Aile Merkezli Bakım Ve Atravmatik Hastane Projesi

1 791

Sağlıklı ya da hasta çocuğa bakım ve tedavi uygularken çocuk ailesinden ayrı bir birey olarak düşünülmemelidir (İşler, Conk 2006) .Çocuğun hastalığı ve hastaneye yatışından dolayı çocuk ve ailede oluşan anksiyetenin önlenmesine yönelik yapılan araştırmalar sonucunda, Aile Merkezli Bakım kavramı ortaya çıkmıştır (Ocakçı 2006).

Aile Merkezli Bakım, hastane ortamında ebeveynler ve çocukların gereksinimlerini ve beklentilerini en iyi şekilde karşılayan bakım yaklaşımıdır (Cooper, Gooding Gallagher, Sternesky, Ledsky, Berns 2007; Kain, Caldwell-Andrews, Mayes, Weinberg, Wang, MacLaren, et al 2007).

Aile Merkezli Bakım felsefesi, ailenin bakım planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesinde bakıma dahil edilmesi ve çocuğun bakımında sağlık çalışanı kadar söz sahibi olduğunun kabul edilmesini içerir (Peterson, Cohen, Parsons 2004).

Aile Merkezli Bakımda amaç, aileyle iş birliği yapmak, çocuk ve ailenin genel özellikleri ile ilgili bilgi almak, çocuk-ailenin hastalığı ve hastaneye yatmasına tepkilerini en aza indirmek, çocuğun zihinsel, fiziksel, psikolojik potansiyelini en üst düzeye çıkarmaktır (Hockenberry, Wilson, Winkelstein, Kline 2003).

Çocuğun hastaneye yatması tüm ailenin günlük rutinleri, aile içindeki rolleri ve görevlerinde değişikliklere yol açmaktadır.(Çavuşoğlu 2013; Sarajarvi, Haapamaki, Paavilainen 2006). Aile içinde yaşanan değişikliklerin yanı sıra hastane ortamının yabancı olması, tanımadıkları araçlarla karşılaşmaları ve çocuğun bakımındaki rollerinin değişmesi ebeveynlerin anksiyete yaşamalarına neden olmaktadır (Melnyk, Feinstein 2001;Boztepe 2009; Er 2006).

Bu anksiyeteyi azaltabilmek için ailelerin hastane ortamında çocuklarının bakımına katılabilmeleri için bulundukları ortamı tanıması ve sağlık çalışanı ile aralarında etkili bir iletişim olması gerekir. Bunun içinde çocuğun kliniğe kabulünden itibaren aile ve çocuklara klinik tanıtımının yapılması, klinik rutinleri, çalışanları hakkında bilgi verilmesi ve çocuğun yatışından itibaren tedavi süresince çocuk ile ilgili bilgilerin eksiksiz ve tarafsız aile ile paylaşılması Aile Merkezli Bakım ile ilişkili önemli hemşirelik uygulamalarıdır.

Bu amaçla Aile merkezli bakımı esas alarak pediatrik vakaların gelişim evrelerini uygun olarak yapılacak bir hastane planlanması fikrine bu yazımda yer vereceğim. Bu proje tasarısını grup arkadaşım Hasan Furkan Özdemir’le birlikte Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları dersi kapsamında Bedriye Ak hocamızın bize verdiği ödevi yapmak amacıyla oluşturduk.

Projenin detaylarını anlatmadan önce bu proje fikrini çizimleri için yardımcı olan arkadaşım Ebru Ayvaz’a da yer vermek isterim.

Proje fikrini oluştururken birçok hastanenin planlamalarından ve LÖSEV derneğinin

“Lösemili çocuklar köyü” fikrinden esinlenilmiştir. Ayrıca bu ödevi hazırlarken çok keyif aldığımı belirtmek isterim. Tasarlamış olduğumuz projemizin detaylarını bu içerikte bulacaksınız o hâlde başlayalım .

ÇOCUK HASTANESİ KAMPÜS PLANI

TİB: Tıbbi işlem birimi

P1: Poliklinik

GTB: Görüntüleme tomografi birimi

S1: Servis (0-1 Yaş)

S2: Servis (1-3 yaş)

S3: Servis (3-6 yaş)

S4: Servis (6-12yaş)

S5: Servis 12-18yaş)

TD: Tıbbi depo

TO: Tedavi odası

L1: Laboratuvarı

Hastane Tanıtımı

Hastaneler, yaş grubu fark etmeksizin her birey için olağan dışı, alışılması zor, gündelik hayatı sekteye uğratacak bir durumdur. Kişiyi/hastayı tüm yönleriyle olumsuz etkileyebilecek bir değişimdir. Hemşirelik mesleğinin özündeki amaçlardan biri ise, hastayı sadece fizyolojik veya patolojik olarak değil, bütünsel şekilde tüm yönleriyle (psikolojik, sosyolojik, gelişimsel vb.) değerlendirmesi ve bakım unsurlarını buna göre planlamasıdır. Sadece tıbbi tedavi değil aynı zamanda rehabilite edici yönleriyle de tedavi olanakları sağlamak zorundadır.

