Hastalarının Ağrılarını İlaç Dışı Hangi Yöntemlerle Dindirebiliriz?

0 133

Ağrı, insanların hemen hepsi tarafından deneyimlenmiş, hoş olmayan fizyolojik ve emosyonel bir durumdur. Ağrısının dinmesini herkes ister. Ciddi hastalıklarda ağrının kontrolü daha zor bir hal alır. Ağrı kontrolünde ilaç ve ilaç dışı yöntemler kullanılabilir.

İlaçla Ağrıyı Dindirme Yöntemleri (Farmakolojik Yöntemler)

Günümüzde ağrının tedavisinde ilk ve etkin kullanılan yöntem farmakolojik tedavilerdir. Farmakolojik tedavide kullanılan ilaç türleri nonopioid, opioid ve adjuvan analjeziklerdir. Bunlar arasından opioid ağrı kesiciler, vücutta morfin benzeri etki göstererek güçlü bir ağrı kesici özelliğe sahiptir. Özellikle narkotik ağrı kesicilerin sıkça kullanılması vücutta tolerans gelişmesine böylece etkisini kaybetmesine neden olmaktadır. Etkinin azalması dozun arttırılmasına neden olmaktadır.

İlaç Dışı Ağrıyı Dindirme Yöntemleri (Farmakolojik Olmayan Yöntemler)

Özellikle son yıllarda farmakolojik olmayan yöntemler farmakolojik yöntemlerle birlikte veya tek başına ağrının giderilmesinde tercih edilen etkili bir tedavi yöntemidir.  Bu tedavi yöntemi ilaçların yan etkilerini, vücudun ilaçlara tolerans geliştirmesini ve hastanın ağrı kesicilere bağımlı hale gelmesini önemli ölçüde azaltmaktadır.

Sağlık profesyonelleri bu yöntemleri etkili şekilde bilmeli, hastalarına sık sık bilgi vermeli, hastaların bu işlemlere güvenini sağlamalı ve uygulamasında yardımcı olmalıdır.

İlaç Dışı Ağrıyı Dindirmenin Fiziksel Yöntemleri

1. Masaj

  • Masaj eski çağlardan beri kullanılan etkili bir tedavi yöntemdir.
  • Kan dolaşımı arttırır, kas spazmını dağıtır, kasların gevşemesini sağlar ve kişiyi rahatlatır.
  • Masaj ile damarlarda genişleme meydana gelir ve damar içinde biriken metabolitlerin uzaklaşmasıyla ağrı azalır.
  • Ciltteki dokunma reseptörlerini uyarır. Korteks bu uyarılarla birlikte ağrı kapısının kapatılmasını sağlar.
  • Cilt üzerine yapılan mekanik uyarılar, beta endorfin düzeyini yükseltir. Beta endorfin ağrı hissinin azalmasını veya ortadan kalkmasını sağlar.

2. Sıcak Uygulama

  • Sıcak, kan damarlarını genişletir. Kan akımının azalmasına ve yine metabolit atıkların birikmesine bağlı gelişen ağrıları ortadan kaldırır.
  • Endorfin salınımını arttırır ve hastanın rahatlamasını sağlar.
  • Kas ve eklem ağrıları için de oldukça etkili bir yöntemdir. Kas spazmını dağıtır ve gevşemesini sağlar.
  • Sıcak uygulama travma durumlarında hemen uygulanmamalı, en az 48 saat sonra uygulanmalıdır.

3. Soğuk Uygulama

Özellikle travma sonrası soğuk uygulama bölgede ödem oluşumunu, kan kaybının artmasını ve/veya kas spazmını önler.

  • Periferik sinirlerin iletimini yavaşlatarak ağrı hissini azaltır.
  • Dokunma reseptörlerini uyararak ve endojen opioidlerin salınımını artırarak da ağrının azalmasını sağlar.

4. Mentol Uygulama

Mentol mentha cinsi bitkiden elde edilir. Mentollü kremler, losyon veya jeller deriye uygulandıklarında serinlik hissi oluştururlar. Bir tür analjezi etkisi sağlar.

  • Literatürlerde mentolün korteksi uyararak ağrı kapısını kapatması ya da endorfinlerin salınımını artırarak ağrıyı hafiflettiği belirtilmektedir.
  • Kas-eklem ağrılarında, yaralanmalarda, baş, boyun, bel ve boğaz ağrılarında kullanılır.

5. Egzersiz

Kan akımını arttırır kas spazmını ve uzun süreli yatan hastalarda kas ve bağ dokuların elastikiyet ve kas tonusunun kaybını önler.

