Diyabetle Yaşamın Zorluklarını Nasıl Aşabilirsiniz?

0 198

Diyabetle yaşamın zorlukları, diyabet yönetimi ve diyabet tedavi uyumunu da olumsuz etkiler. Diyabet yönetimi tedavi ve bakımın en önemli basamağıdır. Diyabet yönetiminde başarı sağlanamıyorsa, diyabet tedavi ve bakım sürecinde de başarı şansı düşük olacaktır.

Diyabet yönetiminde ve beraberinde tedavi uyumunda yaşanan sorunlar; hastalığın seyrini, diyabetli bireyin yaşam kalitesini ve hastalığa bağlı maliyetleri olumsuz etkiler. Bu durum beraberinde iş gücü kayıplarını da getirir.

Diyabetle yaşamın zorluklarına rağmen, diyabetli birey eğer isterse tüm zorlukların üstesinden gelebilir. Diyabet yönetiminin başarısında; diyabetle ilgili derin bilgi birikimiyle birlikte, diyabetlinin kararlılığı, motivasyonu ve başarma arzusu işin olmazsa olmazıdır. Diyabetle yaşamın zorluklarını aşmak, diyabetlinin iradesinde saklıdır.

Diyabet Yönetimi Nasıl Olmalı?

Diyabet yönetimi; hem kısa dönemde, hem de uzun dönemde oluşabilecek sağlık sorunlarının (komplikasyonların) önlenmesi ve genel sağlığın korunması açısından önemlidir. Diyabet yönetiminde başarısızlık, diyabetlinin yaşamında şu sorunlar açısından risk oluşturur:

  • Kalp ve damar sağlığında bozulma
  • Beyin damarları sağlığında bozulma ve inme sorunu geçirme olasılığı
  • Böbrek yetmezliği riskinde artış
  • Göz sağlığında bozulma ve görme kaybı olasılığı
  • Nöropati (sinirlerdeki hasar) sorunlarında artış
  • Diyabetik ayak sağlığı sorunlarında artış
  • Genel sağlık sorunlarının gelişmesi
  • Yaşam kalitesinde ve iyilik halinde bozulma olasılığı

Diyabet yönetimi; diyabet tedavi, bakım ve takip sürecinde en önemli hedefler arasında yer alır. Diyabetli bireyin, diyabet yönetiminde sorumluluk kazanması ve öz bakım becerilerini başarıyla yürütmesi önem teşkil eder. Diyabet yönetiminin temel basamakları ise şunlardır:

  • Tıbbi ilaç tedavi planının düzenli yürütülmesi
  • Diyabetliye özgü düzenlenmiş beslenme planının sürdürülmesi
  • Bireysel fiziksel aktivite programının yürütülmesi
  • İdeal kilonun korunması
  • Sağlıklı yaşam alışkanlıkları kazanılması
  • Diyabet öz bakım davranışlarının sürdürülmesi
  • Gerekli görüldüğünde bireysel kan şekeri takibinin düzenli yapılması ve kayıt tutulması
  • Tıbbı kontrollerin aksatılmaması
  • Diyabet sağlık bakım ekibiyle sürekli ve etkin iş birliği içinde olunması
  • Diyabet öz yönetim desteği alınması

Diyabet Tedavi Uyumunda Yaşanan Sorunlar Nelerdir?

Diyabet yaşamın her alanını etkileyen ve ömür boyu süren bir hastalıktır. Diyabet yönetiminde başarı; diyabetlinin kişilik yapısı, yaşama bakış açısı, yaşamdan beklentileri, motivasyonu ve kararlılığı, öz disiplini, öz saygısı, sağlık inancı ve yaşam alışkanlıklarıyla ilişkilidir.

Diyabet yönetiminde başarılı olan diyabetlilerin, tedavi uyumunda da sorun yaşama olasılığı daha az olur. Diyabetli bireyin yaşı, eğitim düzeyi, sosyo-kültürel özellikleri, başka sağlık sorunları, sosyal destek düzeyinin düşüklüğü ya da bireysel özellikleri tedavi uyumunu etkileyen faktörlerdir.

