Aydınlatılmış Onamda Hemşirenin Rolü Ve Sorumlulukları Nelerdir?

9 398

Aydınlatılmış onam, hastanın sağlık durumu, konulan teşhis, uygulanacak tedavi yöntemi, önerilen tedaviyi kabul etmemesi durumunda yaratacağı sonuçlar ve riskler konularında aydınlatılmasıdır.

Yapılacak aydınlatma hastanın toplumsal, ruhsal ve eğitim durumuna uygun olmalıdır. Bilgiler hasta tarafından anlaşılabilecek biçimde verilmelidir.

Hastanın dışında bilgilendirilecek kişileri hasta kendisi belirler. Bu durumları kontrol eden hemşiredir.

Sağlıkla ilgili her türlü girişim, kişinin özgür ve aydınlatılmış onamı ile yapılabilir. Hasta vermiş olduğu aydınlatılmış onamı dilediği zaman geri alabilir. Bu ilke ile bakım ve tedavi girişimlerinde hasta ve ailesini bilgilendirip izin alınarak çok önemli yasal ve ahlaki bir zorunluluk da yerine getirilmiş olur.

Hasta, hastaneye veya başka bir sağlık kurumuna kabul edildiğinde genel onam formları imzalar. Bütün rutin tedaviler, ameliyat gibi riskli prosedürler, kemoterapi gibi tedavi yöntemleri ve hastaları konu alan araştırmalar için imzalı bir onam formu gerekmektedir. Özel nitelikli işlemlerden önce ise hasta ya da hasta vekilinin ayrı özel onam formları veya tedavi formları imzalaması gerekmektedir. Ve hastanın hastalığına uygun spesifik onamlar hazırlanmalıdır.

Hemşire tarafından alınan onam, baskı, tehdit, eksik aydınlatma ya da kandırma yoluyla alındıysa geçersizdir. Acil durumlar ile hastanın reşit olmaması veya bilincinin kapalı olduğu ya da karar veremeyeceği durumlarda yasal temsilcinin izni alınır.

Yetişkinler için; en az 18 yaşında olup hukuk ehliyeti bulunan her şahıs kendisi için, her ebeveyn reşit olmayan çocuğu için, her vasi vesayeti altındaki birey için, her yetişkin, çocuk yaştaki kardeşinin tedavisi için(acil bir durum varsa ebeveynler hazır bulunmuyorsa), her büyükbaba veya büyükanne onam verebilir.

Aydınlatılmış onamda hemşirenin görevi; temel olarak hastayı, hastalığı hakkında tam anlamıyla bilgilendirmek, hastanın uygulanması düşünülen tedavi yöntemi üzerinde karar vermesini sağlamak ve hukuki bir sorumluluk olduğu için hazırlanmalıdır.

Onam, hastanın o anki sağlık durumu ve konulan ön tanı, uygulanacak tedavi hakkında bilgileri, tedavi yönteminin başarı şansı, süresi ve muhtemel riskleri, tedavi veya müdahalenin nerede, ne zaman ve kim tarafından yapılacağı bilgileri tıbbi müdahale öncesinde, sırasında ve sonrasında hastadan beklentileri ve hastanın tıbbi müdahaleyi veya tedaviyi kabul etmemesi durumunda ortaya çıkabilecek sonuçları kapsamalıdır. Aydınlatılmış onamın hazırlanmasındaki sorumluluk tedaviyi uygulayacak personele aittir (TTB 2008). Yani bir hemşire hastaya bakım uyguladığı için bu aydınlatılmış onamın hazırlanmasından sorumludur. Aksi takdirde hasta olan insan üzerinde rıza olmaksızın tedavi amaçlı deneme bulunan kişi, hapis cezası verilir

Bilinçli onam; ortaya çıkacak risklerin, yararların, alternatif ve sonuçların tam olarak açıklanması sonucu hastanın ameliyat veya tanı amaçlı girişimsel işlem gibi müdahalelere izin vermesidir.

Hastaya meydana gelebilecek istenmeyen durumların hemşire tarafından bildirilmesi gereklidir. Hastanın bilinçli bir tercih yapması için somut gerekleri onun anlayabileceği dilde açıklamayı hemşirenin yasal görevi kılmıştır. Ayrıntılı bir bilgilendirmenin arkasından ancak onayınızı vermişseniz, tedavi gerçekleştirebilir diye cümlelerle hemşire hastayı rahatlatmalıdır.

Hasta imzayla, söz konusu tedaviyi ya da tıbbi müdahaleyi kabul ettiğini ve onun riskleri konusunda bilgilendirildiğini onaylamış sayılır. Bu imza hemşire tarafından hastanın kendisimi imzayı attı diye kontrol edilmelidir.

