Hemşirelikte Bilimsel Araştırma Yapmak İsteyenler İçin Kapsamlı Rehber

0 1.374

Araştırmalar dizgesel bir yaklaşım gerektirir.  Araştırma konusu, belli bir düzen içinde belli bir yöntem izlenerek incelenir. Araştırma için izlenen bu dizgesel yaklaşıma araştırma süreci denir.

1. Araştırma Konusunun Seçimi

Her bilimsel araştırma ilk olarak bir problem (araştırma konusu) belirleme ile başlar. Ancak akla gelebilecek her konu araştırma problemi olamaz veya araştırılması gerekmez. Araştırmaya konu olabilecek problemi bulmak yetenek işidir ve araştırma konusunun (sorun) seçiminde bazı ölçütlere dikkat etmek gerekir. Araştırma konusunun (sorun) seçiminde dikkat edilmesi gereken ölçütler:

  • Araştırmacının bilimsel bilgi düzeyi konuyu çözecek düzeyde olmalıdır
  • Seçilecek konunun araştırılabilmesi için gerekli alt yapı uygun olmalıdır
  • Konuyla ilgili verinin bulunup bulunmayacağı göz önüne alınmalıdır
  • Araştırma konusunun (sorun) seçiminde dikkat edilmesi gereken ölçütler
  • Konu sınırlı olmalı, mali olanaklar ve zaman yeterli olmalıdır
  • Seçilecek konu bir yenilik getirmeli ve ilgi çekici olmalıdır
  • Konu ilgili bilim dalı için önemli olmalı ve bir soruya yanıt vermelidir

Bunun yanısıra araştırma probleminin seçiminde dikkate alınması gereken genel ve özel ölçütler vardır.

GENEL ÖLÇÜTLER

  • Çözülebilirlik: Problem araştırma ile çözülebilir mi? Problemin çözülebilmesi için veri elde edilebilir mi?
  • Önemlilik: Problem önemli mi? Teorik veya pratik bir yararı var mı?
  • Yenilik: Problem orijinal mi? Araştırma daha önceden yapılan bir araştırmanın tekrarı olmamalıdır, yeni bilgiler eklemelidir.
  • Araştırılabilirlik: Araştırmaya katılanların gizlilik hakkı ve sağlıklarının tehlikeye atılmaması, pişmanlık duyabileceği davranışlara zorlanmaması, fiziksel ve psikolojik baskı altında bırakılmaması gerekir
  • Anlamlılık: Araştırmanın sonucunda varılacak bulguların, bilgilerin işe yarar olmaları gerekir.
  • Genellenebilirlik: Araştırma alanının geniş, araştırmadan yararlanabilecek grubun büyük olması gerekir.

ÖZEL ÖLÇÜTLER

  • Alanda Yeterlilik: Araştırmacının, araştırılan konuya ilişkin bilgisi, sonuçları değerlendirmeye yeterli mi?
  • Yöntem ve Teknik Bilgilerdeki Yeterlilik: Araştırmacı, verilerin toplanması ve değerlendirilmesinde gerekli yöntem ve teknik bilgisine sahip mi?
  • Veri Toplama İznine Sahiplik: Verilerin toplanmasına izin verilecek mi?
  • Zaman ve İmkan Yeterliliği: Araştırmanın tamamlanabilmesi için gerekli zaman, eleman ve mali güç var mı? Araştırmanın bu sebeplerden dolayı yarıda kesilmemesine güvence sağlandı mı?
  • İlgi Yeterliliği: Araştırmacı, araştırma sonucu ne çıkarsa çıksın onu savunabilecek cesarette mi? Araştırmacı, konuyla ilgili mi?
  • Güncellik: Problem ilgi çekici ve güncel konulardan mı seçildi?
  • Teknik olanaklar: İyi ve sıhhatli bir araştırma için uygun ortam sağlanabildi mi?Aynı konuda yapılan çalışmaların, raporların, makalelerin, yabancı yayınların ve diğer ilgili kaynakların taranması da yarar sağlayacaktır. Buna ‘literatür taraması ’denir. Bu yolla hem problem daha iyi tanınır hem de araştırmanın yapıldığı alanda mevcut diğer araştırmalar değerlendirilir. Böylece daha verimli bir çalışma düzeni gerçekleştirilir.
  • Teşvik: Araştırma problemi, yeni araştırmaları teşvik edip, yeni gelişmelere yol açabilecek nitelikte mi?

