Obez Olmanızın Nedeni Ergenlikteki Hormonal Ve Çevre Sorunları Olabilir Mi?

0 75

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Sağlık; sadece hastalık veya sakatlık halinin olmayışı değil, bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir bir iyilik hali olduğunu biliyoruz. Fakat bu iyilik halimiz zamanla bozulabiliyor. Bu bozukluklardan biri obezite. İşte bu yazımda sizlere erken ergenlik dönemi ile obezite arasındaki bağdan bahsedeceğim.

Doğumdan yetişkinliğe kadar genetik olarak belirlenen hızda ve süreçte dokuların kütlesinin artışı büyüme olarak tanımlanmaktadır. Büyüme hızının en yüksek olduğu dönemler intrauterin dönem, süt çocukluğu-bebeklik dönemi ve ergenlik dönemidir. Kişinin yaşına, boyuna, kilosuna, cinsiyetine ve eğer varsa hastalığına göre alması gereken temel besin öğeleri ve miktarları değişmektedir.

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre;

  • 10-19 yaş grubu ‘Adölesan Grubu’,
  • 15-24 yaş grubunu ise ‘Genç’ grup olarak nitelendirilmektedir.

Ergenlik dönemi, büyüme ve gelişmenin en hızlı olduğu, çocukluktan erişkinliğe geçişi kapsayan dönemdir. Bu dönemde çocukta fiziksel, hormonal, ruhsal ve sosyal yönden değişiklikler görülmektedir. Genel olarak 12-21 yaşları arasındaki bu aşamalı büyüme sürecinde bilişsel ve duygusal işlevsellikteki değişiklikler gençlerde daha bağımsız olma isteğini arttırmaktadır.  Bu dönem psikososyal gelişim açısından erken, orta ve geç ergenlik dönemi olmak üzere üç bölümde ele alınır.

Ergenliğin başlangıcı ailesel veya genetik ve nöroendokrin ile belirlenmektedir. Genel sağlığı beslenme, egzersiz ve çevresel kimyasallar da etkilemektedir.

Ergenliğin önemli belirtilerinden olan cinsel gelişimde görülen erken belirtiler ise çocuğun erken puberteye girmesine sebep olmaktadır. Kız çocuklarında 8 yaş, erkek çocuklarında 9 yaşından önce ergenlik belirtilerin gösterilmesi erken ergenlik olarak tanımlanmaktadır.

Pubertenin başlaması ve etkinleşmesi ayrıca yaşam boyunca fonksiyonlar açısından altın standart olan hipofizi kontrol eden ve beynin hipotalamusundan salgılanan GnRH Hormonu’nun test edilmesi ve Merkezi Sinir Sisteminin (MSS) görüntülenmesi erken ergenlik için önemlidir. Beslenme ve yetersiz fiziksel aktivite çocuğun metabolik durumunu bozarak sağlığını etkilemektedir. Örneğin çocukluk çağında obez olan yağ dokusu hormonu olan Leptin’in artmasıyla GnRH nöronlarını etkileyerek normal ergenlik yaşının altında ergenliğe sebep olur.

Adölesanların beslenme alışkanlıkları yetişkinlere göre farklıdır. Genellikle öğün atlamaktadırlar ve öğünlerinin çoğunu hazır işlenmiş paketler olan yüksek kalorili düşük besleyici besinlerden tercih etmektedirler. Hareketsiz davranışların artması ile birlikle adölesanlarda kilo alımı görülmektedir. Beslenme düzeninin ve fiziksel aktivitenin artmadığı durumlarda kilo alımının süreklilik göstermesiyle adölesanda obezite görülmektedir. Obezitenin artmasıyla östrojen hormonu da artmaktadır ve ergenlik yaşı düşmektedir. Erken ergenlik; kızlar için doğurganlık bozulmasına, meme kanserine ve obeziteden kaynaklı kardiyometabolik hastalıklara yol açmaktadır.