Diyabet tedavi uyumunda yaşanan sorunlarla ilgili yapılmış, çeşitli bilimsel çalışmalar bulunur. Bu çalışmalara baktığımızda:

  • Amerika’da 77 diyabetliyle yürütülmüş bir çalışmada (2008); katılımcıları % 34’ünün ilaç maliyetlerini karşılayamaması, %31’inin kullandığı ilaç dozlarını hatırlayamaması, %21’inin yazılan ilaç reçetesini okuyamaması ve %21’inin de yedek ilaçlarının olmaması gibi nedenlerle diyabet tedavi uyumunda zorluk yaşadığı saptanmış.
  • Peel ve arkadaşlarının (2004) yürüttüğü bir çalışmada; kan şekeri ölçümüne olumlu bakan diyabetlilerin diyabet tedavi uyumunda daha başarılı olduğu görülmüş.
  • Arslan tarafından (2011), Türkiye’de 400 tip 2 diyabetliyle yürütülen başka bir çalışmada ise katılımcıların %42,8’inin tedavi uyumunun kötü olduğu saptanmış. Yine aynı çalışmada, diyabet eğitim programına katılanların % 63,5’inin tedavi uyumunun dahi iyi olduğu görülmüş.

Diyabet Yönetiminde Yaşanan Zorluklar Nelerdir?

Diyabet yönetiminde elbette kimi zaman zorluklar da yaşanabilir. Önemli olan diyabetli bireyin bu zorlukların üstesinden gelmesi ve diyabet yönetiminde motivasyonunu yüksek tutmayı başarabilmesidir. Diyabet yönetiminde yaşanan başlıca zorluklar şunlardır:

Daha fazla içerik
  • Diyabet tanısı konulduğunda kabullenme sürecinin uzaması, hastalığın inkâr edilmesi, kızgınlık ya da öfke yaşanması
  • Diyabetle yaşamda günlük kan şekeri dalgalanmalarının yarattığı zihinsel, ruhsal ve fiziksel etkileri
  • Kan şekeri düşüklüğü korkusu yaşanması ve bu nedenle kan şekerini yüksek tutma eğilimi nedeniyle yüksek kan şekerine (hiperglisemi) bağlı şikâyetler
  • Stresle baş etmede yetersizlik duygusu, sinirlilik ve öfke halinin sık yaşanması. Stres hormonlarının, insülinin etkinliğini bozması nedeniyle kan şekeri dalgalanmaları
  • Olumsuz duygular yaşandığında ve dışarıdan yemekle ilgili uyaran olduğunda daha fazla yeme eğilimi
  • Beslenme planında öğünlerin atlanması, sağlıklı olmayan beslenme alışkanlığı, kaçamak yapma isteği, tıkınırcasına yeme ya da dürtüsel yeme alışkanlığı
  • Okulda ya da iş yerindeki öğünlerin beslenme programına uymaması
  • Özellikle gençlerde ve beden imajı kaygısı yaşayan diyabetlilerde ihtiyacından az besin tüketme eğilimi

Diyabet Yönetiminin Önündeki Engeller

Başarılı bir diyabet yönetiminin önünde bazen engeller de olur elbette. Diyabetli bireylerin doğru bildiği yanlışlar, çoğu zaman diyabet yönetiminin önündeki engeller arasındadır.

Bazı diyabetliler, kan şekerini dengeleme amacıyla bitkisel yöntemler deneme ya da alternatif tedavilere yönelme girişiminde bulunur. Bazı diyabetliler ise, bedensel belirtilerle kan şekeri yüksekliklerini algıladıkları inancıyla kan şekeri ölçümü yapmaktan kaçınma eğilimde olur. Bu gibi durumlar, diyabet yönetimini olumsuz etkiler.

Diyabet yönetiminde aktif yaşam ve düzenli egzersiz yapılması önem taşır. Bazı diyabetliler iş yoğunluğu, motivasyon eksikliği ya da isteksizlik gibi kişisel nedenlerle egzersiz yapmaktan kaçınır ve sıklıkla kilo sorunu yaşar. Bu durum çoğu zaman kan şekeri değerlerini olumsuz etkiler ve insülin ihtiyacını da arttırır. Aktif bir yaşam ve düzenli egzersiz yapılması, insülin hormonunun etkinliğini de arttıran bir faktördür. Bu nedenle fiziksel aktivite, diyabet tedavinsin önemli bir basamağı olarak kabul edilir.

Diyabet eğitimine ulaşım sorunu ya da kapsamlı eğitim almış olmamak diyabet yönetiminde başarıyı engeller. Ayrıca:

  • Diyabet eğitiminin yeterli süre ve yoğunlukta alınmış olmaması
  • Diyabet eğitiminde bireye özgü konulara odaklanmış olunmaması
  • Diyabet eğitiminin etkinliğinin uzun vadeli takibinin yapılmış olmaması
  • Diyabet eğitiminin davranış değişiminde başarı sağlamış olmaması
  • Diyabet öz yönetim desteğinde etkin olunamaması, diyabet yönetimine engel oluşturan konulardır.

