Bilimsel Araştırma Yöntemleri Ve Veri Toplama Araçları Listesi

0 531

Araştırmacıların bilimi en doğru şekilde üretebilmesi için, bilimsel bilgiye nasıl ulaşacağını bilmesi ve bilimsel araştırma sürecinde neleri hangi aşamada yapması gerektiğinin farkında olması gerekmektedir.  Bilimsel araştırma yapmanın en önemli aşaması, şüphesiz ki yöntem seçimidir. Çünkü araştırma yöntemi ne kadar doğru seçilirse, araştırma sorusuna verilen yanıt gerçeğe o kadar yakın olacaktır. Çok orijinal bir sorusu olan bir araştırma bile, yanlış yöntem seçimi nedeniyle işe yaramaz hale gelebilir. Bunun bir sebebi de, araştırmacının kapsamlı şekilde araştırma yöntemlerini bilmemesidir.

Araştırma yöntemleri en geniş haliyle nitel ve/veya nicel yaklaşımlardan oluşur. Nitel ve nicel yöntemler farklı sayıltılara (varsayımlara) dayanır. Araştırmanın amacı, araştırmacılar tarafından yararlanılan yöntemler, yürütülen çalışmalar, araştırmacının rolü ve genelleştirmenin mümkün olduğu derece açısından farklılık göstermektedir (1).

Araştırma türlerinin çok değişik biçimlerde gruplandırıldığı söylenebilir. Gruplandırma şekli en temelde araştırmanın yapıldığı branşa göre farklılık göstermektedir. Sosyal Bilimler, Fen Bilimleri, Eğitim Bilimleri ve Sağlık Bilimleri gibi alanlar için bile özelleşen araştırma yöntemleri sınıflaması olduğunu belirtmeliyiz. Ne var ki araştırmalar günümüzde eski dönemlere kıyasla daha multidisipliner hale geldi. Hedefi tam 12’den vurmak için yöntem çeşitlendirmesi yapmaya çalışan bilinçli araştırmacılar, farklı alanlarda kullanılan yöntemler konusunda da bilgi düzeylerini artırmak istemektedirler.

Ancak maalesef ki okullarda öğrencilere yalnızca eğitim aldığı alandaki araştırma yöntemleri anlatılmaktadır. Bu yazımız, sağlık bilimleri alanında çalışan araştırmacıların diğer alanlarda kullanılan araştırma türleri ve veri toplama araçları hakkında fikir sahibi olması için yazıldı. Umuyoruz ki bilimsel enstrümanları iyi tanıyan araştırmacılar, daha kaliteli çalışmalar yapacaktır.

Not: Bu liste, Doç. Dr. Mustafa Metin’in editörlüğünü yaptığı “Kuramdan uygulamaya eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri.” kitabından elde edilmiştir.

NİCEL ARAŞTIRMA YAKLAŞIMINA DAYALI YÖNTEMLER

  1. DENEYSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMİ

    1. Deneme Öncesi Desen
    2. Gerçek Deneysel Desen
    3. Yarı Deneysel Desen
    4. Faktöriyel Desen
    5. Tek Denekli Desen
  2. TARAMA YÖNTEMİ

    1. Kesitsel Tarama
    2. Boylamsal Tarama
      1. Kohort
      2. Panel
      3. Trend
  1. İLİŞKİSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMİ

    1. Açımlayıcı Model
    2. Tahmin Modeli
  2. NEDENSEL KARŞILAŞTIRMA ARAŞTIRMA YÖNTEMİ

    1. Geriye Dönük (retrospective) Araştırma Yöntemi
    2. İleriye Dönük (prospective) Araştırma Yöntemi
  3. META ANALİZ

    1. Grup Karşılaştırma
      1. Grup Farklılığı
      2. İşlem Etkililiği
    2. Korelasyonel Meta Analiz
      1. Değişken Kovaryans
      2. Test Geçerliliği

NİCEL VERİ TOPLAMA ARAÇLARI

  • ANKET

    1. Açık Uçlu
    2. Yarı Kapalı Uçlu
    3. Kapalı Uçlu
  • ÖLÇEK (TUTUM ÖLÇEĞİ)

  • TEST (BAŞARI TESTİ)

