Sağlık Profesyonelleri Birbirine Yaptığı Mobbingi Nasıl Engelleyebilir?

0 450

Her geçen gün sağlıkta şiddet haberleri artarken bir de buna sağlıkçıların kendi meslektaşları tarafından maruz kaldığı mobbing olayı duyulmaya başlandı. Son yaşanılan olayda ne yazık ki bir doktor hayatını kaybetti.

Peki, Mobbing Nedir?

Günümüz çoğu kişi özellikle sağlıkçılar yoğun iş temposunda çalışırlar ve zamanın çoğunu işyerinde geçirirler. Çalışma yaşamı kendi içerisinde olumlu birtakım durumlarında yanında; rekabet, gerilim, çatışma, maliyet baskısı, stres gibi olumsuz birtakım hususları da barındırmaktadır. Bu olumsuzluklardan biri de mobbing dediğimiz psikolojik taciz olgusudur.

Mobbing; işyerinde çalışan kişi ya da kişiler üzerinde sistematik bir şekilde baskı yaratarak bunaltma, korkutma ya da tehdit etme gibi taktiklerle istifa aşamasına kadar ulaşabilen bir süreçtir. İşyerinde diğer çalışanlar veya işverenler tarafından tekrarlanan saldırılar şeklinde uygulanan bir çeşit psikolojik terör; haksız yere suçlama, ima, kinaye, dedikodu yoluyla itibarı sarsma, küçük düşürme, taciz, duygusal istismar ve şiddet uygulayarak, bir kişiyi, işyerinin dışına çıkmaya zorlayan kötü niyetli davranışlar olarak tanımlamıştır.

Kişilerin birbirine karşı yıpratıcı düzeyde gerçekleştirdikleri hareketleri her sektörlerde gözlemlenen bir durumdur. Bu davranışların bir kişiyi hedef alarak ona zarar vermeye yönelik ve düzenli bir şekilde gerçekleşmesi durumunda mobbingin temeli hazırlanmış olmaktadır.

Mobbing sayılabilecek davranışlar nelerdir?

  • Dedikodu; bireyin itibarını yok etmeyi amaçlayan sistemli davranışlar,
  • Alay; kişinin saç modeli, giyim tarzı, karakteri ve fiziksel görünümü (kekemelik, şaşılık, obezite vb.) ile dalga geçme,
  • Çalışanın tecrit edilmesi; çalışanın iftira, alay ya da kasıtlı olarak tecrit edilmesi,
  • Önemli bilgilerin saklanması; bir işin yerine getirilmesi için önemli bilgilerin o pozisyonda çalışan kişiden saklanarak, kişide stres yaratmaya çalışmak böylece çalışanın hata yapma, yanlış karar vermesine neden olmak,
  • İdari ve operasyonel önlemler; bu durum çoğunlukla yöneticiler tarafından kullanılır. Çalışanın kısa aralıklarla başka departmanlara gönderilerek, niteliğine uygun olmayan işlerin verilmesi,
  • Aşırı iş yükü; çalışana gereksiz ve anlamsız görevlerin verilmesi veya çalışanın yetenek ve becerilerine uygun olmayan yeni görevlerin atanması,
  • Aşırı eleştiri; aşırı ve sürekli eleştiriler yaparak çalışanın yeteneklerinden şüphe etmesine, özgüveninin azalmasına neden olmak,
  • Cinsel taciz

Mobbingin olduğu yerde çalışanları motive eden, güven sağlayan, çalıştığı kuruma bağlanmaya ve iş tatminine katkı sağlayıcı tüm faktörler ortadan kalkmakta ve bunun yerine tatminsizlik, kurum içi çatışma, verimsizlik meydana gelmektedir.

Genellikle organizasyonların en yaratıcı üyelerini hedef alan mobbing; yetenekli çalışanların üretkenliğinde düşüş ve personelin demoralizasyonu nedeniyle, kurumsal maliyetleri de artırmaktadır.

Yapılan araştırmalarda, mobbing mağdurların işlerine ve işyerlerine sadık, duygusal zekâsı yüksek, dürüst ve onurlu olmaları gibi ortak özellikleri bulunduğu görülmüştür. Bu özelliklere sahip kişilerin, neden bu tarz olumsuzluklarla karşılaştıkları sorusuna cevap verememeleri de onları bu süreçte daha da yıkmaktadır.

Örgüt hiyerarşisinde genellikle yöneticilerin astlarına uyguladığı sanılan bu davranışların, gerçekte güç ilişkilerinden kaynaklandığı, bu nedenle yıldırmanın örgütün her seviyesinde olabileceği belirtilmektedir.

Sağlık sektöründe mobbing ne düzeyde?

Mobbing sosyal yaşantının olduğu her yerde karşımıza çıkabilmektedir. Özellikle hiyerarşik yapılanmanın olduğu örgütlerde karşımıza çıkmaktadır. Zapf’ın yaptığı bir araştırmaya göre, mobbinge en çok hastanelerde çalışanlar, devamında ise polisler ve öğretmenler maruz kalmaktadır.

