Diyabet Hastalarına Diyabet Sohbetleriyle Yapılandırılmış Eğitim Nasıl Verilir?

0 329

Diyabet yaşam boyu süren, yaşam kalitesini etkileyen ve diyabet öz yönetim becerisi gerektiren bir hastalıktır.

Diyabet alanında “Diyabet Öz Yönetim Eğitimi” olarak tanımlanan yaklaşımın öncülerinden Elliot Proctor Joslin “Eğitim diyabet tedavisinin yalnızca parçası değildir, tedavinin ta kendisidir” sözüyle diyabetliler için eğitimin önemine vurgu yapmış değerli bir isimdir.

Diyabet tedavi, bakım ve takibinde; diyabetli bireyin sorumluluk üstlenmesi, kararlara katılımı, uyumu, öz disiplini, motivasyonu ve kararlılığı önemlidir. Diyabetle yaşamda kalmayı öğrenerek farkındalık kazanılması ya da hastalıkla ilgili öz bakım için gerekli bilgi, beceri ve yeteneğin geliştirilmesi, kolaylaştırılması, değerlendirilmesi süreci diyabet öz yönetimi olarak tanımlanır. Diyabet öz yönetimi eğitimi ise, diyabetli bireyin tedavi uyumunu sağlayan öz bakım davranışlarını kazandırmaya yöneliktir. Diyabet öz yönetimi eğitimiyle birlikte; diyabetlinin kan şekeri düzeyinin hedef değerlerde olması, kısa ve uzun vadeli olası sağlık sorunlarının önlenmesi veya geciktirilmesi, yaşam kalitesinin ve bütünsel sağlığının korunması hedeflenir.

Diyabet sohbetleriyle yapılandırılmış olan “Diyabet Sohbet Haritalarıyla” eğitim programı, diyabetli bireylere davranış değişimi kazandırılmasında etkinliği kanıtlanmış eğitim yöntemlerinden biridir.

Diyabet Öz Yönetimi Eğitimi Nedir?

Diyabet eğitiminde klasik ve didaktik eğitim yöntemleri yerine terapötik (destekleyici ve geliştirici) yaklaşımla, diyabetli bireyin hastalık yönetimine aktif katılımının sağlandığı, sosyal öğrenme değişimlerini kapsayan ve problem çözme yeteneği kazandıran eğitim modellerinin tercih edilmesi önem teşkil eder.

Diyabet öz yönetiminin başlıca hedefleri şunlardır:

  • Diyabetlinin öz bakım davranışları kazanmasını sağlamak
  • Diyabetli bireye bilinçli karar verme ve problem çözme becerisi kazandırmak
  • Diyabetlinin, diyabet sağlık bakım ekibiyle aktif ve sürekli iş birliği içinde hareket etmesini sağlamak
  • Diyabetlinin metabolik sonuçlarının, sağlık durumunun, yaşam kalitesinin iyileşmesini ve korunmasını sağlamaktır.

Diyabet eğitimi, mutlaka diyabetli bireyin öncelikleri, ilgisi, kaygıları dikkate alınarak ve iş birliği içerisinde yürütülmelidir. Etkili bir diyabet eğitim programının temel prensipleri şunlardır:

  • Diyabetli bireyin kararlara katılımının sağlanması ve iş birliği yapılması
  • Diyabetlinin deneyimlerinin, bireysel özelliklerinin, sosyo-kültürel yapısının, ekonomik koşullarının ve ruhsal durumunun dikkate alınması
  • Diyabetliye öz bakım davranışını değerlendirme becerisi kazandırması ve sürekli destek sağlaması
  • Diyabet eğitiminin güçlendirme modeline dayandırılması ve probleme dayalı olması
  • Diyabet eğitimcisinin iyi bir dinleyici, etkili bir eğitici olması ve diyabetlinin gereksinimlerini karşılayabilmesi

Dünyada genel olarak her ülkenin diyabetli popülasyonunun özellikleri dikkate alınarak oluşturulmuş eğitim yönergeleri, eğitim setleri, eğitim broşürleri/kitapçıkları, posterler, infografiler ve slayt sunumları gibi çeşitli araçlarla eğitim programları oluşturulur. Diyabetlilerin eğitiminde kullanılan interaktif eğitim temelli ve yapılandırılmış eğitim modelleriyle uyumlu eğitim araçlarından biri de “Diyabet Sohbetleri” olarak adlandırılan diyabet sohbet haritalarıdır.

Diyabet Sohbetleriyle Yapılandırılmış Diyabet Eğitim Programı Nasıl Olur?

Diyabet sohbet haritaları eşliğinde diyabet eğitim programında; 8-12 kişilik gruplarla hastaların bir masa etrafında toplanıp katılımlı tartışabileceği, büyük ve renkli harita görseli eşliğinde beraberinde sohbet ve soru kartlarıyla birlikte, eğitimci yönergelerini de içeren bir kitten oluşan eğitim aracı paketi kullanılır. “Diyabet Sohbet Haritaları” diyabetli bireyi güçlendirmeye yönelik eğitim modeli ilkeleri doğrultusunda diyabet eğitimlerinin gerçekleştirilmesini sağlayan bir eğitim aracıdır.

