Difteri (Kuşpalazı) Hastalığında Hemşirelik Bakımı

0 289

Difteri bakteri toksininin solunum yolu mukozasının etkileyen ve son derece bulaşıcı akut bir enfeksiyon hastalığıdır. Özellikle tonsilla (bademcik) ve farenkse (yutak) doğru yoğun olmakla birlikte burun, deri, konjonktiva ve genitallerde lokal lezyonlar ve basilin salgıladığı ekzotoksine bağlı sistemik reaksiyonlarla karakterizedir.

Hastalık etkeni Corynebacterium dipheriae aerobik ince polimorf şekilli , hareketsiz, sporsuz, kapsülsüz gram (+) bir basildir. Büyüklüğü ve biçimi değişiklik gösterir. İnsan bilinen tek rezervuarıdır. Basil ekzoksin salgılar . Toksin ısı (75 °C) , ışık ve antiseptik ajanlar ile hızla harap olur. Basilin kendisi de ısı ve antiseptiklere dayanıksızdır.

Difteri özellikle ılıman iklimlerde dünyanın her tarafında görülen bir hastalıktır. 2.Dünya savaşından sonra çocukluk çağı aşılama programlarının düzenli uygulamalarıyla hastalık hemen hemen ortadan kalkmıştır.

Hastalığın görülme yaşı toplumun aşılanma durumu ile ilişkilidir. Anne aşı veya hastalığı geçirerek kazanmış olduğu bağışıklık sayesinde anneden geçen antikorlarla bebekte bağışıklık oluşur. Bu nedenle hastalık ilk 6 ayda görülmez . En fazla 2-8 yaş arasında görülür. 10 yaşına doğru bağışıklık oranı artar. Aşılanmamışlarda hastalık 15 yaş altında ve ileri yaşlarda kış ve sonbahar aylarında sıktır.

Difteri (Kuşpalazı) Nasıl Bulaşır?

Bulaşıcılık süresi değişiklik gösterir. Hastalar , atık ve lezyonlardaki basiller kayboluncaya kadar (ortalama 2-4 hafta ) ,portörler 6 ay kadar basili saçabilir. Difteri portör ya da hasta kişilerle temas sonucu damlacık yolu ile doğrudan bulaşır.

Mikroorganizmalar öksürme , aksırma hatta konuşurken etrafa yayılır. Basil süt, su ve kurumuş balgamda haftalarca canlı kalabilir ve bu yoldan da dolaylı bulaşmaya neden olur .Epidemilere çiğ sütün neden olduğu bilinmektedir.

Kuluçka dönemi 1-7 ortalama 2-5 gün arasında değişir.

Difteri (Kuşpalazı) Hastalığının Belirti Ve Bulguları Nelerdir?

Etkenin hastalık oluşturduğu bölgeye göre değişiklik gösterir. Solunum sisteminde ve solunum sistemi dışında enfeksiyon oluşturur.

Solunum sisteminde görülen difteriler;

1. Burun difterisi

Hastalığın en hafif şekli olup , başlangıç nezle gibidir. Hafif ateş olabilir. En belirgin bulgu burun akıntısıdır, tek ya da çift kanatlı olabilir. Başlangıçta seröz olan burun salgısı gidere kanlı – seröz ve kanlı – irinli bir karakter alır. Burun akıntısı burun deliklerini tahriş eder ve üst dudağa doğru bir impetigo karakterinde üzerinde ince bir membran görülebilir. Bazı vakalarda epistaksis (burun kanaması) görülür. Toksik tablo gösterir. Burun difterisi tedavi edilemez ve hastalığa duyarlı kişilere bulaşmasında enfeksiyon kaynağı olarak tehlike oluşturur.

2. Difteri anjini

Lezyonun tonsilla (bademcik) ve farinkste (yutakta) bulunmasıdır. Hastalık kırıklık, iştahsızlık , boğaz ağrısı ve hafif ateş gibi belirtilerle başlar . 12-24 saat içinde boğazda noktalar şeklinde başlayan beyaz ve grimtırak , yüzeyi düz, kaldırmakla kanayan bir membran halinde (psödömembran) dönüşür. Psödomembran tek tonsil üzerinde sınırlı kalabilir ya da her iki tonsil, uvula , yumuşak damak, farinks ve larinks duvarına yayılabilir. Çevre lenf bezlerinde (boyun , çene altı) şişme görülür. Lenf bezleri çevresindeki doku ödemlidir. Ağır vakalarda boyun kalınlaşır, gövdeyle birleşerek kaybolur. Bu görünüme boğa boynu ya da Sezar yakalığı adı verilir. Ağır difteride hastanın görünümü toksik yüz soluk , şuur bulanık , etraf soğuktur, ateş karakteristik değildir, nabız ipliksi ve hızlıdır, TA düşüktür ve koma görülür, bazen de 6 ile 10 gün içinde hasta kaybedilir.