Diyabetli bireyin; ailesi, yakın çevresi ve sosyal çevresinden yetersiz destek alması ya da hiç destek alamaması yine diyabet yönetimin engelleri arasındadır. Diyabetlinin ruhsal ve kişilik yapısı, ekonomik koşulları, sağlıklı olmayan yaşam alışkanlıkları, yaşama bakış açısı ve sağlık inancı gibi unsurlar da diyabet yönetimine kimi zaman sekte vuran konulardır.

Diyabetle Yaşamın Zorluklarıyla Nasıl Baş Edilmeli?

Diyabetle yaşamda, diyabetle birlikte ve uyum içinde ancak daha güçlü olunabilir. Böylece diyabet yönetiminde de başarılı olmak mümkündür.

Peki diyabetle yaşamda zorluklarla baş etmek için neler yapılabilir?

  • Diyabetle yaşamda, diyabetli hangi duyguları yaşayabileceğinin farkında olmalı ve olumsuz duygularıyla baş edebilmeli
  • Diyabetle yaşamda kimi zaman stres kaçınılmaz olacaktır. Bu nedenle, etkili stres yönetimi becerisi mutlaka kazanılmalı
  • Sağlıkla ilgili yanlış inançların farkında olunmalı ve dönüştürülmeli
  • Diyabet eğitimi mutlaka davranış değişimi kazandırmalı. Davranış değişiminde yaşanan sorunlara etkin çözümler getirilmeli
  • Diyabetle sağlıklı yaşam için uygulanabilir ve gerçekçi hedefler belirlenmeli. Diyabetli bireye özgü hareket planı oluşturulmalı ve değerlendirilmeli
  • Diyabet yönetiminde besin, egzersiz, kan şekeri ve insülin ilişkisi iyi öğrenilmeli ve yönetilmeli
  • Kan şekeri takibinde imkânlar ölçüsünde diyabet teknolojilerinden faydalanılmalı
  • Yeme alışkanlığına bağlı dürtüler kontrol edilmeli ve gerektiğinde dürtü kontrolüyle ilgili destek alınmalı
  • Diyabetle yaşamda tükenmişlik sorunu yaşandığında, psikolojik destek almaktan kaçınılmamalı
  • Diyabet sağlık bakım ekibi ve diyabet eğitim hemşiresiyle sürekli iş biriliği içinde olunmalı ve öz yönetim desteği alınmalı

Diyabetle sağlıklı bir yaşam için, diyabet yönetiminde yaşanılan tüm zorlukların üstesinden gelinebilir. Önemli olan başarıya inanmak, kararlılık ve öz disiplin sağlamaktır. Diyabetle yaşamda zorlukları engel olarak görmeyip, daha güçlü olmak için fırsata dönüştürmek gerekir. O vakit düşünmeyin ve harekete geçin! Yaşamda aşılamayacak zorluk yoktur.

Sorumluluk Reddi Beyanı: Bu yazı sadece bilgilendirme amaçlıdır. Paylaşım tıbbi hizmet, tıbbi talimat veya tıbbi öneri olarak anlaşılmamalıdır. Bu yazıda yer alan bilgilerin hiçbiri, sağlık uzmanları ile yapılan görüşmelerin yerini almayı amaçlamamaktadır. Bu nedenle; sağlıkla ilgili her türlü gereksinimiz için mutlaka hekim, hemşire, diyetisyen, eczacı ya da ilgili diğer sağlık uzmanlarına danışmanız ve tavsiyelerine uymanız önemlidir.

Odegard, P.S., Gray, S.L. Barriers to Medication Adherence in Poorly Controlled Diabetes Mellitus. The Diabetes Educator. 2008; 34:692-697.

Peel, E., Parry, O., Douglas, M., Lawton, J. Blood Glucose Self Monitoring in Non-Insulin-Treated Type 2 Diabetes: A Qualitative Study of Patients’ Perspectives. British Journal of General Practice. 2004; 54: 183-188.

Lengerli F.E. Tip 2 Diyabet ve Diyabet Yönetimi Üzerine Nitel Bir Araştırma: Hastaların Perspektifinden Diyabet ve Yönetiminde Yaşanan Zorluklar. Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi. Okan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı Psikoloji Yüksek Lisans Tezi. İstanbul 2016. (Danışman Yrd. Doç. Dr. Bahar Tanyaş)

Arslan, E. Tip 2 Diabetes Mellituslu Hastaların Tedaviye Uyumlarını Etkileyen Faktörler. T.C. Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Tıpta Uzmanlık Tezi, Diyarbakır 2011 (Danışman: Prof. Dr. M. Melikşah Ertem).

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.