Yukarıdaki genel ve özel bütün soruları olumlu yönde cevaplandıramayan bir araştırmacı için, en uygun hareket yeni bir problem seçmek olacaktır.

Bir araştırma probleminin tam olarak kavranması için en iyi yol, problemi ilk defa ortaya atan kişilerle fikir alışverişinde bulunmaktır. Ayrıca Araştırmacı, literatürün ilk incelenmesi işini bitirdikten sonra, araştırma problemi tanımlamaya hazır demektir.

Araştırma problemi, düz ya da soru tipinde bir cümle ile tanımlanmalıdır. Ancak kolay anlaşılması ve araştırmanın diğer kısımları ile daha kolay uyuşabilmasi için soru tipinde olması tercih edilir. Cevabı ‘evet’ ya da ‘hayır’ olacak şekilde problem tanımlamak doğru değildir. Araştırma konusunun seçiminde çeşitli kaynaklardan yararlanabilir

Kişilerin gözlemleri ve deneyimleri, bilimsel toplantılar, öğretim üyeleri ve uzman görüşleri, literatür taramaları (araştırma raporları-tezler-kitaplar-dergiler-vb)

toplum ve doğanın kendisidir. Araştırma konusu seçildikten sonra bu konunun niçin seçildiği, kişi veya toplum sağlığı açısından önemi, toplumdaki yaygınlığı (prevalansı), sağlam kişilerin bu sorunla karşılaşma olasılığı (insidansı), sorunun kişi, yer ve zaman özelliklerine göre yaygınlığı, nedenleri, biliniyorsa çözüm yolları, bu araştırmanın sonuçlarından nasıl yararlanılacağı öz ve anlamlı biçimde belirtilmelidir.

2. ARAŞTIRMA AMAÇLARININ BELİRLENMESİ

Araştırma konusu saptandıktan sonra; araştırmanın gelecekte yararlı olmayı amaçladığı noktalar belirtilmelidir. Her araştırma, bir veya daha fazla sayıda amaca yönelik olarak planlanır ve uygulanır. Araştırmaların amaçları genellikle yakın gelecek ve uzak gelecek olmak üzere iki grupta toplanır.

Yakın gelecek için belirtilen amaçlar; araştırmanın bitiminde gerçekleşecek ve hemen ulaşılacak hedeflerdir. Araştırmanın tipine göre; bir sorunun tanımlanması ya da nedenlerinin araştırılması veya çözümü için en etkili yöntemin belirlenmesi amaçlanmış olabilir.

Uzak gelecek amaçları; daha genel anlamdadır ve araştırmanın bitiminde hemen ulaşılması güçtür. Araştırmalar genellikle küçük gruplar üzerinde yapılır ve yeterli bilgi birikimi olduktan sonra toplum çapında sorunun çözümüne yönelik yaygın yeni uygulamalar başlatır ki genellikle bunlar uzak gelecekte gerçekleşecek amaçlardır.

Kısaca uzak gelecek için belirtilen amaçlar sağlık hizmetlerinin yönlendirilmesine ve geliştirilmesine ilişkin hedeflerdir.

3. LİTERATÜR BİLGİLERİNİN DERLENMESİ

Araştırmanın hangi konuda yapılacağı belirlendikten sonra bununla ilgili bilimsel yayınların çok dikkatle okunması, olumlu ve olumsuz yönleriyle incelenmesi gerekir. Böylece hem konu hakkında o ana kadar nelerin bilinip nelerin bilinmediği saptanır, hem de diğer araştırıcıların kullandıkları yöntemler ve karşılaştıkları sorunların neler olduğu öğrenilir.

Literatür taraması sonunda araştırıcı; kendi araştırma yöntemini seçer, bağımlı-bağımsız değişkenleri belirler, bunları ne şekilde ölçeceğine karar verir.

Önceki araştırmalarda yapılan hataları tekrarlamamak için çaba harcar, para, zaman, insan gücü, araç ve gereç gibi elindeki olanakları en iyi şekilde kullanmaya çalışır

4. ARAŞTIRMA HİPOTEZLERİNİN BELİRLENMESİ

Araştırma hipotezleri, bağımlı ve bağımsız değişkenler arasında beklenen ilişkileri belirten ifadelerdir. Hipotezler araştırmayı yönlendirir.

Konu hakkında geniş bilgi sahibi olduktan sonra araştırma hipotezleri oluşturulur ve uygulanan araştırma ile bu varsayımların doğru olup olmadıkları sınanır.