Hastalar tarafından hemşirelik bakım uygulamalarının reddedilmesini engellemek için tüm hemşirelik bakım uygulamaları öncesinde aydınlatılmış onam alınması gerekmektedir. Çünkü bu süreçten sonra hastanın uygun bakımı ve tedavisi hemşireye aittir.

Hemşireler invaziv girişimler için hastalarına açıklama yapmalı ve açıklamanın yapıldığına ve onamın alındığına dair uygulamayı kayıt altına almalıdırlar.

Hemşirelere tüm işlemler için aydınlatılmış onam alınması gerekliliğinin anlatılması ve bunun için eğitim verilmesi önerilmektedir. Hemşirelik işlemlerinden önce onamın nasıl alınması gerektiğine karar vermek ve hemşirelik bakım işlemi için aydınlatılmış onam rehberi geliştirebilmek üzere çalışmaların yapılması gerekmektedir

Daha fazla içerik

Görülmektedir ki hemşirenin, özellikle savunucu rolü çerçevesinde, aydınlatılmış onam sürecinde hastasına tüm tedavi süreçleri hakkında aydınlatmanın yapılmasını sağlama, verilen aydınlatmanın etkinliğini değerlendirme, hastanın yeterliliğini belirleme, eksiklikleri tanımlama ve tanımladığı eksiklikler çerçevesinde eylemde bulunma görevi bulunmaktadır.

Hasta, eksik olan bilgilendirmeler konusunda daha fazla bilgi istemesi açısından cesaretlendirilmelidir. Aydınlatılmış onam konusunda ihmale engel olmaya yönelik girişimlerde bulunmalı, hastasının ihtiyacı olan bilgiye ulaşabilmesi için gerektiğinde kurum politikasında söz sahibi olmalı, kurallar geliştirilmeli ve yönetimin desteği alınmalıdır.

Hemşirenin, hastanın ve haklarının korunması için hastanın uygulanacak işlemi anladığından ve onam formunu tanık olarak imzalamadan önce hastanın onam verme yeterliliğine sahip olduğundan emin olması gereklidir.

Aydınlatılmış onamla ilgili olarak hemşireler çalıştığı kurumun poliçesi ve yasaları hakkında bilgi sahibi olmalıdır. Bu süreç merkezden merkeze ve kurumdan kuruma değişmektedir. Bilgilendirmenin hekim, hemşire ve diğer sağlık çalışanlarının bir ekip koordinasyonu şeklinde, yazılı ve görsel materyaller kullanılarak bir protokol eşliğinde yapılması ile iletişimden ve diğer faktörlerden kaynaklanan eksik veya yetersiz bilgilendirmenin önlenebileceği, hasta haklarına uygun şekilde aydınlatma yapılabileceği düşünülmelidir.

Aydınlatılmış onamda hemşirenin rol ve sorumluluklarının tartışılması ve bu konuda farkındalık yaratılmalıdır.

Literatürde de benzer şekilde, hekim ve hemşireler arasındaki etkileşimin ve iş birliğinin iyi olmasına bağlı olarak, hasta bakımı sürecinde hasta ile ilgili bilgilerin doğru şekilde, zamanında ve eksiksiz aktarıldığını ve hemşirenin hasta ile ilgili kararlara katıldığı durumlarda hasta bakımında kalitenin, etkinliğin ve sürekliliğin sağlanabileceği belirtilmiştir. Ayrıca hemşirelerin katılımıyla verilen bilgilendirmeden memnuniyet düzeyinin anlamlı düzeyde arttığı belirtilmiştir.

Bir çalışmada hastaların %64,1’inin merak ettikleri konulara ilişkin bilgileri doktor ve hemşireden birlikte aldıkları tespit edildi. Aydınlatılmış onam formunda hemşirelik bakımı ile ilgili bilgilendirmenin yer alıp almadığı konusunda hastaların %72,8’inin farkında olmadığı belirlendi ve %96,7’sine göre aydınlatılmış onam formunda hemşirelik bakımına ilişkin bilgilerin yer alması gerektiğini düşündükleri belirlendi.

Hemşireler tarafından yapılan bir çalışmada, hastalar tarafından aydınlatılmış onam belgesinde sunulan önerilerin; %30.7’si resim, CD, maket gibi materyallerle görsel anlatım yapılması, %25’inin aydınlatılmış onam formunda yabancı kelimelerin olmaması, %15.3’ünün yazılı olarak formun daha kısa ve öz olması, %13.4’ünün sözlü bilgilendirmeye daha fazla zaman ayrılması, %7’sinin ameliyat öncesi psikolojik destek sisteminin olması, %4’ünün formda yazılı olan risklerin daha yumuşak şekilde ifade edilmesi, %2’sinin bilgilendirmenin kişiye özel yapılması, %2’sinin kalp ameliyatı olup normal yaşama uyum sağlamış kişilerin videolarının izletilmesi, olarak saptandı.

