Plazmaferez Tedavisi Hangi Alanlarda Neden Kullanılır?

1

Aferez; Yunanca ayırmak veya ayrıştırmak demektir. Aferez cihazların çalışması tamamen otomatik olarak yapılır. Santrifüjyon ve optik okuyucular sayesinde istenen bileşenlerin toplanmasıyla kalan sıvı kısmının geri verilmesi prensibine dayanır.

Plazmaferez işlemi için yeterli kan akımı (yaklaşık 40-60 ml/dakika) ve kanın sistemde antikoagülasyonu gereklidir. Plazmaferez için yeterli kan akımını sağlamak için, tedavinin süresi göz önünde bulundurularak femoral, subklavyen veya internal juguler venin kateterizasyonu veya arteriyovenöz fistül açılması gerekir.

Plazmaferez işleminde ilk aşama plazma ile kanın şekilli elemanlarının birbirinden ayrılmasıdır (plasma separation, primer filtration).

Primer filtrasyon ile plazma ayrıldıktan sonra 3 değişik plazmaferetik yöntem uygulanabilir.

  1. Basit plazma değişimi
  2. Çift filtrasyon
  3. Adsorbsiyona bağlı yöntemler

Plazmafereze dayalı tedavi yöntemlerinin özü, immün kompleksler, proteine bağlı toksinler, otoantikorlar ve yüksek molekül ağırlıklı solütler ile proteine bağlı solütlerin uzaklaştırılmasına dayanır.

Plazmaferez işlemi sadece intravasküler kompartmanda yapılır. Tedavinin etkinliği; işlenen

kan hacmi, her işlemde değiştirilen plazma hacmi, yapılan işlemlerin toplam sayısı ve değişim sıklığı ile hücreler veya plazma bileşenlerinin mobilize olabilme, dengeleme ve tekrar sentezleme hızları gibi parametrelere bağlıdır.

Plazma değişimi, plazmada çözülebilen maddeleri direk olarak intravasküler kompartımandan uzaklaştırır. Sentez ve katabolizma hızı belirli bir denge halindedir ve kompartımanlar arasındaki hareket çok yavaş olmaktadır. Bu yüzden intravasküler kompartman, çözünebilir içeriği replasman sıvıları ile değiştirilecek olan plazma hacmini hesaplamada kullanılır.

Toplam kan hacmi: (70 mL/kg) x (vücut ağırllığı kg)

Toplam plazma hacmi: (1-Hematokrit) x (Toplam kan hacmi)

Plazmaferez Endikasyonları

Plazmada bulunan proteinlerin, immün bileşenlerin, metabolitlerin ve istenmeyen bazı kompleks maddelerin kontrolsüz artması plazmaferezin en genel endikasyonlarıdır.

Doğru endikasyon ile solüsyon seçimi, işlem bilgisi ve deneyimli ekibin müdahalesi de iyi sonuçlar alınmasında etkili olmakta olduğu görülmektedir.

Plazmaferezin Klinik Kullanım Alanları

  • Guillain Barre sendromu
  • Myastenia Gravis
  • Anti-GBM hastalığı Faktör VIII’e karşı antikor oluşması
  • Posttransfüzyon purpurası
  • Hızla ilerleyen glomerülonefrit
  • Hiperviskozite sendromları
  • Hiperkolesterolemi
  • Kriyoglobülinemi
  • Sistemik lupus eritematozus
  • Pemfigius Graves oftalmopatisi
  • Renal transplantasyon Bazı zehirlenmeler
  • Trombotik trombositopenik purpura
  • Hemolitik üremik sendrom
  • Anti-nötrofilik sitoplazmik antikor (ANCA)
  • Böbrek tutulumu olan multipl ile ilişkili vaskülit miyeloma

Plazmaferez Tedavisi Esnasında Görülen Komplikasyonlar

  • Hipotansiyon
  • Onkotik basınçta azalma
  • Pıhtılaşma faktörlerinde azalma
  • Trombosit kaybı
  • Etilen oksit ile ilişkili aşırı duyarlılık reaksiyonları

Aferez, uzaklaştırılan sıvıya göre adlandırılmaktadır.

Kan; eritrosit (alyuvar), lökosit (akyuvar), trombositler (kan pulcukları) ve plazma (kan sıvısı) olmak üzere dört ana bileşenden oluşur.

Hasta ve sağlıklı kişiye intravenöz yol açılıp aferez cihazına bağlanarak bu dört ana bileşenin ayrıştırılması durumunda sağlıklı kişiye yapılan işleme; donör aferezi, hasta kişiye yapılan işleme; terapötik aferez işlemi denir.

Sağlıklı kişiden toplanan bu dört ana bileşen ihtiyacı olan hastalara verilebilir.