Hastanelerin sunmuş olduğu hizmetlerinden biri olan otelcilik hizmeti ise hastalara kendi evlerindeki rahatlığı ve konforu sağlayarak, hastaların tedavi kalitesini arttıran aynı zamanda tedavi süresini kısaltmayı amaçlayan bir hizmettir. Bu hizmet aynı zamanda küçük yaşlardaki hastaların gelişim ve olgunlaşma evrelerinde aksaklık yaşamalarını engelleyecek, normal büyüme ve gelişme aşamalarına olanak sağlayacak kalitede ve olanakta hasta odalarının mevcudiyetiyle sağlanabilir.

Bu sebeple, günümüz hastanelerinin hem bina mimarisi hem de pediatri servislerinin ve hasta odalarının tasarımı, yapısal kullanışlılığında bazı değişim ve yenilikler gerekmektedir. Bu gereklilikler, öncelikle tüm yaş gruplarındaki çocukların hastaneye ve sağlık çalışanlarına olan ön yargılarının ve korkularının ortadan kalkmasını, hastanede bulundukları yatış süreleri boyunca keyifli ve sıkılmadan tedavi alabilmelerini, gündelik hayatlarındaki tüm bilişsel, sosyal, ahlaki gelişimlerinde geride kalmamalarını ve kişilerarası iletişimlerinde eksiklik yaşamamalarını sağlamak ve hastaneye yatışa bağlı duygusal ve davranışsal değişimlerden kaynaklı oluşabilecek travmaları önleme amacı taşımaktadır. Unutulmamalıdır ki, çocukluk döneminde yaşanabilecek travmalar, tüm hayatı olumsuz etkilemektedir.

Öncelikle hastanenin kampüs planlaması yukarıdaki krokide belirtildiği üzere;

Hastanede verilecek hizmetlerden bahsedecek olursak, poliklinik hizmeti verecek alanında uzman bireylerin yer aldığı, tüm pediatrik alt bilim dallarında hizmet verilecektir. Poliklinik hizmetinden sonra hastaneye yatış gerektiren durumlarda bu sürecin mümkün oldukça az travmayla atlata bilinmesi için çocukların bir akvaryum koridor karşılayacaktır. Koridor direk çıkışı servisle ve hastane atravmatik bölüme açılacaktır. Burada uzman hemşire ve hekim yatış öncesi bilgilendirme aynı zamanda psikolog eşliğinde gerçekleşecektir. (Atravmatik birim detaylıca anlatımı için sayfa 5. bakınız.).

Hastanın yaş grubu ve gelişim dönemleri değerlendirilecek ve buna uygun olarak servis kabulü sağlanacaktır (Servisler yaş dönemlerine uygun genel ilkeler baz alınarak planlamıştır). Hastanın ihtiyaçlarına göre ve hastalığının özel ihtiyaçlarını doğrultusunda değişikliklere uyarlanabilir olarak planlandı.

Hastanenin uzun süre yatışlar için bir eğitim birimi düzenlendi, bu birimde yaş gruplarına göre uygun formal eğitimler verilebilecektir. Bu eğitimler uzaktan ya da gönüllü eğitimciler aracılıyla gerçekleşecektir.

Bir diğer birimse, özel eğitim ve bakıma ihtiyacı olan hastalar için hazırlanmış bir rehabilitasyon merkezidir. Buradaki hizmet hem tıbbi bakımlarını hem de normal gündelik bakımlarını karşılayabilecekleri alanlar planlanmıştır.

Son olarak Sevgi Evi olarak adlandırdığımız amacı uzun süreli ve yoğun tıbbi bakım ihtiyacı olan hastalar için evde bakım hizmeti standartlarında ama farklı olarak ailenin bu normal ev gibi planlanmış Sevgi evlerine taşınarak çocuklarının bu süreçte tamamıyla yanında olabilecekleri bir sistemdir. (Bu yurt dışında örneği olan evde bakım ve otelcilik hizmetinde uyarlanmıştır).