Diyabet sohbetleriyle yapılandırılmış bu haritalar üretici firmayla birlikte bir ilaç firmasının koşulsuz eğitim desteğiyle, dünya geneli bir eğitim projesi olarak kullanıma sokulmuştur. Bu haritaların tıbbi ve bilimsel açıdan uygunluğu, 2008 yılında Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) Avrupa tarafından değerlendirilmiş ve kullanımı uygun bulunmuştur. Ardından 50’nin üzerinde ayrı dile çevrilerek, Türkiye dahil 100’ün üzerinde ülkede kullanımı yaygınlaşmıştır.

Diyabet sohbet haritaları eşliğinde yürütülen eğitim programında:

  • Diyabetli bireylere davranış değişikliği kazandırılması hedeflenir.
  • Diyabetle yaşamın temel konularına ( diyabetle yaşam, diyabetin etkisi, diyabet tedavi yöntemleri, beslenme, fiziksel aktivite ve ayak sağlığı gibi) odaklanma sağlanır.
  • Diyabetli bireyin öz bakım sorumluluğu kazanması ve sürdürmesi hedeflenir.
  • Diyabetli bireyin geleceğe yönelik uygulanabilir ve sürdürülebilir hedefler belirlemesi sağlanır.
  • Diyabetli bireyin kendiyle ilgili sorunlarını tespit etmesi hedeflenir.
  • Diyabetlilerin birbiriyle etkileşim kurması ve birbirlerini desteklemesi sağlanır.
  • Diyabetlilerin olası problemlerine yönelik çözümler getirmesi hedeflenir.
  • Diyabetle yaşamda metabolik kontrolü iyileştirecek hedefler belirlenmesi sağlanır.
Daha fazla içerik

Diyabet sohbetleriyle yapılandırılmış eğitim programında diyabet eğitim hemşiresi; eğitimin konusunu, eğitimin görsel haritasını, kullanmayı planladığı ek materyalleri, eğitim tarihlerini, katılımcı grupların koordine edilmesini ve eğitim yerini önceden planlamalıdır.

Diyabet sohbetleriyle yapılandırılmış eğitim programının yürütücülüğünü yapan diyabet eğitim hemşiresinin, sohbet oturumu sırasında dikkate alması gerekenler şöyledir:

  • Eğitim sohbetinin içeriğini ve amacını katılımcılara açıklamak.
  • Eğitim sohbeti aktivitesiyle ilgili kısa bir bilgilendirme yapmak.
  • Eğitim sohbetine katılan grubun içinde bir sinerji ve istek duygusu oluşturmak.
  • Katılımcıların sohbet süresince ilgisini ve canlılığını koruyup sürdürmesini sağlamak.
  • Tüm katılımcıların sohbete katılımını teşvik etmek ve bir şeyler öğrenmesini sağlamak.
  • Diyabet eğitim sohbeti süresince aktif bir dinleyici olmak.
  • Sohbet oturumu sonunda yanıtlanmamış soruları yanıtlamak, katılımcılardan oturum hakkında geri bildirim almak, katılımcıların başka soruları olup olmadığını sormak ve katılımcılara teşekkür etmek.
  • Mümkünse aynı katılımcı grupla bir sonraki diyabet eğitim sohbet oturumunu planlamak.

Diyabetli Bireyin Eğitim Programlarıyla Güçlendirilmesi

Diyabetlinin takip ve bakımında başarının sırrı; iyi koordine olmuş profesyonel diyabet sağlık bakımı ekibiyle, kapsamlı bilgilendirilmiş ve güçlendirilmiş diyabetli bireyin etkili iş birliği sağlamasıdır.

Diyabetlinin güçlendirilmesinde temel hedefler:

  • Diyabetlinin yaşama uyum sağlaması
  • Yaşam kalitesinin arttırılması ve sürdürülmesi
  • Sorunlarla etkili baş etme becerisi kazanılması
  • Diyabetle yaşamda olumlu davranış değişimi kazanılması
  • Diyabet öz bakım becerilerinin kazanılması
  • Tedavi başarısının sağlanması
  • Diyabetlinin öz güveninin arttırılmasıdır.

Diyabet eğitimiyle diyabetli bireyin; hastalık bilgisi, hastalık algısı, davranış biçimi, iletişim becerisi, sağlık güvencesi ve iş gücü kaybının önlenerek sosyo ekonomik durumunun güçlendirilmesi hedefler arasındadır.

Diyabet sohbetleriyle yapılandırılmış eğitim programları, dünya genelinde birçok ülkede diyabetli bireylerin güçlendirilmesinde kullanılan etkin eğitim programlarından biridir.

Beaser, R.S., Weinger, K., Bolduc-Bissell, L.M. (2008). Diyabet Tedavisinde Eğitim. İçinde V. Yumuk (Çev. Ed.), Joslin’s Diabetes Mellitus. (1. baskı). İstanbul: İstanbul Medikal Yayıncılık, 597-610.

Dunning, T. (2007). The complex and constantly evolving role of diabetes educators. Diabetes Voice, 52: 9-11.
Deakin, T.A., Cade, J.E., Williams, R., Greenwood, D.C. (2006).

Structured patient education: the diabetes X-PERT programme makes a diffrence. Diabetic Medicine, 23(9): 944-954.

Özcan, Ş. (2015). Diyabet Eğitimi. Türkiye Klinikleri Journal of Endocrinology Special Topics, 8(2): 48-55.

Belton, A.B. (2008). Conversation maps in canada. the first 2 years. Diabetes Spectrum, 21(2): 139-142

 

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.