Hasta kişide ise çeşitli hematolojik, immunolojik ve nörolojik hastalıklar olmak üzere birçok hastalıkta ya esas tedavi yöntemi, ya da esas tedavi modelinin tamamlayıcısı olarak uygulanmaktadır.

Trombosit aferezi, eritrosit toplanması ya da eritrosit aferezi olarak adlandırılmaktadır. Bunlardan en sık kullanılan tedavi amaçlı plazma değişimidir.

Terapötik Aferez

Terapötik (tedavi edici/amaçlı) aferez (hemaferez), bir hastanın sıvı kompartmanında dolaşan kısmı olan kanın anormal bileşenlerden birinin veya birçoğunun klinik olarak yarar veya tedavi sağlamak amacı ile basit fiziksel yöntemler (santrifüj, adbsorbsiyon, filtrasyon gibi) kullanılarak deplesyonu ve/veya değiştirilmesi işlemi olarak da bilinmektedir.

Terapötik plazma değişimi (Plazmaferez) işlemi, hasta plazmasının aferez cihazı yardımıyla uzaklaştırılıp yerine taze donmuş plazma, albumin, hidroksi etilstarch gibi replasman sıvılarının yerine   koyulması prensibine dayanır.

Tedavi amaçlı; aferez direkt hastaya uygulanır ve primer ya da sekonder tedavi yöntemi olarak kullanılır.

Terapötik aferez çeşitlerinden en yaygın kullanılan, tedavi amaçlı plazma değişimi, tam kanın hastadan alınarak aferez cihazı vasıtası ile bileşenlerine ayrılması ve bu bileşenlerden şekilli elemanların replasman sıvı (doğal veya yapay) ile hastaya geri verilmesidir. Literatürde plazmaferez ile birlikte hastanın plazmasının alınması ve başka bir plazmanın verilmesi anlamına gelen plasma exchange deyimi de kullanılmaktadır

Tedavi Amaçlı Plazmaferezde Kullanılan Bazı Sıvılar

Bunlar, taze donmuş plazma (TDP), %5 albumin, serum fizyolojik (%0.9 NaCl), kolloidal nişastalar (%3 HES) ve %25 albumindir. %5 albumin genellikle replasman sıvısının en az %60 ını oluşturmaktadır.

Amerikan Aferez Derneği-American Society for Apheresis (ASFA), tarafından en son 2010 da güncellenen kılavuzlara göre terapötik aferez endikasyonları 4 kategori altında toplanmıştır:

Kategori I: Terapötik aferezin ya başlı başına primer tedavi olarak ya da diğer başlangıç tedavi modellerinin ilk sıra tamamlayıcısı olarak standart ve kabul edilebilir bir tedavi yöntemi olduğu hastalıklar.

Kategori II: Terapötik aferezin ya tek başına veya diğer tedavi modelleriyle birlikte ikinci basamak tedavi olarak kabul edildiği hastalıklardır.

Kategori III: Terapötik aferezin, ideal rolünün belirlenemediği hastalıklardır. Bu kategorideki uygulamalar olguya özgün olmalıdır.

Kategori IV: Yayımlanmış kanıtlara göre aferezin etkisiz veya zararlı olduğunun gösterildiği veya öne sürüldüğü hastalıklar. Bu durumdaki aferez tedavi uygulamaları sadece onaylı araştırma protokolleri altında yapılmalıdır.

Polat,M., Ceylan,B.G., Eroğlu,F., Sipahi,T., (2009). Süleyman Demirel Üniversitesi Hastanesi Yoğun Bakım Ünitesi   Plazmaferez UygulamalarI, S.D.Ü. Tıp Fak. Derg. 2009:16(4)/1-4 Özen, E.,

Ekemen, S., Şen, E., Akcan, A., Büyükkadın, B., (2018). Yoğun Bakım Ünitesinde Takip Edilen İntoksikasyon Olgularında Plazmaferez Etkinliğinin Değerlendirilmesi, Tepecik Eğit. ve Araşt. Hast. Dergisi 2018;28(2):111-115 Arık N, Akpolat T, Karaaslan Y,

Turgan Ç. Plazmaferez Ve Renal Hastalıklarda Kullanımı. Türk İlaç ve Tedavi Dergisi 1991; 4: 557-561. Ersan,G., Liv,F., Senger,

S.,Köse,Ş., (2011).Terapötik Aferez: Tek Merkez Deneyimi, Tepecik Eğit Hast Derg 2011; 21 (3): 105-8.

1 yorum
  1. Özgür Engiin diyor

    Yorumunuz çok açıklayıcı bu konu hakkında en doğru bilgiyi bize ulaştırdığınız için teşekkür ederim elinize emeğinize sağlık

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.