Ömrün ve Fertilitenin Gizli Şifresi

0 2

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Telomerler, ökaryotik hücre kromozomlarının uçlarında yer alan tekrar dizileridir [1]. Bu diziler yaşlanma, DNA’nın kopyalanması, toksik ajanlar ve stres gibi faktörlere bağlı olarak kısalmaktadır [2]. Bu kısalmalar, hücre bölünmelerinin durması ve hücresel yaşlanma ile sonuçlanmaktadır. Kök hücreler, eşey hücreleri ve kanser hücreleri sahip oldukları özel bir enzim ile bu kısalan bölgeleri uzatabilir. Bu enzimin adı telomeraz olup, sadece belli hücrelerde aktiftir [3].

Son yıllarda yapılan çalışmalarda telomer uzunluğu ve telomeraz aktivitesini etkileyen çeşitli faktörler olduğu ortaya konulmuştur. Bunlar arasında antioksidanlar, kahve tüketimi, fiziksel aktivite ve egzersiz yer almaktadır [4]. Bu etkenlerin telomerleri uzattığı ya da uzun kalmasını sağladığı düşünülmektedir. Bu aktivitelerin ve tüketimlerin belirli bir dengede tutulmasının olası zararlarının engellenmesi açısından önemli olduğu da unutulmamalıdır. Ayrıca, bugünlerde yaşamakta olduğumuz ve yaşam koşullarını etkileyen pandeminin kısa ve uzun vadede telomerler üzerine etkisi ile ilgili yeni araştırmalara da ihtiyaç duyulmaktadır.

Telomer uzunluğu ile erkek ve kadın infertilitesi (kısırlığı) arasında ilişki olduğu da farklı araştırmalarda rapor edilmiştir [5, 6]. Bu araştırmalarda, bazı infertil kadın ve erkeklerin eşey hücrelerindeki telomerlerin, fertil olanlara göre kısa olduğu belirlenmiştir. Bu bireylerin eşey hücrelerinin sahip olduğu telomeraz enzimi, kısalan telomerleri uzatmak için yaşla birlikte yetersiz kalabilmektedir. İlginç olarak, kadın eşey hücresindeki telomer yaşla kısalırken [7]; erkek eşey hücrelerin telomeri ise yaşla birlikte uzadığı belirlenmiştir [8, 9]. Bu uzama ile ilgili olası nedenler ortaya atılmasına rağmen henüz net olarak belirlenememiştir.

Sonuç olarak telomerler ve uzamasından sorumlu enzim, hücrelere göre farklılıklar göstermekte ve birçok faktörden etkilenmektedir. Yaşam içinde stresten uzak durulması, beslenme düzeni ve spor yapma alışkanlıkları kazanılırsa uzun ve sağlıklı bir yaşam mümkün gibi gözükmektedir.

1. Lu, W., et al., Telomeres-structure, function, and regulation. Exp Cell Res, 2013. 319(2): p. 133-41.

2. Kosebent, E.G., Uysal F., and Ozturk, S. Telomere length and telomerase activity during folliculogenesis in mammals. J Reprod Dev, 2018. 64(6): p. 477-484.

3. Zvereva, M.I., D.M. Shcherbakova, and O.A. Dontsova, Telomerase: structure, functions, and activity regulation. Biochemistry (Mosc), 2010. 75(13): p. 1563-83.

4. Navarro-Ibarra, M.J., J. Hernandez, and G. Caire-Juvera, Diet, physical activity and telomere length in adults. Nutr Hosp, 2019. 36(6): p. 1403-1417.

5. Balmori, C. and E. Varela, Should we consider telomere length and telomerase activity in male factor infertility? Curr Opin Obstet Gynecol, 2018. 30(3): p. 197-202.

6. Rocca, M.S., C. Foresta, and A. Ferlin, Telomere length: lights and shadows on their role in human reproduction. Biol Reprod, 2019. 100(2): p. 305-317.

7. Ozturk, S., Sozen B., and Demir N., Telomere length and telomerase activity during oocyte maturation and early embryo development in mammalian species. Mol Hum Reprod, 2014. 20(1): p. 15-30.

8. Kalmbach, K.H., et al., Telomeres and human reproduction. Fertil Steril, 2013. 99(1): p. 23-29.

9. Ozturk, S., Telomerase activity and telomere length in male germ cells. Biol Reprod, 2015. 92(2): p. 53.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.