Daha fazla içerik

Hastanelerde matriks organizasyon yapısı gereği işlevsel bağımlılık çok fazla olduğu için, çalışanlar arasında iletişim sorunu sık karşılaşılan bir durumdur. İletişim eksikliği de beraberinde yanlış anlaşılmaları ve sorunları getirmektedir.

Mobbing, hastanelerde yaygın olarak görülen ve sağlık çalışanları için tedbir alınmasını gerektiren düzeyde ciddi bir mesleki sağlık ve güvenlik riskidir.

The International Labour Organization (ILO) 2002 raporuna göre sağlık sektörü çalışanları, diğer sektör çalışanlarından 16 kez daha fazla mobbing riskine sahiptir.

  • Hastanede tıbbi olanakların çok yetersiz olması,
  • Hasta sayısının yüksek olması nedeniyle çalışma temposunun yoğunluğu,
  • Hasta yoğunluğu nedeniyle mesleğin gereklerinin tam yerine getirilememesi,
  • Hastalar arasında statü ve ekonomik duruma bağlı ayrımcılık yapılması gibi faktörlerde sağlık sektöründe mobbinge neden olmaktadır.

167 sağlık çalışanına yapılan araştırmada, mobbinge maruz kalma oranı %35 olarak belirlenmiştir. Araştırmada mobbing davranışlarını en fazla uygulayanlar %42 ile başhekim, %40 ile hekimler ve %37 ile iş arkadaşlarıdır. Ayrıca %44 ile mobbing davranışını en çok erkeklerin sergilediği ve uygulayanların %79’unun mağdurun yaşından büyük oldukları görülmüştür.

446 sağlık çalışanın katıldığı başka bir araştırmada da mağduriyet oranı yüzde 31,8 tespit edilmiş. En sık görülen bölüm ise yoğun bakım üniteleri olarak ifade edilmiş. Sağlığa olumsuz etkisi yüzde 61,9 civarında bulunmuştur. Mobbingi en fazla uygulan yine yöneticiler olmuştur. Fiziksel sonuçlarda, katılımcıların en fazla şikâyet ettiği alanlar anksiyete, halsizlik, gerilim tipi baş ağrısı, uyku bozuklukları olmuştur.

İngiltere’de yapılan bir çalışmada sağlık çalışanlarının %38’i son bir yılda mobbinge maruz kaldığını belirtmiş, %42’si ise başkalarının mobbingine şahit olduklarını bildirmişlerdir. Ülkemizden yapılan bazı çalışmalarda ise, özel hastanede çalışan hemşirelerin devlette çalışanlara kıyasla daha çok mobbinge maruz kaldığı saptanmıştır . Öte yandan, erkek egemen iş yerlerinde fiziksel şiddetin, kadın egemen işyerlerinde ise psikolojik şiddetin daha sık olduğu ve kadınların hemcinslerine pasif saldırgan davranışlar sergiledikleri bildirilmektedir.

İstanbul ve Anadolu grup hastanelerinde yapılan çalışmada, mobbinge maruz kalma oranının cinsiyete göre farklılık gösterdiği ve kadın sağlık personellerinin erkek sağlık personellerinden daha fazla mobbinge maruz kaldığı belirlenmiştir.

Çalışanların işyerlerinde karşı karşıya kaldıkları mobbing davranışları bireylerin fiziksel ve ruhsal sağlığını negatif yönde etkilemekte ve kurum verimliliği, etkinliğini azaltmaktadır. Mobbing ile mücadele için birtakım caydırıcı tedbirlerin alınması gerekmektedir. Mobbingle kurumsal mücadele kapsamında hizmetiçi eğitimler planlanmalı, mobbingle mücadeleye yönelik beceri eğitimleri planlanmalı, mobbingin bildirilmesine yönelik cesaretlendirme yapılmalıdır. Yönetim, çatışmayı yönetici tavır ve beceri düzeyinde olmalıdır.

Mentell ve Albrecht tarafından geliştirilen 7 adımda mobbing önleme çemberi yer almaktadır.

Sonuç olarak mobbing etik bir davranış değildir. Gerek birey gerekse toplumun tüm katmanları doğrudan veya dolaylı olarak bu durumdan etkilenmektedir. Tüm meslek gruplarında mobbing; eğitimle, yönetsel destek, hukuki düzenleme ve toplumsal farkındalık oluşturularak engellenebilecek karmaşık bir süreçtir.

Ertaş Handan, Kıraç Çiftçi Fatma (2017) ,Sağlık Sektöründe Mobbing, İnternational Anatolia Academic Online Journal,s:36-46

Kılıç Taşkın, Çiftçi Fatma, Şener Şeyma (2016), Sağlık Çalışanlarında Mobbing ve İlişkili Faktörler,Sağlık ve Hemşirelik Yönetim Dergisi,s;(2)65-72

Kehribar Ahmed ve ark (2017), Çalışma Hayatında Mobbing: Nedenleri, Bileşenleri ve Ülkemizdeki Hukuki Durumu, Bakırköy Tıp Dergisi, s;(13):1-9

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.