Kişilerin en zayıf ve bağımlı olduğu hastalık durumunda haklarının korunup gözetilmesi hemşire ve doktorun görev alanı içerisinde yer alır. Ayrıca hemşirelik, hastanın hastanede yattığı süre içinde en çok zaman geçirdiği meslek grubu olması ve hastalar adına savunuculuk görevinin de bulunması nedeniyle, hasta haklarıyla ilgili bilgi eksikliğinin giderilmesinde hemşirelere önemli görevler düşmektedir. Hemşirelerin, bakımı altındaki hastalara hakları konusunda, gerekli bilgi değerlendirmeleri yaparak eğitim ve danışmanlık vermeleri gerekir çünkü hemşireliğin bir alanıdır eğitim.

Hemşire, hastaya aydınlatılmış onam ile ilgili eğitimi, hastanın eğitim durumu ve kaygı düzeyine göre açık ve sade, hastayı rahatlatacak bir şekilde anlatmalıdır.

Hasta ve sağlam bireyler, hemşirelerden sağlık durumunu, kendine uygulanacak tıbbi işlemleri, bunların faydaları ve olası riskleri, alternatif tedavi yöntemlerini, tedavinin kabul edilmemesi halinde ortaya çıkabilecek muhtemel sonuçları ve hastalığın seyri ve sonuçları konusunda sözlü veya yazılı olarak bilgi istemek hakkına sahiptir.

Ancak hastalar halen doktor, hemşire ve diğer sağlık personelinden cerrahi süreç hakkında yeterli bilgi alamamaktadır.

Bu durum hastaların onlarla ilişki kurmada şüphe, korku veya kaygı yaşamasına, böylece ameliyat sürecine ve onun sonuçlarına korkuyla yaklaşmalarına yol açmaktadır.

Literatür incelendiğinde, ameliyat öncesi dönemde yeterince bilgilendirilen, kapsamlı bir biçimde ameliyata hazırlanan hastaların tedavi sürecindeki sonuçları da olumlu olmuştur. Tüm hastaları kapsayan ve hastanın gereksinimine göre yapılandırılmış bilgilendirme sürecinin hastaların sonuçlarını olumlu yönde etkileyeceği düşünülmektedir.

Aslında hemşireler hastanın kaygı durumunda büyük rol oynarlar. Eğer bir hemşire hastaya aydınlatılmış onamın niçin gerekli olduğunu, ona ne gibi fayda ve zararlara sebep olacağını hastaya tatlı dil, güler yüz ve açık ve sade dil ile anlatırsa hastalığın seyri daha güzel gider. Ve hasta hemşireye minnettar olur.

Ertem, A., Yava, A., & Demirkılıç, U. (2013). Kardiyak cerrahi yapılan hastaların ameliyat öncesi verilen aydınlatılmış onam hakkındaki görüş ve önerilerinin belirlenmesi. Turk Gogus Kalp Dama, 21, 378-91.

Atabek Aştı T. Karadağ A.(2018)Hemşirelik Esasları.Şişli-İstanbul:Akademi Yayınları,113-123.

9 Yorumlar
  1. Safura diyor

    Fatma Hanım , yazınızdan çok istifade ettim elinize sağlık gerçekten aydınlatılmış onam çok önemli bir husus. Başka yazılarınızı bekliyoruz

  2. Safura diyor

    Fatma Hanım , yazınızdan çok istifade ettim elinize sağlık gerçekten aydınlatılmış onam çok önemli bir husus. Başka yazılarınızı bekliyoruz

    1. fatma çakmak diyor

      Teşekkür ederim. Safura Hanım.

  3. Safura diyor

    Fatma Hanım , yazınızdan çok istifade ettim elinize sağlık gerçekten aydınlatılmış onam çok önemli bir husus. Başka yazılarınızı bekliyoruz

    1. Esra diyor

      Fatma Hanım yazınız çok faydalı,anlaşılır ve akıcıydı teşekkürler.

      1. Fatma Çakmak diyor

        Teşekkar ederim esna hanım.

  4. Safura diyor

    Fatma Hanım , yazınızdan çok istifade ettim elinize sağlık gerçekten aydınlatılmış onam çok önemli bir husus. Başka yazılarınızı bekliyoruz

  5. Kardelen diyor

    Fatma Hanım;yazdiklariniz bana çok yardımcı oldu.Elinize sağlık,teşekkür ederim.

    1. fatma çakmak diyor

      teşekkür ederim kardelen hanım.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.