Ötenazi İntihar Mı Yoksa Bir Hak Mı?

0 1.387

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Türk Dil Kurumu’na (Hemşirelik Terimleri Sözlüğü- 2015) göre ötenazi;

  1. Acı çekmeden ölüm, ağrısız ölüm.
  2. Yaşamından ümit kesilen veya tedavisi olanaksız hastanın, ağrı ve acı duymaksızın ilaç uygulayarak veya yaşam destek biriminden ayrılarak yaşamının sonlandırılması anlamına gelmektedir.

Bildiğimiz gibi insanın yaşama, barınma, eğitim… gibi birçok hakkı vardır. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinde yaşama hakkı madde 3’te şu şekilde belirtilmiştir.

Herkesin yaşama hakkı ile kişi özgürlüğü ve güvenliğine hakkı vardır.

Her ne kadar hak ve özgürlükler arasında -en azından taşıdığı değer bağlamında- hiyerarşik bir sıralama yapmak, insan hak ve özgürlüklerin getirdiği etik anlayışla bağdaşmasa da tüm hak ve özgürlükler içerisinde yaşam hakkının en başta gelen bir hak ve özgürlük olduğunu söylemek mümkündür. Diğer insan haklarının kullanılabilmesi için öncelikle yaşam hakkının sağlanması -bana kalırsa tartışmasız- gereklidir. Diğer hakların kullanılabilmesi için ön koşul olan yaşam hakkı, sadece ulusal hukukların değil, aynı zamanda uluslararası düzenlemelerin de koruma altına aldığı temel haklardan biri olmuştur.

Kişinin yaşam hakkı, öncelikle kendisine karşı korunmuştur. Bireyin salt insan olması sebebiyle sahip olduğu yaşam hakkı, bireyin vazgeçemeyeceği ve devredemeyeceği hakların başında gelmektedir. Bu bağlamda, intihar ve ötenazi gibi insanlığın yüzyıllardır tartıştığı olguların hemen hemen tüm ulusal hukuk düzenlemelerinde yasaklandığı görülmektedir.

Yukarıdaki yaşam hakkına dair incelemelerde insanların en temel hakkının yaşam hakkı olduğu açıkça belirttiğimi düşünüyorum ve biz insanlar bu yaşam hakkımızdan vazgeçemiyoruz. Yani en azından -biraz sonra bahsedeceğim- dünyadaki birkaç istisnai ülke/bölge dışında yaşam hakkımızdan ötenazi bağlamında vazgeçmemiz yasaklanmış.

Yaşam Hakkı İle İlgili Tartışmalı Alanlar

Yaşam hakkı ile ilgili tartışmalı alanlardan bazıları idam cezası, kürtaj ve ötenazi gibi alanlardır. Bu alanlarda yapılagelen tartışmaların en önemli sebebi, söz konusu olgular kapsamında geliştirilen savunmaların kendi içerlerinde oldukça tutarlı olmaları ve haklı gerekçelere sahip bulunmalarıdır.

İnsan hak ve özgürlüklerinin her geçen gün gelişen ve farklı yorumlamaları gerektiren bir değerler manzumesi olduğu göz önüne alınırsa, özellikle yaşam hakkına ilişkin tartışmaların daha da artacağı ve mevcut tartışmalı alanlara yenilerinin ekleneceğini ifade etmek çok da büyük bir öngörüyü gerektirmemektedir. Diğer hak ve özgürlüklerin ön şartı olarak görülen yaşam hakkının, çok net, tartışmasız ve mutlak manada değerlendirilebilecek bir hak olmadığı günümüzde tartışılmaktadır.

Ötenazi Türleri

Ötenazi türlerini uygulanış şekli, hasta istemi gibi kendi içinde birçok gruba ayırmak mümkündür. En bilinen ötenazi türleri;

  • Aktif Ötenazi
  • Pasif Ötenazi
  • İstemli Ötenazi
  • İstem Dışı Ötenazi, olarak belirtilebilir.