Hastane yönetim politikasına değinecek olursak, bu hastane vakıf destekli planlamıştır. (Konferans salonunda vakıf için destek projeleri geliştirilecek toplum gönüllü kurum ve kuruluşlarla iş birliği sağlanacak bir platform oluşturulacaktır. Ayrıca Sosyal yardımlaşma ve sanatsal çalışmalar hastane personelinin ve aynı zamanda sosyal paylaşım alanları oluşturabileceği bir alan ile bu birimdeki tüm gelirler hastanenin finansal getiri sağlanması da amaçlanmış olacaktır, böylelikle ihtiyacı olan ama imkânı olmayan bireylere sağlık bakım hizmeti verilebilecektir.

Son olarak hastanenin önceliği elbette profesyonel anlamda tıbbi bakım fakat insanların huzurlu ve minimum travmayla kurulması ve en önemlisi de tıbbi bakım verilirken hem hizmeti alanların hem de hizmet sunanları maksimum verimlilik alınabilmesi esastır.

Bu kurumda hizmet veren personel seçiminde alanında başarılı ve gerçekten bu hizmeti profesyonel standartlara uygun yapabilecek donanımda olan öncesinde kurumda oluşturulan ekip sistemlerine kolay uyum sağlayabilme yeterlilikleri olan her birimin kendi içinde özelleşmiş adaylardan seçilecektir.  Bakımda hasta merkezli bakım modeli esas alınacak vaka için hekim hemşire iş birliği sağlanarak aktif vaka yönetimi ile ilerleyecektir. Hastanede aktif işler olan bir personel eğitim ve araştırma birimi ayrıca bilime katkı için çalışmalar yapılması, intörnlük çalışmaları için her türlü staj imkanları verilecektir.

Daha fazla içerik

Yurt dışı eğitim imkanları sağlandığı karşılıklı değişimler sağlık personeli ve hemşirelerin kendilerine ve sunacakları sağlık hizmetini katkı sağlanacaktır.

Atravmatik odanın amacı hastaneye yarışlarda ya da hastanedeki tıbbi uygulama ve girişimlerde hastaların daha az travma ile tedavi almalarının sağlanması hedeflenmiştir .

Servis 1 Tanıtım (0-1 Yaş)

Piaget’ye göre oyun; alıştırma oyunu, sembolik oyun ve kurallı oyun olarak üç gruptan oluşur. Alıştırma oyunu (öğrenilen motor faaliyetleri yinelemek) ilk ortaya çıkan oyundur ve yaşamın ilk 18 ayı boyunca baskındır. Bu oyun çocuğun; motor etkinliklerdeki ustalık elde edilen saf haz için tekrarlanmasını kapsamaktadır. Bu yüzden 0-1 yaş döneminde terapötik oyun kullanılamaz. Anneyle iletişim kesintiye uğratılmamalı bu sebepten servis planlamasında anne konforuna yer verilecektir. Bu dönemde işlemler anne kucağında anne dahil edilerek yapılmalıdır.

Servis 2 Tanıtım (1-3 Yaş)

0-3 yaş dönemi, tüm ilklerin yaşandığı, beyin ve sinir gelişiminin en hızlı olgunlaştığı dönemdir. Bu yüzden tüm gelişimsel evrelerin, ilklerin, öğrenimlerin aynı ev ortamındaki şartlar içerisinde ve en önemlisi ise anne ile olan duygusal ilişki ve iletişimin koparılmadan yaşanması gerekmektedir. Özellikle 0-1 yaş olarak gruplandırdığımız bebeklik dönemi, tamamıyla anne olan bağımlılıkla, 1-3 yaş grubu ise anneden biraz daha bağımsızlaşma ve oyun çağı olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle servis ve hasta odasında yapılacak değişimler bu ihtiyaç ve gereksinimler doğrultusunda belirlenmesi gerekmektedir.

Bu yaş grubundaki bebek ve çocukların öncelikle anne ile iletişim ve ilişkilerin kesinlikle koparılmadan, mümkünse hiç ayrılmadan bir bütün içinde tedavilerinin gerçekleştirilmesi, her iki taraf içinde faydalı olacaktır. Anne ne kadar rahat ve güvende hisseder ise bebek/çocuk da o kadar güven ve rahat içinde olacaktır.