    1. Standart Başarı Testi
    2. Araştırmacı Yapımı Başarı Testi

NİTEL ARAŞTIRMA YAKLAŞIMINA DAYALI YÖNTEMLER

  • ETNOGRAFİK (KÜLTÜR ANALİZİ)

    1. Tarihsel Yöntem
    2. Coğrafi Yöntem
    3. Psiko-sosyal Yöntem
  • TEMELLENDİRİLMİŞ TEORİ

  • DURUM ÇALIŞMASI

    1. Açıklayıcı Durum Çalışması
    2. Keşfetmeye Dayalı Durum Çalışması
    3. İçsel Durum Çalışması
    4. Enstrümantal Durum Çalışması
    5. Kolektif Durum Çalışması
  • OLGU BİLİM (FENOMENELOJİK) ARAŞTIRMA

    1. Hermenötik (Yorumlayıcı)
    2. Ampirik Tanımlayıcı
  • GELİŞİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMİ

    1. Kesitsel-enlemsel Araştırma
    2. Boylamsal (Longitudinal) Araştırma
    3. Tek Yumurta İkizi Karşılaştırma Araştırmaları (Co-Twin Studies)
    4. Kültürel Karşılaştırma Araştırmaları (Cross-Cultural Studies)

NİTEL VERİ TOPLAMA ARAÇLARI

Daha fazla içerik
  • GÖRÜŞME

    1. Katılan sayısına göre (Bireysel ve grupça görüşmeler)
    2. Görüşme yapılmak istenen kişiye göre (Önderlerle, uzmanlarla ve halkla yapılan görüşmeler)
    3. Uygulama kurallarına göre (Yapılandırılmış, yarı yapılandırılmış, yapılandırılmamış)
  • GÖZLEM

    1. Katılımcı (Tam katılımcı ve Gözlemci olarak katılımcı)
    2. Katılımcı olunmayan (Katılımcı olarak gözlemci ve Etkisiz gözlemci)
  • DOKÜMAN İNCELEME

    1. Yazılı Materyal
    2. Film
    3. Video
    4. Fotoğraf
    5. Dijital Materyal (Web sitesi, sosyal medya, vb.)

KARMA YÖNTEM ARAŞTIRMASI

Cresswell (2003)’ün Tasarımı

  • Sıralı Açıklayıcı Tasarım (NİCEL –> nitel)
  • Sıralı Araştırıcı Tasarım (NİTEL –> nicel)
  • Sıralı Dönüşümsel Tasarım (NİCEL –> nitel)
  • Eş Zamanlı Üçgenleme
  • Eş Zamanlı İç İçe Geçmiş
  • Eş Zamanlı Dönüşümsel

Diğer Karma Tasarımlar için bkz:

Morse (2003), Johnson ve Onwuegbuzie (2004), Leech ve Onwuegbuzie (2009)

DİĞER ARAŞTIRMA TÜRLERİ

   ELEŞTİREL KURAMA DAYALI ARAŞTIRMALAR

   EYLEM (AKSİYON) ARAŞTIRMASI

  1. Teknik Eylem Araştırması (Bilimsel, İşbirlikçi)
  2. Uygulayıcı Eylem Araştırması (Karşılıklı iş birliği, Tartışma Odaklı)
  3. Özgürleştirici Eylem Araştırması (Geliştirici, Eleştirel)

Tüm bu gruplandırmanın yanında amacına göre, (Temel, Uygulamalı, Değerlendirme, Ar-ge, Aksiyon) yöntemine göre, (Deneme Modeli, Tarama Modeli) yöntemine göre, (Tarihsel, Betimleyici, Deneysel) amaç ve süresine göre (Kuramsal, Uygulamalı | Uzun süreli, Kısa süreli) gibi pek çok kategorizasyon şekli mevcuttur.

Araştırmacıların araştırmasının amaç ve hedefi, araştırma sorusu ve hipotezlerine en uygun yöntemi/yöntemleri seçebilmesi dileğiyle…

(1) Metin, M. (Ed.). (2015). Kuramdan uygulamaya eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.