6. Hareketi Kısıtlama/Dinlendirme

Kesin yatak istirahatı olan hastalarda kullanılır. Ancak ağrı kontrolünde tek başına kullanılmamalıdır. Kırıklarda ve sırt ameliyatlarından sonra uygulanır.

Daha fazla içerik

7. Vibrasyon

Elektrik masajıdır. El vibratörleri ile basınç uygulanarak bölgede hissizlik ve anestezi etkisi yaparak ağrıyı azaltır.

8. Transkütan Elektriksel Sinir Stimülasyonu (TENS)

Elektrotlar aracılığıyla sinir sistemine kontrollü düzeyde elektrik akımı uygulanmasıdır. Bu yöntem ağrıyı keser ve kan akımını düzenler. Ağrısı giderilemeyen ağır hastalara uzman kişiler tarafından uygulanır.

9. Terapötik Dokunma

Terapötik dokunma, 19.yüzyılda hemşire Doleres Krieger tarafından geliştirilmiştir. Vücutta enerji noktalarına dokunarak uygulanır ve kronik ağrılarda kullanılabilir. Özel eğitim almış sağlık profesyonelleri tarafından uygulanmalıdır.

İlaç Dışı Ağrıyı Dindirmenin Bilişsel (Davranışsal) Yöntemler

Ağrının algılanış şekli, kişinin ağrı eşiği, duygusal durumu, ağrıya verdiği tepkisi ağrının şiddeti belirleyen en önemli faktörlerdir. Hasta, ağrıyı nasıl karşılaması, ne tepki vermesi ve nasıl baş etmesi gerektiği konusunda ne kadar bilinçli olursa, ağrı eşiği ve ağrının azalması o kadar fazla olacaktır.

1. Gevşeme

Gevşeme egzersizleri kasları germe ve gevşetme tekniklerini içerir. Uygulaması oldukça kolaydır. Ağrı dışında anksiyete ve stres durumlarında da kişinin rahatlaması için en uygun yöntemdir.

  • Gevşeme ile kalp ve solunum hızı,kan basıncı, oksijen ihtiyacı azalır. Kas tonusu gevşer. Kas gerginliğini dolayısıyla ağrı ve stresi azalır.

2. Hayal Kurma

Dikkati başka yöne çekerek ağrının daha az hissedilir olmasını sağlar. Hayal kurmak kişiyi olumlu duygu ve düşüncelere yönlendirerek endorfin salınımını artırır.

3. Dikkati Başka Yöne Çekme

Ağrıyı düşünmek dışında kişinin hoşlandığı şeyleri yaparak dikkatini başka yöne çekmesidir.

  • Ağrıyı geçirmez ancak ağrı toleransını artırır ve ağrıya duyarlılığı azaltır.
  • Dikkati başka yöne çekme yöntemlerinden, resim yapmak, müzik dinlemek, kitap okumak, film izlemek, ilgilenilen bir konuda sohbet etmek, solunum egzersizi sayılabilir.
  • Seçilecek yöntemin kişinin ilgi alanı olmasına ve tüm dikkatini verebilecek durumda olmasına özen gösterilmelidir.

4. Müzik

Müziğin iyileştirici özelliği tarih boyunca kullanılmıştır. Müzik, kişinin zihninde farklı duygu ve düşünceler uyandırarak dikkatini ağrı dışında odaklamasını sağlar. Endorfin salınımını artırır. Müzik terapisi, kanser ağrısı, yanık ve ameliyat sonrası ağrısı olan bireylerde sık tercih edilen bir yöntemdir.

5. Plasebo

Daha fazla ilaç alınamadığı veya ağrının psikolojik kaynaklı olduğu durumlarda hastanın baş etme gücünü artırmak için kullanılan farmakolojik olmayan maddelerdir. Plasebonun endojen opioid sistemlerini uyararak ağrıyı giderdiği yönünde araştırmalar vardır.

Genç, F. A. T. M. A., Köçkar, Ç. İ. Ğ. D. E. M., Mutlu, F. A. T. O. Ş., & Buğdaycı, M. (2018). Kanser Hastalarının Ağrı İçin Kullandıkları Non-Farmakolojik Yöntemler. Koç Üniversitesi Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi (HEAD), 15(2), 88-93.

ÖZVEREN, Y. D. D. H. (2011). Ağrı kontrolünde farmakolojik olmayan yöntemler. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 18(1), 83-92.

Arslan, S., & Çelebioğlu, A. (2004). Postoperatif ağrı yönetimi ve alternatif uygulamalar. Journal of Human Sciences, 1(1).

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.