Aktif Ötenazi

İyileşmesi tıbbi olarak mümkün olmayan bir hastanın acılarına son vermek için hastanın rızasını almak koşuluyla uygulanan tıbbi bir eylemdir. Burada hastaya yüksek dozda morfin gibi ani ölüme yol açacak özellikte olan ilaç verilir ve hastanın acısız ve ağrısız ölümü sağlanır.

Aktif ötenazi, Türk Ceza Kanunu’nun 82/1-a hükmü kapsamındaki tasarlayarak kasten öldürme suçu olarak değerlendirilmektedir

Pasif Ötenazi

Hastanın bir müddet daha yaşayabilmesi için gerekli destek ve tedaviyi sunmadan ve sunulan tedaviye son verme işlemi ile ölümü hızlandırmasıdır. Hastaya sunulan tedavinin yararsız görülmesi durumunda tıbbi işlemlerin durdurulması, yaşam desteğinin kaldırılması ve hastanın doğal seyrine bırakılma durumu pasif ötenazi olarak konumlandırılır.

İstemli Ötenazi

Hastanın özgür iradesiyle ve kendi istemiyle gerçekleşen ötenazidir. Bilinci yerinde olan ölümcül ve tedavisi mümkün olmayan bir hastalığa sahip olan hastanın özgür iradesi ve açık isteği üzerine ötenazinin aktif veya pasif olarak gerçekleştirilmesidir.

İstem Dışı Ötenazi

Kendisiyle ilgili kararını beyan etme yeterliliğine sahip olmayan hastanın yaşamına, tıbbî işlem uygulanarak son verildiği bir ötenazi çeşididir. Bu ötenazi türünün uygulanmasına hastanın yasal varisi/temsilci(leri)si karar vermektedir.

 Ötenazinin Yasal Olduğu Ülkeler

Güncel olarak, ötenazi ya da hekim yardımlı intihar Hollanda, Belçika, Lüksemburg, Kolombiya ve Kanada’da yasal olarak uygulanmaktadır. Ötenazi haricinde, hekim yardımlı intihar ise Amerika Birleşik Devleti’nin 5 eyaletinde ve İsviçre’de yasal hale gelmiştir.

Terminal Dönem Hastaları

Terminal bir sürenin bitimi anlamına gelmektedir. Hastalığının son evresinde bulunan ya da herhangi bir nedenle ölmek üzere olan, yaşamsal fonksiyonlarını geriye dönüşsüz olarak kaybetmiş olan ve belirli bir süre içinde ölümü beklenen hastaya ‘ölüm sürecinde olan hasta’ ya da ‘terminal dönem hastası’ denilmektedir.

Terminal dönem hastaları ölümle açıkça yüz yüze gelmektedir. Ölümün açık olmasına karşı bir keder, belirsizlik, korku yaşayabilmektedirler. Aynı zamanda son dönem hastalarda hastalıklarına bağlı ağrı dayanılmaz dereceye ulaşabilmektedir. Hasta, hastane ortamında yanında ailesi, sevdikleri olmadan alıştığı ortamdan, evinden başka kendine yabancı yeni bir ortamda ölme sürecini geçirmektedir.

Ötenazi İle İlgili Etik Tartışmalar

Bazı yaklaşımlar ötenazinin etik açıdan kabul edilebilir boyutları olduğunu öne sürerken bazı yaklaşımlar ise ötenaziyi etik açıdan yanlış bir eylem olarak ele alacaktır. Ötenazi ile ilgili tartışmaların bu denli kuvvetli olmasının nedeni aslında ötenaziye hangi yönden (dini, hukuksal, kültürel…) bakıldığı ile ilgili. Bakış açımızı tek yönde odaklamamak ötenazi ve diğer tartışmalı alanların çözüme kavuşturulmasında etkin olacaktır.

Sağlık Profesyonellerinin Ötenazi Hakkındaki Düşünceleri

Yalçıntürk ve Batmaz’ın 2018 yılındaki Sağlık Profesyonellerinin Ötanazi Hakkındaki Düşünceleri adlı çalışmasında çalışmaya katılan sağlık profesyonelleri (Hemşire, Doktor, Psikolog)’nin %35,1’i Ötenazi İnsan/Hasta hakkıdır demiş ve çalışmaya katılan sağlık profesyonellerinin %88,3’ü ötenazi isteği ile hiç karşılaşmadıklarını belirtmişlerdir. Aynı çalışmada sağlık profesyonellerinin aktif ve pasif ötenaziyi destekleme oranları sırasıyla %46,8 ve %48 olarak saptanmıştır.