Yaşamı boyunca sürecek olan beslenme alışkanlıkları ergenlik döneminde yerleşmektedir. Beslenme alışkanlıklarını doğrudan ve dolaylı olarak olumlu veya olumsuz yönden etkileyen birçok etken bulunmaktadır. Gelişimin devam ettiği dönemlerde çocuğun aile ortamından etkilenmesi, toplumsal eğilimler, akranlarından ve medyadan etkilenmesi ve var olan akut veya kronik hastalıkların prognozu beslenme düzenini etkilemektedir yani çocuğun erişkinlik dönemine geçiş sürecinde kazandığı beslenme alışkanlığı ve sağlığı sadece çocuğun kendisinden kaynaklanmamaktadır.

Sağlığı etkileyen diğer etmenler arasında ailenin ve çocuğun yaşam tarzı da önemlidir. Ailesini örnek alan çocuk eğer ailesi sedanter bir yaşam tarzı değil de hareketli yani egzersiz yapan, spor yapan fiziksel aktivite içerisinde olan bir ailede ise çocuk bunu örnek alıp egzersiz yapan birisi olabilir fakat çocukluktan çıkıp erişkinliğe adım atan adölesan da bu tam tersi bir durumu da ortaya çıkartabilmektedir. Bağımsızlığını ve özgürlüğünü ilan etmek isteyen adölesana ailesi tarafından fiziksel aktivite yapması için ısrarcı olunursa kişi o durumu reddederek sedanter yaşam tarzını seçmektedir. Sedanter yaşam tarzını seçen çocuk gün içinde vaktini ekran karşısında geçiren birisi haline gelmektedir ve bu çocuklarda yeme bozuklukları görülebilmektedir.

Çocuğun kendi istediği dışında seçim yapılması çocuğun hem bedensel hem de ruhsal sağlığını olumsuz etkilemektedir.   Birbiriyle döngü içinde olan beslenme ve fiziksel aktivite çocuğun sağlığını hem bedenen hem ruhsal yönden olumlu ya da olumsuz etkileyebilmektedir. Çocuk bilgisayarda oyun oynarken hareketsiz kaldığı gibi televizyon seyrederken ise sağlıksız besinler olan fast food’ u tercih etmektedir.

Erken ergenliğe girmiş adölesanda fiziksel ve ruhsal yönden değişiklikler görülmektedir. Akranlarına göre farklı olan erken ergen içine kapanabilir, kimseyle görüşmek istemeyebilir. Çevresine ve kendisine olan saygıyı yitirebilmektedir. Bunun için önce ağırlık denetimini kontrol etmek gerekmektedir.

Ağırlık denetimi için yeterli ve dengeli beslenmekle beraber fiziksel aktivite de artış olmalıdır. Her besin grubundan yenmeli ve çeşitlilik arttırılmalıdır.

Düzenli bir yemek rutini olmalı ve aile ile sofraya oturulmalıdır.

Şeker, cips ve kola gibi hazır enerji içeriği yüksek besleyiciliği düşük besinlerden uzak durulmalıdır.

Televizyon, bilgisayar ve telefon başında vakit geçirmelere süre kısıtlaması konulmalı ve fiziksel aktivite arttırılarak ağırlık denetimi yapılabilir ve erken ergenlik ile beraberindeki birçok hastalığın oluşması önlenmektedir.

Chen YE, Fon HY, Yang C, Hsieh RH, Pon WH, Lee YL. Assessing causality between childhood adiposity and early puberty: A bidirectional and longitudinal study. Metabolism Clinical and Experimental 2019.

Bayındır Gümüş A, Yardımcı H. Erken ve orta adölesan dönemdeki bireylerin ana öğün tüketim durumları ve yeme tutumları. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi 2020: 176-184. Https:// www.doi.org/ 10.46971/ ausbid.701023.

Huang A, Reinehr T, Roth CL. Connections between obesity and puberty. Current Opinion Endocrine and Metabolic Research 2020; 14: 160-168. Https:// doi. Org. 10.1016/ j. coemr. 2020. 08.004.

Savaş Erdeve Ş. Erken pubertenin tanı ve yöntemi. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi 2016; (4).11.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.