Neden Bağımlı Oluruz?

0 2.857

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Merhaba sevgili okuyucularım,

Sağlık Asistanı Youtube kanalında başlayan ‘’Evrensel Sağlık’’ isimli programımızın ilk bölümünde teknoloji bağımlılığını işledik. Kavram haritalarıyla sunduğum bağımlılık konusunu sizlere yazıya dökmek istedim. Hadi gelin ‘’Neden bağımlı oluruz?’’ sorusunun cevabına daha yakından bakalım.

Bağımlılık beynin bir hastalığıdır ve bu hastalıktaki kilit nokta haz duygusudur. Haz duygusuna erişen beynimiz onu devam ettirme içgüdüsü ile ilerler bu da bizi bağımlı olmaya teşvik eder.

Bağımlılığın kriterlerinden en önemlileri tolerans ve yoksunluk sendromudur.

Bir maddeye karşı tolerans geliştirdiğimizde o maddenin her zamanki kullandığımız dozunda aynı haz duygusuna erişememeye başlarız. Bu haz duygusunu devam ettirmek için istemsizce daha fazlasını kullanmak isteriz.

Yoksunluk sendromunda ise bağımlı olduğumuz maddeden uzak kaldığımızda fiziksel ya da psikolojik olarak yan etkiler hissederiz. Örneğin teknoloji bağımlılığında yaşanan yoksunluk belirtilerinden biri gerginlik ve boşluk hissidir.

Madde temini için fazla zaman harcamak, aşırı tüketim ve kontrolsüzlük, madde kullanma isteği diğer bağımlılık kriterleridir. Klinik olarak bağımlı hastası olarak sayılmamız için bu kriterlerden en az üçüne sahip olmamız gerekir.

Bağımlılığın Psikolojik Nedenleri

Hiç kendinize ‘’ben kimim?’’ sorusunu sordunuz mu? Okumaya birkaç saniye ara verip bu soruya cevap aramaya ne dersiniz? Ben kimim sorusuna vereceğiniz cevap sizin benlik kavramınızı belirler. Benlik, bizi diğer insanlarla etkileşim içine girmemizi sağlayarak hayatta kalmamızı sağlar. Kendimizi, dünyayı, diğer insanları nasıl algıladığımızı da benliğimiz belirler. Bu sebepten hayata bakış açımız duygu, düşünce ve davranışlarımıza yansır. Eğer çevreyle iletişimi kopuk bir birey isek düşük özgüvenli, çevreye yabancılaşan, kaygı-korku hisseden, depresyona eğilimli bireyler olabiliriz. Bu da bizi bağımlılığa iter.

Bağımlılığın Ruhsal Nedenleri

Bazı maddeler depresyona yatkınlık geliştirebilir. Stresle başa çıkmak isteyen bir birey alkol, kumar ya da madde bağımlılığına sürüklenebilir. Yapılan araştırmalarda özellikle kolay öfkelenen, saldırgan, eleştiriye kapalı olan hatta cezaevine girip çıkma öyküsü olan bireylerin bağımlı olmaya yatkın olduğu belirtilmiştir.

Bu kişilik özelliklerin tam tersi olarak uysal, sürekli onaylanma ihtiyacı hisseden, sorumluluk almaktan kaçınan ve yalnız kalma endişesi duyan bireylerinde bağımlı olmaya yatkınlığı belirlenmiştir.

Bu noktada karşımıza çıkan görüntüyü size betimlemek isterim. Bir düz çizgi düşünün bir ucunda saldırgan, eleştiriye kapalı olan, öfkelenen bir birey diğer uçta ise uysal, onaylanma ihtiyacı ile yaşayan diğer birey… Belki de fazla uç noktalarda kişilik özellikleri göstermek bizleri bağımlılığa iten en büyük nedenler biridir.

Bağımlılığın Kültürel ve Çevresel Nedenleri

Yaşanılan çevre bir maddenin kullanılıp kullanılmayacağını belirleyen en büyük faktörlerden biridir. İlk insanlardan beri içgüdüsel olarak topluluk içinde var olmak isteriz. Bir madde onaylanmıyorsa sırf dışlanmamak için bile o maddeden uzak durma eğiliminde oluruz. Tabii ki bunun tam tersi durumlarda mevcut. Küçük bir topluluk içinde kabul görmek için o madde ile erişim sağlayabilir hatta bunu bir cesaret örneği olarak varsayabiliriz.

Bağımlılığın Biyolojik Nedenleri

Vücudumuzda bağımlılık davranışı göstermemize sebep olan üç mekanizma vardır. Bunlar genetik, beynin ödül mekanizması ve aşermedir.

Genetik, aileden gelen genlerimiz, kromozomlarımızdır.

Beynin ödül mekanizması ise zevk veren bir durum içinde olduğumuzda beynimizin bunu bir ödül olarak algılaması ve dopamin hormonu salgılamasıdır. Dopamin hormonu zevk veren davranışla doğru orantılı olarak artar ve azalır.

Aşerme, bir maddeye karşı çok fazla istek duymak olarak tanımlanabilir.

Ayrıca limbik sistemimiz, özellikle kötü bir ortamda bulunduğumuzda ya da mutsuz bir ruh hali içinde olduğumuzda bizi haz veren davranışlara yöneltir. Bağımlı olma konusunda suçun büyük bir kısmını limbik sistemimize atabiliriz diye düşünüyorum siz ne dersiniz? 🙂

Bağımlılık hakkında daha fazla bilgiye ulaşmak ve teknoloji bağımlılığı hakkında güzel bir sohbeti izlemek isterseniz ‘’Evrensel Sağlık’’ programımızın ilk bölümüne aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz…

1. Bölümü buradan izleyebilirsiniz.

2. Bölümü buradan izleyebilirsiniz.

Akkaş, İ. (2019). Teknoloji Bağımlılığı. Salon Yayınları.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.