İki türlü hipotez vardır

1. Araştırma hipotezi (H1): Araştırma sonucunu kestiren ve değişkenler arasında bir ilişki olduğunu savunan ifadedir.

Örn: Hipertansiyon hastalarına verilen bakım, hastaların öz-bakım gücünü artırır.

2. İstatistiksel hipotez (H0): Değişkenler arasında bir ilişkinin olmadığını savunan ifadedir.

Örn:Hipertansiyon hastalarına verilen bakım, hastaların öz-bakım gücünü artırmaz.

5. MATERYAL VE METOT (GEREÇ-YÖNTEM)

Araştırmacı bu bölümde araştırmayı nasıl yapacağını anlatır ve yöntemle ilgili her türlü ayrıntıyı yazar.

Daha fazla içerik
  • Bu bölümde yazılması gerekenler
  • Araştırmanın tipi, yeri ve yapılacağı tarihlerin belirtilmesi
  • Araştırmanın evreni, örnek büyüklüğü ve örnekleme yönteminin açıklanması
  • Bağımlı-bağımsız değişkenler, kullanılacak sınıflandırmaların açıklanması
  • Kullanılacak anket, ölçek ve benzeri araç ve gereçlerin tanıtılması
  • Verilerin nasıl toplanacağı
  • Verilerin analizlerinin nasıl yapılacağı

Araştırmanın Tipi

Planlanan araştırmanın; tanımlayıcı, analitik, deneysel veya metodolojik araştırma yöntemlerinden hangisi olacağı belirlenmelidir. Bu konuda karar verirken araştırmanın amaçları, zaman, personel ve mali yönlerden eldeki olanaklar dikkate alınmalıdır. Araştırma; araştırma yöntemlerden herhangi birisi veya araştırmanın özelliğine göre birkaç yöntemin kombinasyonu ile yapılabilir. Seçilen araştırma yönteminin niçin seçildiği de açıklanmalıdır.

Araştırmanın Yapılacağı Yer Ve Tarih

Araştırmacı araştırmanın nerede yapılacağını belirtmelidir. Araştırma toplumda yapılacaksa araştırmanın uygulanacağı bölge ve yerleşim birimleri (köy-kent-gecekondu-vb), hastane gibi herhangi bir sağlık kurumunda yapılacaksa kurum seçimi yapılmalıdır.

Seçilen bölge ya da kurumların; coğrafi, ulaşım, kültürel, ekonomik, demografik ve sağlık gibi çeşitli özellikleri açıklanmalı ve seçim gerekçeleri belirtilmelidir.

Bu gerekçeler sorunun o bölgede yaygın olması veya o konuda yeterli bilgi olmaması, araştırmanın uygulama kolaylığı veya ulaşım rahatlığı gibi pratik nedenler olabilir.

Araştırmanın Evreni-Örnek Büyüklüğü Ve Örnekleme Yöntemi

Araştırmaya katılma şansı verilecek kişi ya da birimlerin kimler ya da neler olduğu yani araştırma evreni belirlenmeli ve evren özellikleri tanımlanmalıdır

Evrenin büyüklüğü özelliklerine göre değişir. Bazı durumlarda evren küçüktür ve tümü üzerinde çalışılır. Bazen evren büyüktür, tümünü incelemek imkansız ve belki de gereksizdir.

Böyle durumlarda araştırmanın en az kaç kişi veya birim üzerinde yapılacağı, başka bir değişle minimum örnek büyüklüğü belirlenir

Bunun için araştırmanın parametrelerine uygun örnek büyüklüğünü belirleme formüllerinden yararlanılır. Belirlenen örneğe ulaşmada hangi örnekleme yönteminin kullanıldığı da mutlaka metotta belirtilmelidir.

Araştırmanın Bağımlı-Bağımsız Değişkenleri

Değişkenler bağımlı ve bağımsız olarak iki şekilde gruplandırılır. Araştırma planında hangi değişkenin bağımlı, hangilerinin bağımsız olduğu belirtilmelidir.

Örneğin kan basıncı ile yaş, cins, sigara içme, diyet alışkanlıkları, sosyo-ekonomik durum, yerleşim yeri gibi özellikler arasında ilişkilerin araştırıldığı bir çalışmada kan basıncı bağımlı, diğerleri bağımsız değişkenlerdir.

Araştırmada Kullanılacak Terimler-Sınıflandırmalar-Yöntem Ve Kriterler

Her araştırmada konu, amaç, yöntem gibi özelliklere göre çeşitli terimler, sınıflandırmalar ve kriterler kullanılabilir. Bunlar genelde herkes tarafından kullanılan terimler olabilir veya yeni sınıflandırmalar yapılabilir, farklı kriterler kullanılabilir. Bunlar açık biçimde gerekçeleriyle birlikte belirtilmelidir.