Onurlu Ölüm

İnsan var olduğu süre boyunca onurlu bir yaşam sürmek isterken onurlu bir ölüm de ister. ‘Ele avuca düşmeden…’ sözü insanın açıkça onurlu bir ölüm isteğini açığa vurmaktadır. Onurlu ölüm dediğimiz olay ise kişinin artık iyileşme ihtimalinin olmadığı dayanılmaz acı ve ağrılar içinde bulunduğu durumlarda yaşamına son vermekle gerçekleşir. Bu ise, şüphesiz bir ötenazidir.

Ötenazinin yasal uygulanabilirliği ülkemizde ve dünyada daha çok tartışılacak bir konu olacağı su götürmez bir gerçek olarak önümüzde durmaktadır. İnsanın en temek hakkı dediğimiz yaşam hakkı ile çatışan bir konu olan ötenazi aynı zamanda insana hak ettiği onurlu bir ölümün sağlanması konusunda da baş etkenlerden olduğu tartışılmaz bir gerçek. Ötenazinin insan onurunu hayatın son anlarında koruması, ölüm psikolojisinin yarattığı bunalımdan ve dayanılmaz ağrılardan kurtarması açsından en azından terminal (son, ölüm öncesi) dönem hastalarında uygulanabilmesinin önünü açan yasal bir düzenleme üzerinde çalışılması günümüz dünyasında gerekliliği git gide artan bir durum olarak karşımıza çıkmakta ve buna dayalı tartışmalar da bir o kadar artmaktadır.

Ötenaziye dair bu yazıyı şu sözlerle bitirmek istiyorum.

İNSAN ONURLU BİR ÖLÜMÜ HAK EDER.

Bilim ve Sanat Terimleri Sözlüğü, Hemşirelik Terimleri Sözlüğü-2015, https://sozluk.gov.tr/ erişim: 21.07.2022

https://www.ihd.org.tr/insan-haklari-evrensel-beyannames/ erişim: 21.07.2022

Talas, C. (1990). “Yaşam Hakkı ve Toplumsal Haklar”. İnsan Hakları Yıllığı, Cilt: 12, Ankara: TODAİE İnsan Hakları Araştırma ve Derleme Merkezi, ss.83-90.

Şen Y, F. (2015). Yaşam Hakkı: İdam, Kürtaj, Ötenazi ve Siyasal Sorumluluk. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2015, 19 (2): 1-26.

Nar, E. (2019). Felsefi Bir Problem Olarak Ötenazi (Yüksek Lisans Tezi).

Zengin, M, A. (2012). Biyoloji Uygulamaları ve Tıbbi Müdahaleler Karşısında İnsan Haklarının Korunması, Adalet Yay., Ankara Ocak, 53

Özkara, E. Adli Tıp, Seçkin Yay., Ankara 2015.

Birol, L. (2004). Terminal Evredeki Hasta Bakımı. N. Akdemir, L. Birol (Ed.). İç Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı (s. 65.) Ankara: Sistem Ofset.

Cimete, G. (2002). Yaşam Sonu Bakım: Ölümcül Hastalara Bütüncül Yaklaşım. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi.

Kubler, E. R. (1992). Yaşamın Son Günleri. (G. Terakye. Çev.), Ankara: Hürbilek Matbaacılık.

Kubler, E. R. (1997). Ölüm ve Ölmek Üzerine (B. Büyükal. Çev.), İstanbul: Boyner Holding Yayınları

AY, M. A. (2013). Hemşirelerin Ölüm, Ölümcül Hasta ve Ötenaziye İlişkin Tutumları (Yüksek Lisans Tezi).

Akkurt Yalçıntürk, A. Batmaz, M. Sağlık Profesyonellerinin Ötanazi Hakkındaki Düşünceleri. Hemşirelik Bilimi Dergisi 2018 1(2) 23–28.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.