Servis yapısını bu öncelikler ile kurmak istersek, standart bir hasta servisinin solukluğunu değil, çocuklar gibi renkli duvarlar ve neşeli eşyalar ile yapılaması daha çekici ve katlanılır hale getirecektir. Hemşire masasının normal masalar yerine örneğin bir gemi görünümde olması daha hoş olacaktır. Bu aynı zamanda büyük ve önü kapalı masalardaki gibi çocukların masanın arkasında oturan hemşireleri görmelerini engellemeyecektir. Bu da çocuğa ulaşılmazlık ve bir engel hissi vermeyip, hemşire ile daima bir göz göze ve etkili iletişim olmasını sağlayacaktır.

Öncelikle 1-3 yaş içerisindeki bebek ve çocuğun oda içerisinde, güneş alabilen, aydınlık ve sınırları belirli olan, temiz bir zemin üzerinde, korunaklı bir oyun alanının olması gerekmektedir. Bu alan bebek/çocuğun duyu-motor gelişimi devam ettirmesi için olanak sağlayacaktır. Normal bir hasta yatığı üzerinde oyun oynayan çocuk, büyük bir düşme tehlikesi içerisinde olur. Böylelikle hem bir tehlikeden kurtulmuş olur hem de uygun bir zemin üzerinde kas gelişimine destek sağlamış oluruz. Oyun alanındaki bebek/çocuğun oynayacağı oyuncaklarda, evde de olması gerektiği gibi gelişim düzeyine uygun olarak seçilmesi gerekmektedir.  Yine bu dönem içerisindeki en büyük öğrenimlerden biri de tuvalet alışkanlığının, eğitiminin öğretilmesinin başlangıç dönemidir. Oyun alanına konulacak oyuncak bir tuvalet ve duvarda asılı olan bir tuvalet fotoğrafı çocuğun görsel olarak alışmasını aynı zamanda merak etmesini sağlayacak ve eğitimi kolaylaştıracaktır. Eğitimde zorluk yaşayan anneler için hastanede bu konuyla ilgili uzman sağlık çalışanlarıyla yapılacak görüşmelerde annenin korku ve anksiyetesini azaltacaktır.

Bu dönemde çocuğun ebeveyn ile bağının devam etmesi önemlidir. İşlemler sırasında çocuğun otonomisini geliştirmek amacıyla çocuğa seçenekler sunulması ve mümkün olduğunca kendi bakımına katılması sağlanmalıdır. Çocuğa dramatik oyunla kullanabileceği minyatür ev aletleri, oyuncak bebekler, çeşitli sahneler yaratabileceği araç gerecin sağlanması, sınırlarını ve sınırsızlıklarını tanıyıp, kontrol edip, duygularını sınama olanağı bulmasına yardım eder. Yapılacak işlemin önce oyuncak bebek üzerinde yapılıp sonra çocuk üzerinde yapılması, oyuncak stetoskop gibi araç-gereçlerle çocuğun oyuncak bebeğine ya da kuklaya hemşireymiş ya da hekimmiş gibi müdahale etmesini sağlayan oyunlar oynaması minyatür bir hastaneye oyuncak bebeğini muayeneye götürmesi gibi sembolik oyunlar çocuğun oynarken hastaneyle ve hastalıkla ilgili duygularını yansıtmasını dolayısıyla yaşadığı stresle baş etmesini sağlar.

Servis 3 Tanıtım (3-6 Yaş)

Bu yaş grubunun yer aldığı servis de öncelikli olarak dikkat edilmesi gereken nokta, bu dönemdeki çocuğun bilişsel gelişimidir. Bunun için servislerin içinde çocukların sosyal paylaşım yapabileceği bir alan planlanmalıdır. (Şekil 1A)

Bu dönemde terapötik oyuna çok fazla yer verilecek, öfkelendiğinde ya da enerji harcaması için yumuşak zemin içeren malzeme ile kaplı olacak. Servis içinde dolaşabileceği hatta tıbbi aletleri ile ilişki kurabilecek hale getirilebilir ekipmanlar yer verilecektir, örneğin bu dönemde bisiklet kullanmak ve var olan tedaviyi de aksatmamak için serum askısını bisikletlerle birleştirilebilir halde kullanılabilir hatta çocuğun bu bisikleti serum bitinceye kadar kullanmasına izin verilmesi de terapötik bir oyun oluşturur. (Şekil 1B)

Şekil 1A
Şekil 1B

Kendi başına öğrenmekten hoşlanıyor oldukları için servis duvarlarında bu yaş grubunun bilişsel gelişimini destekleyen dijital ekranlar yer alacaktır. (Şekil 1C). Bu ekranda eğitici içeriklere yer alacak bu dönemde dans aktivitesi yapılabilir. Animistik düşünceler yaygındır. Soyut olarak işlemlerin anlatılması gerekir bunun içinde kullanılabilir.

