Sağlık Hizmetleri Nasıl Sınıflandırılır?

0 1.150

3359 Sayılı Sağlık Hizmetleri Kanunun da tüm yurtta eşit ve kaliteli hizmet verilecek şekilde, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı tarafından tüm sağlık hizmetleri planlanarak koordine edilir ve mali olarak geliştirilerek desteklenir denilmiştir (1). Ülkemizde sağlık hizmetleri, kamu ve özel sağlık kurum ve kuruluşları tarafından verilmektedir. Sağlık kurumlarında yapılan bu hizmetler ürettikleri hizmet itibariyle farklı olmaktadır. Hizmetin farklılığına göre dört ayrı grupta incelemek mümkündür. Aşağıda sağlık hizmeti sunum şekilleri açıklanmıştır:

1. Koruyucu sağlık hizmetleri

Koruyucu sağlık hizmetleri hastalıkları önlemek ve oluşacak hastalıkların ya da sakatlıkların önüne geçebilmek için, mücadele eden, oluşabilecek her türlü riskler için önlemler alabilen ve doğrudan devlet kurumları tarafından yürütülen hizmetlerdir. Kişiye yönelik yapılan hizmetler; aşılama, erken tanı, çocuk planlaması, kanser taraması, kişisel hijyen, sağlıklı beslenme hizmetleri, çevre etkisiyle oluşabilecek hastalıkların önlenmesi kısaca toplumun refah düzeyini artırmak için yapılan tüm hizmetleri içerisine alan hizmetlerdir (2). Birinci basamak sağlık hizmeti olarak verilen koruyucu hizmetler çevreye ve kişiye yönelik olarak farklı şekilde verilmektedir. Kişiye yönelik koruyucu hizmetler; sağlık eğitimi, erken tanı hizmetleri, aile planlaması hizmetleri, beslenme alışkanlığının düzeltilmesi, hastalıklardan korunma hizmetleridir. Çevreye yönelik verilen hizmetler; insan sağlığını etkileyen fiziksel koşulların iyileştirilerek kişi üzerinde oluşturabilecek, biyolojik, ekonomik ve sosyal olarak olumsuz etkilerini önüne geçebilmektir. Bu etkilerin önüne geçmek için, alanında uzman, kimyager, biyolog, veteriner vb. meslek grupları hizmet üretmektedir. Bu hizmetler; yeterli temiz içme suyu sağlanması, vektör denetimi, atıkların yok edilmesi, doğal çevrenin korunması, radyasyondan korunmadır. Bu hizmetler kapsamında; su kaynakları sağlamak ve denetlemek, hava kirliliği, gürültü kirliliği kontrolü, gıda hijyeni, iş sağlığı, radyasyonla mücadele, tehlikeli mikroorganizmalarla savaşmak ve buna yönelik çevreyi korumak amaçlı tedbirler alınmaktadır. Kişiye yönelik hizmetleri, doğrudan sağlık çalışanları verir iken, çevreye yönelik hizmetlerde denetleyici ve yol gösterici rol üstlenmektedir. Çevreye yönelik hizmetleri diğer resmî kurumlar vermektedir (3, 4).

Koruyucu sağlık hizmetleri birinci basamak hizmeti olarak sağlık müdürlükleri, toplum sağlığı merkezi, aile sağlığı merkezleri, halk sağlığı laboratuvarları, 112 Acil sağlık hizmetleri, aile hekimliği uygulaması, yaşlı bakım hizmeti veren kurumlara bağlı birimler, özel poliklinikler kurumlardaki sağlık faaliyetini yürüten birimler vb. tarafından yürütülmektedir. Koruyucu sağlık hizmetlerinin özellikleri (3).

  • Koruyucu hizmetler etkin olup; maliyet olarak daha düşüktür
  • Hastanelerin iş yükünü azaltmaktadır
  • Bu hizmetlerin uygulanışı daha kolaydır.
  • İş gücü kaybının azami önüne geçilmektedir.
  • Hastane hizmetlerine göre daha az araç ve gereçle ve personelle hizmet verilmektedir.
  • Teknolojik olarak ucuz ve daha basit bir yol izlenmektedir.
  • Diğer sağlık hizmetlerine nispetle daha düşük nitelikli istihdam gerektirmektedir

2. Tedavi edici sağlık hizmetleri

Genel sağlığı bozulan ya da kedini kötü hisseden kişilerin yeniden eski sağlığına kavuşması için sağlık merkezlerinde doktor ve diğer sağlık ekibi tarafından bizzat sunulan sağlık hizmetleridir. Koruyucu sağlık hizmetlerinden ayırıcı yönü, direkt kişiye hastalığının iyileşmesine yönelik uygulanmasıdır. Bir nevi hastalığın tedavi edilerek ve bulaşıcılığının önüne geçilerek koruyucu tedavi hizmetleri desteklenmektedir (5).

