Hemşireliği Dergisi 1(1):39-44

Şanlı D, Sarıkaya A, 2016, Santral Venöz Kateterde Kanıta Dayalı Hemşirelik Bakım Yönetimi, Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi 2016;20(2)

O’Grady, (2016) The effect of nursing care protocol on the prevention of central venous catheter-related infections in neurosurgery intensive care unit. Pubmed, 32:257.

Bu içerik Billur GÜNDÜZ, Eda Ece ULAŞ, Ezgi SÖNMEZ ve İrem ÖZGÖK tarafından hazırlanmıştır.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.