Bu yaş döneminde animistik düşüncelerin varlığı bazı tıbbi aletleri farklı yorumlamalarına neden olur, bunun için aşağıdaki gibi kamufle edilecek. (Şekil 1D)

3-6 yaş döneminde kastrasyon korkusu olduğu için bu yaş grubunda enjeksiyon işlemi terapötik oyun ile anlatılabilir, bunun için aşağıdaki gibi arı veya kelebek gibi figürler kullanılabilir. (Şekil 1E)

Şekil 1C
Şekil 1D
Şekil 1E

Servis 4 Tanıtım (6-12 Yaş)

Bu dönemde çocuğun beden imajı ile ilgili kaygıları vardır. İşlem basamakları çocuk ile iş birliği içinde maket üzerinde karşılaştırmalı oyun ile veya görsel (video, poster, broşür, simülasyon odası kullanılabilir) araçlar kullanılarak açıklanmalıdır. Anatomik olarak doğru şekilde yapılmış, ellerini kollarını çıkartabileceği kuklalarla oynaması, çocukların organlarını tanımasında yardımcı olur.

Bazen küçük çocuklar bu kuklalarla konuşabilir. Böylece kendi duygularını aktarmış olurlar. Özellikle dokuz yaşından büyük çocuklar bebekle oynamayı çocuksu bulurlar. Onların hastanede kullanılan aletleri ellerine alıp incelemesi korkularının azalmasına yardım eder. Hemşire çocuktan resim çizmesini isteyebilir. Bunlar hemşireye çocuğun korkularıyla baş etmesinde yardım sağlayabilir.

Servis 5 Tanıtım (12-18 Yaş)

Adölesana beden imajında oluşabilecek değişiklikler, kontrol ve bağımsızlığı kaybetme, akran grubundan reddedilme ve ölüm korkusu olabilir. Adölesana gereksinimi olduğu kadar ve tolere edebileceği kadar bilgi verilmelidir. Bu dönemdeki çocuklar kendi gelişim seviyelerine uygun olarak, video oyunları, kitap okumak, DVD izlemek, maket yapmaktan hoşlanırlar.

Çocuklara uygulanan invaziv işlemler, çocukların hazırlanmasında, oyun bileşenlerini tanımlama, çocuğun korku ve fantezilerinin öğrenilmesi hemşirelik bakımı için önemlidir. Sonrasında duygularını ifade edebileceği ve fikirlerini rahatça dile getirebileceği dilek kutuları onları daha rahat anlamamızı sağlayabilir çünkü bu yaş döneminde duygusal değişimler sık yaşanır ve bu anlamda sözel iletişim çok daha ön planda olmayabilir rahat ve içten konuşmalar teşvik edilebilir. Arkadaşlarıyla iletişime geçmesi sağlanır. Odaları kendi isteğine göre tasarlanabilir. Bu sosyal aktiviteleri gerçekleştirebileceği bir alanın varlığı, burada zekâ oyunları, oyun masaları, kütüphane gibi bu yaş grubuna hitap eden sosyal ilişkilerini geliştirebileceği alan olarak planlanmıştır.

Tosun, A., & Tüfekçi, F. G. (2015). Çocuk Kliniklerinde Aile Merkezli Bakım Uygulamalarının İncelenmesi. Anadolu Hemşirelik Ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 18(2), 131-139.

http://www.losev.org.tr/v2/tr/Galleries.asp?RecID Erişim Tarihi: 17.06.2020

https://tr.pinterest.com/artfollowers357/anaokulu-duvar-resmi/ ( Tüm resimler pinterest uygulamasında bulunmuştur.

Çalışır, H., & Karataş, P. (2019). The Atraumatic Care Approach in Pediatric Nursing: Non-Pharmacological Applications in Reducing Pain, Stress, and Anxiety/Pediatri Hemsireliginde Atravmatik Bakim Yaklaşımı: Ağrı, Stres ve Anksiyeteyi Azaltmada Farmakolojik Olmayan Uygulamalar. Journal of Education and Research in Nursing, 16(3), 234-246.

Sağlık Bilimleri Alanında Araştırma ve Değerlendirmeler -2019 / Haziran– Cilt 2 ISBN : 978-605-288-933-6

Yayan, E. H., & Zengin, M. (2018). Çocuk Kliniklerinde Terapötik Oyun. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 226-233.

1 yorum
  1. Elif Akıncı diyor

    Harika bir içerik olmuş emeğinize sağlık

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.