Tedavi edici sağlık hizmetleri, birinci basamak sağlık hizmetleri (ilk başvuru ve ayakta tedavi), ikinci basamak tedavi hizmetleri (yataklı tedavi hizmetleri) son olarak üçüncü tedavi hizmetleri (alanında daha uzman kişiler ve teknolojik olarak yüksek hizmet veren kuruluşlar) olmak üzere üçe ayrılmaktadır.

Birinci Basamak Hizmetler

Evde bakım hizmetleri ve ayakta yapılan koruyucu ve geliştirici sağlık hizmetleri ile birlikte yürütülen hizmetlerdir. Laboratuvar, ilaç ve eczacılık hizmetlerini de içine almaktadır. Sağlık ocakları, aile planlaması merkezleri, verem savaş dispanserleri, ana çocuk sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri, iş yeri revirleri, bu alanda hizmet veren kuruluşlardır.

İkinci Basamak Hizmetler

Daha fazla içerik

Birinci basamak hizmetlerde iyileşemeyen kişilerin hastane ortamında gerekirse yataklı servislerde teşhis ve tedavisinin yapıldığı hizmetlerdir. Küçük ve orta ölçekli hastanelerde verilmektedir (6).

Üçüncü Basamak Hizmetler

Birinci ve ikinci basamak sağlık hizmetlerin kapsamında tedavisi mümkün olmayan, özel bilgi gerektiren uzmanlıkların bulunduğu, ileri tedavilerin uygulandığı, teknolojik olarak daha gelişmiş cihazların bulunduğu tedavi önceliğinin olduğu hizmetlerdir. Bölge Hastaneleri, Şehir Hastaneleri, Eğitim Araştırma Hastaneleri, Özel Dal Hastaneleri bu kapsamda hizmet veren yerlerdir (7).

3. Rehabilitasyon hizmetleri

Kişinin, hastalık, kaza ya da herhangi bir felaket sonucu kaybettiği sağlığının yeniden düzeltilmesi için tıbbi ve sosyal olarak destek olarak verilen tüm hizmetlerdir. Zihinsel ve bedensel olarak destek tedavileriyle tekrar sağlığına geri kavuşması sağlanmaktadır. Aynı zamanda hastalığının neden olduğu travmayı ve izlerini yok etmek ve yeniden hayata tutunabilmesi için başkalarına bağımlı olmadan yaşaması için tıbbi ve sosyal olarak destek verilmektedir. Tıbbi hizmetler hastalığının düzeltilmesine yönelik yapılırken, Sosyal Rehabilitasyon hizmetlerinde sakat ya da özürlü kişilerin topluma yeniden kazandırılması hedeflenmektedir. Örnek olarak, iş bulma ve yeniden işe uyum çalışmaları verilebilir (6).

4. Sağlığın geliştirilmesi hizmetleri

Sağlığın geliştirilmesi için, kişilerin sağlığının daha iyi noktalara gelmesi hedeflenmektedir. Buna yönelik, toplum bilinci uyandırılmaya ve refah düzeyi arttırılmaya çalışılmaktadır. Sağlığın geliştirilmesi hizmetleri, sağlık eğitiminden farklıdır. Çünkü sağlık eğitimi, kişinin bedenen, ruhen ve sosyal yönden iyi olma halinde olması için, sağlıkla ilgili kötü davranışları değiştirme, iyi yönde davranışların değişimini sağlama, daha sağlıklı yaşayabilmesi için, fiziksel ve sosyal çevre yaratmak gibi yapılan tüm faaliyetleri içine almaktadır (8).Sağlığın geliştirilmesi, yalnızca sağlık kurumları tarafından değil, bireyden başlayarak, tüm toplumu, kamu kurum ve kuruluşlarını hatta küresel baz da tüm dünyayı içine alan, evrensel bir meseledir. Bunun için herkesin sağlığın gelişimine katkı sunması gerekmektedir.