3. Larink difterisi (difter krup)

Farinks ya da burundaki lezyonun larinkse yayılması ile ortaya çıkar .Nadir olarak primer lezyon larinkstedir. Larinksteki ödeme bağlı tıkanıklık belirtileri ön plandadır. İlk semptomlar hafif ateş, ses kısıklığı (disfoni) ve öksürüktür. Hızla psödomembran gelişir, larinkse yayılır. Hava yolu giderek yayılır ve inspiratuar stridor, dispne , tiraj ortaya çıkar . Ateş yüksek ve nabız hızlıdır. Tedavi edilemez ise hastalar asfiksi dönemine girer ve lokal nedenlerle ölür. Larink difterisi sekonder ise toksik belirtiler de görülür.

Daha fazla içerik

Solunum Sistemi Dışında Görülen Difteriler

  1. Deri difterisi : Sınırları belli üstünde membran bulunan bir ülser oluşumudur.
  2. Göz difterisi : Konjunktival lezyon göz kapaklarını tutar , kızarıklık , ödem ve membran vardır.
  3. Kulak difterisi : Dış kulak kanalında devamlı irinli bir akıntıyla karakterizedir.
  4. Vulva vajinal difteri : Ülseratif lezyonlar şeklindedir.

Difteri (Kuşpalazı) Hastalığının Tanısı Nasıl Konur?

Erken tanı ve tedavide antitoksik serum uygulamasıyla ciddi sorunlar önlenebilir. Kesin tanı , lezyon yerinden alınan sürüntü materyalinin kültüründe difteri basilinin saptanmasıyla konulur. Bazen yanlış teknikle materyal alınmasına bağlı olarak kültür sonucu negatif çıkabilir. Materyal alınırken eküvyon olabildiğince bastırılarak membran kenarlarından eksüda materyal alınır ve hemen ekilir. Ekim yerinde 12 – 24 saatte koloniler oluşur .Difteri akut tonsillit, streptokoksik boğaz enfeksiyonları , infeksiyoz mononükleoz ve kızıl ile karışabilir.

Difteri (Kuşpalazı) Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Difteri hastalığına yönelik aşının yapıtaşı 19. yüzyıl sonlarında bulunmuştur. Emile Roux, geliştirdiği difteri serumunu, 1894’te Budapeşte’de gerçekleştirilen Uluslararası Hijyen ve Demografi Kongresi’nde serumun tedavide başarı ile kullanıldığını ilan etmiştir. Kongre üyeleriyle İstanbul’a gelen A. Chantemess serumdan bir kutu getirerek II. Abdülhamit’e tanıtmıştır. Böylece difteri serumu bilim dünyasına tanıtıldıktan kısa bir süre sonra İstanbul’a gelmiştir. ‘’Bulaşıcı ve salgın hastalıkların önlenmesine önem veren II. Abdülhamit, Chantemess ile yaptığı görüşmeden sonra bu serumun Bakteriyolojihane-i Şahane’de üretilmesini istemiştir.’’

Difteri şüphesi varsa, bakteriyolojik sonuç beklemeksizin en kısa sürede tek doz antitoksik serum uygulanır. Antitoksik serum dolaşan toksini ve hücre yüzeyine yapışmış toksinleri nötralize eder. Erken antitoksin uygulaması doku hasarını önler.

Antibiyotik tedavisi; reçete edilen ilaç penisilin / eritromicin ya da tetrasiklindir. Etkenin eredikasyonu için kullanılır.

Deri difterisinde IM uygulanan antitoksik maddenin yanı sıra , difteri lezyonu olan bölgeye penisilinli solüsyona batırılmış kompres uygulanır.

Destekleyici tedavi: Larinks difterisinde Antitoksik serum uygulamaları ile hasta yatakta dinlendirilir. Düzenlenen ve solunum yolunun tıkanıklığını iyileştirici özel tedavi uygulanır. Öncelikle çocuk buhar tedavisi için krupete ve çadıra konulur , gerektikçe sekresyonlar aspire edilir, hidrasyon sağlanır.