Örneğin; hipertansiyon ve anemi taramalarında, normal kabul edilen kan basıncı ve hemoglobin değerleri belirtilmeli, çocuk düşürme ve doğurganlıkla ilgili araştırmalarda; düşük, spontan düşük veya isteyerek düşük, canlı veya ölü doğum gibi terimler tanımlanmalı, sosyo-ekonomik durum, eğitim düzeyi, yaş gibi bağımsız değişkenlerin nasıl sınıflandırıldığı açıklanmalıdır.

Araştırmanın Etik İlkeleri

Araştırma kapsamına alınacak kişilere ve gerekirse yakınlarına araştırmanın amacı ve uygulamalarıyla ilgili açıklamalar yapılmalı, kişiler araştırmaya katılmakta özgür olmalı, bu konuda hiçbir baskı yapılmamalıdır. Araştırmalarda kişilere fiziksel ya da ruhsal yönden zarar verilmemeli, özellikle kliniklerde yapılan deneysel çalışmalarda hassas olunmalıdır.

Örneğin yeni bir tedavi yönteminin araştırılmasında; bu tedavinin etkili ve zararsız olduğu, eski yöntemlerden daha iyi olduğu konularında elde yeterli delil olmalıdır.

Terapötik müdahale araştırmalarında genellikle kontrol grubundaki hastalara da tedavi uygulamak gerekir. Aksi halde hastalık ilerleyerek hastanın sağlığı zarar görebilir ve bu durum meslek açısından etik değildir.

Ancak hafif hastalıklarda ya da kabul edilen etkin bir tedavisi olmayan hastalarda kontrol grubundakilere plasebo verilebilir.

Temel kural, araştırmada kullanılan yöntemin kişinin sağlığını bozmaması, en azından araştırmanın başındaki durumun korunmasıdır

Bir araştırmanın yürütüleceği yer ve yürütme şekliyle ilgili çeşitli kişi ve kurumlardan izin almak gerekebilir. Araştırıcının çalıştığı bölge ve kurumun sağlık yöneticilerinden, araştırmada kullanılacak araç ve gereçler bir kurum veya kişininse bu kurum ve kişilerden, araştırmada kullanılacak personelin amirlerinden, araştırmanın yapılacağı bölgenin ilgili sağlık dışı yöneticilerinden gerekiyorsa izin alınmalıdır. İzinler yazılı veya sözlü olarak alınabilir. Ancak mümkünse izinlerin yazılı alınması daha uygundur. Alınan izinlerle ilgili belgeler araştırma raporunun ekler bölümünde yer almalıdır

6. VERİLERİN TOPLANMASI-DÜZENLENMESİ VE ANALİZLERİ

Araştırma planında; verilerin ne kadar sürede, nasıl toplanacağı, düzenleneceği ve analiz edileceği açıklanmalıdır. Bilgilerin doğruluk ve tutarlılık kontrollerinin ne zaman ve kimler tarafından yapılacağı belirtilmelidir.

Saha araştırmalarında genellikle saha denetçileri kullanılır ve bu kişiler her gün anketörler tarafından getirilen anket formlarının kontrollerini yapar. Böylece eksik ve tutarsız olan bilgileri o bölgeyi terk etmeden tamamlamak ve düzeltmek mümkün olur.

Toplanan ve araştırma yerinde ilk kontrolleri yapılan verilerin daha sonra ayrıntılı kontrolleri ve diğer işlemleri yapılmalıdır. Bunlar arasında sorulara verilen yanıtların kontrolü, verilerin talimatlara uygun biçimde kodlanması, her sorunun seçeneklerinin en alt ve en üst sınır (min-max) kontrolleri sayılabilir.

7. ARAŞTIRMA RAPORUNUN YAZILMASI

Her araştırmanın sonunda elde edilen bulguları sunmak üzere bir rapor hazırlanır. Raporlar; makale, tez ya da araştırmayı destekleyen kurumlara sunulan resmi rapor şeklinde olabilir.

Tezler ve raporlarda yapılan tüm işlemlere ve bulgulara yer verilir. Makaleler daha kısa ve öz biçimde hazırlanır ve en önemli bulguları sunar.

http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/courses/fall2009/bby606/bby606dersprog2009.htm Erişim Tarihi: 15.06.2021

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.