5. Hastane Hizmetleri

Hastane, hasta ve yaralıların ya da hastalığından şüphe edenlerin, sağlık durumlarını kontrol ettirmek için, ayakta veya yatarak müdahale edildikleri, teşhis ve tedavilerinin yapıldığı, gerekli durumlarda rehabilite edildikleri yataklı kuruluşlardır (9). Hastanelerin vizyon ve misyonlarına baktığımızda dört temel işlevi görülmektedir. Koruyucu, geliştirici hizmetler, eğitim ve araştırma hizmetleridir. Hastanelerin tedavi edici özelliği bulunmakla beraber, koruyucu sağlık hizmetlerini de doğrudan yürütmektedir. Bu kapsamda alkol ve uyuşturucuyla mücadele, sigara bırakma, hamilelik ve bebek bakımı, obeziteyle mücadele gibi hizmetler verilmektedir. Dolayısıyla toplum sağlığının geliştirilmesine katkı sunulmaktadır. Hastanelerin eğitim verme işlevi de bulunmaktadır. Sağlık profesyonellerinin eğitimi, hasta ve yakınlarının eğitimi, çalışanlara verilen hizmet içi eğitimler, sağlık konusunda toplumun aydınlatılması bu kapsamdaki hizmetlerdir. Hastaneler faaliyet alanı olarak, tıbbi araştırma hizmetlerinin verildiği ve birçok meslekten çalışanın bulunduğu, kamu kimliği bulunan sosyal kurumlardır (5, 10).

Hastanelerin amacı; sağlık hizmetini en düşük maliyette, en yüksek hizmet olarak vermek olmalıdır. Yönetim kaynaklarını kullanarak, hizmete yönelik maksimum verimlilik düzeyinde harekete geçiren, teknolojik gelişmeleri takip ederek, bilimsel yöntemleri kullanan, kâr amacı olmayan kuruluşlardır. İyi bir yönetim kaliteli hizmeti de beraberinde getirmektedir. İş planlaması, kadrolama, bütçeleme, yürütme ve kontrol mekanizmalarının etkili çalışması gerekmektedir (11 ).

1. Özmen, R. (2016). Tıp ve Sağlık Mevzuatı (Cilt 7. Baskı). Seçkin Yayıncılık San.ve Tic.A.Ş.S.

2. Kavuncubaşı, Ş., & Yıldırım, S. (2010). Hastane ve Sağlık kurumları Yönetimi. Ankara: Siyasal Yayın-Dağıtım .

3. Eren, N. (2000). Sağlık Yönetimine Giriş. 216.

4. Akdur, R. (1998). Çağdaş Sağlık ve Sağlık Hizmetleri Kavramları Bu Kavramlara Etki Eden Dinamikler. Ankara: Halk Sağlığı, Antıp Aş Tıp Kitapları ve Bilimsel Yayınlar.

5. Kavuncubaşı, Ş., & Kısa, A. (2011). N. Tokgöz içinde, Sağlık Kurumları Yönetimi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, 1178.

6. Ay, F. A. (2013). Sağlık Uygulamalarında Temel Kavramlar ve Beceriler. Nobel Tıp Kitapevleri Ltd.Şti.

7. Kavak, B., & Yılmaz, İ. (2003). Kritik Olaylar Tekniğinin Otel İşletmelerindeki Hizmet Kalitesinin Ölçümü ve İyileştirilmesinde Kullanılabilirliği: ServQual Tekniği ile Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. 4.

8. Güler, Ç. (1987). Sağlık Eğitimi (3 b.). Ankara: Hatipoğlu Yayınevi.

9. Seçim, H. (1995). Hastane İşletmeciliği (Seçme Yazılar). Eskişehir: Anadolu üniversitesi Basımevi.

10. Özgen, H. (1995, Aralık). Sağlık Bakım Hizmetlerinde Kalite Nedir? Hasta Tatmin Boyutuyla İlgili Bir Değerlendirme. 10(69-70).

11. Özgülbaş, N. (1995 ). Hastanelerde Finansal Yönetim: Sorunlar ve Çözüm Önerileri . Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü .

 

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.