Difteri (Kuşpalazı) Hastalığında Hemşirelik Bakımı

  • Damlacık önlemeleri alınır.
  • Hastaya özel odada kesin yatak istirahati sağlanır.
  • Yaşam belirtileri sık aralıklarla (4 saatte bir ) alınır.
  • Larinks difterisinde solunum yolunun tıkanıklığını azaltmak amacıyla hastaya buhar tedavisi uygulanır .Biriken sekresyonlar aspire edilir.
  • Hastanın hidrasyon durumu gözlenir. Akut dönemde sıvılar IV olarak verilir.
  • Solunum güçlüğü belirtileri (dispne , yardımcı solunum kaslarının solunuma eşlik etmesi ,tıkanma reaksiyonları huzursuzluk olup olmadığı ) gözlenerek rapr edilir. Hastanın durumundaki önemli değişiklik hekime bildirilir.
  • Hastada huzursuzluk, irritabilite ve solunum yetersizliği belirtileri artarsa tıkanıklığı ortadan kaldırmak için trakeostomi yapılır. Bu nedenle trakeostomi seti hasta odasında hazır bulundurulur.
  • Trakeostomi yapılan hastalarda trakeostomi bakımı (sekresyonların aspirasyonu , iç kanülün temizliği, steril pansuman uygulama vb.) yapılır.
  • Hastanın burnunda ve boğazında olan sekresyonları temizleyerek tolere edebilir durumdaysa ılık solüsyonlarla özel ağız bakımı verilir. Kusmaya neden olabilecek herhangi bir işlemden kaçınılır.
  • Burun difterisinde , tahrişi önlemek için burun kenarları ve üst dudağın üzerinde kalan bölge yağlanır.
  • Boğazdaki ağrıyı azaltmada buz yakalıktan yararlanılır. ( Soğuk uygulamanın sıcak uygulamadan daha etkili olduğu belirtilmektedir.) Hastanın giysilerinin ıslanmaması için buz yakalığının altına naylon örtü konmalıdır.
  • Boğaz çok ağrılı olduğu için yüksek kalori içeren diyet içerisine yumuşak besinlerden eklenir. Hasta tolere ettikçe ılık süt ve krema , çorba, et suyu verilir. Miktarca az ve sık aralıklarla beslenme sürdürülür. Boğazda irritasyon yapacağından portakal – limon suları verilmez. Nekahet döneminde diyet ; ızgara et , iyi pişmiş sebzeler ile arttırılarak ve kabuksuz çekirdeksiz meyvelerle düzenlenir. Hastada yutma güçlüğü varsa gavaj ile beslenme yapılır.
  • Aldığı çıkardığı sıvı kayıtları tutulur . Hasta ağızdan sıvı almaya özendirilir.

Difteri (Kuşpalazı)Hastalığından Nasıl Korunulur?

  • Hasta ile yakın teması olan ev halkında boğaz, burun kültürleri yapılmalı
  • Bağışıklık durumuna bakılmaksızın oral penisilin verilmeli ,
  • Kültür sonuçları gelinceye kadar hastaların çocuklar ile teması ya da gıda ile işlerle uğraşmaları önlenmeli,
  • Hastalıktan korunmada en etkili yol difteri toksoid aşısıyla aşılanmaktır. Enfeksiyonu geçirenlerde de yeterli bağışıklık oluşmadığından aşılanma yapılmalı ,
  • Hekimler, öğretmenler , hemşireler ve diğer hastane personeli risk grubuna giren yetişkinler olduğundan her 10 yılda bir rapel dozda difteri aşısı uygulamalı ,
  • Riskli alanlarda seyahat edeceklere bir doz aşı yapılması önerilmektedir.

Araç gereçlere yönelik önlemler alınır;

  1. Solunum cihazlarında steril su kullanmak , solunum tüpünü 48 saatte bir değiştirmek ,
  2. Nebulizerleri kullanım ve arasında temiz ve kuru tutmak,
  3. Uygun sterilizasyon ya da dezenfeksiyon yapılmaksızın soğutucu- nemlendirici oda klimaları kullanmamak,
  4. Resusitasyon çantaları ve solunum cihazlarının uygun sterilizasyonu ya da dezenfeksiyonunu yapmak.

Görak G. (2011) Bulaşıcı Hastalıklar Hemşireliği, İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul,111-115

Arslantürk, H. Vladimir İvanoviç Alekseevski’nin Raporuna Göre 1891 Yılında Ardahan’da Gerçekleşen Difteri Salgını. Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 5(1), 215-240.

Zeynel, Ö. Z. L. Ü. (2017),’’ Osmanlı Devleti’nde Difteri Hastalığı Ve Koruyucu Sağlık Hizmetlerine Dair Bulgular ‘’(19. Yüzyıl Sonları Ve 20. Yy. Başlarında). Belleten, 81(291), 419-480.

Tezer, H. Difteri, Tetanoz & Boğmaca Aşıları. Klinik Tıp Pediatri Dergisi, 8(4), 27-32.

DTMH Strategies: Disease Summary – Diphtheria , erişim tarihi (2021, Temmuz 22) https://present5.com/diphtheria-definition-diphtheria-infectious-disease-caused-by/

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.