Kuduz Hastalığının Dönemleri Neler Ve Kuduz Aşısı Hangi Durumlarda Yaptırılmalı?

0

Hayvanları severken onların tırmıklama, ısırma gibi olaylarına maruz kalabiliyoruz. Akla ilk gelen soru ise genellikle “Aşı olmama gerek var mı?” oluyor. Bu yazımda sizlere önce kuduz hastalığından sonrasında ise aşının ne zaman ve nasıl uygulanması gerektiğinden bahsedeceğim. Şimdiden keyifli okumalar dilerim.

Kuduz Hastalığı

Kuduz, rhabdovirus adlı virüsün enfekte bir hayvanın ısırması sonucu vücut sıvılarının bütünlüğü bozulmuş deri veya mukoza ile temasıyla bulaşan ve akut beyin iltihabına bağlı olarak ölümle sonuçlanan bir enfeksiyon hastalığıdır.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyada her yıl 59.000 insan kuduz nedeniyle yaşamını yitirmektedir.

Kuduz başta memeli hayvanlar olmak üzere (kedi, köpek, tilki, kurt vb.) birçok hayvandan insanlara bulaşabilir.

Hastalığın kuluçka süresi 14-90 gündür. İnsanlarda görülen en uzun kuluçka süresi 19 yıldır. Kuluçka süresi vücuda giren virüs miktarına, ısırılan bölgenin genişliğine, yapılan ilk müdahalenin doğruluğuna, ısırılan bölgenin beyine yakınlığına ve bölgedeki sinir dokusunun miktarına bağlı olarak değişkenlik gösterir.

Peki, Bir Hayvanın Kuduz Olup Olmadığını Nasıl Anlarız?

Kuduz hastalığında hastalığın başlangıcından ölüme kadar gerçekleşen üç evre vardır:

1. Evre (Prodromal Dönem)

Enfekte hayvanın vücut sıcaklığında artış gözlemlenir. Hayvan daha önce ısırılan bölgesini sürekli tırmalamaya ve ısırmaya başlar. Bu sırada hayvanlarda bazı davranış bozuklukları oluşmaya başlar. Korkaklık, sinirlilik ve saldırganlık görülebilir.

2. Evre (Saldırgan Dönem)

Hayvanlarda sık sık idrara çıkma, sık su içme, iştahsızlık gibi belirtiler ortaya çıkar. Hayvanın göz çevresinde kızarıklık ve göz bebeklerinde büyüme olur. Hırçınlaşırlar ve genellikle gizli ve loş yerlerde saklanmaya başlarlar. Köpeklerde aşırı derecede havlama kedilerde ise miyavlama görülür. Hayvanların salyalarında artış olur. Hayvan aşırı derecede saldırganlaşır ve çevresindeki diğer canlılara zarar verir.

3. Evre (Felç Dönemi)

Hastalık ilerleyince önce ısırılan bölgede daha sonra vücudun geneline yayılan uyuşma ve felç durumu meydana gelir. Hayvan hareket ederken dengesini sağlayamaz ve daha sonrasında tamamen hareketsiz kalır. Felç yayıldıktan sonraki 1-2 gün içinde ise ölüm meydana gelir.

Kuduz hastalığında klinik belirtiler başladıktan sonra tedavisi mümkün değildir.

Enfekte hayvanla temas sonrası eğer zamanında tıbbi müdahale sağlanmazsa insanlarda öncelikle

  • İştahsızlık,
  • Kırgınlık,
  • Ateş gibi grip benzeri bulgulara rastlanır.

Daha sonrasında kuduza özgü bir belirti olan ısırık yerinde oluşan duyu kaybı ve ağrı görülür. Zaman içinde psikiyatrik belirtilere rastlanır. Bunlar ise depresyon, uykusuzluk, aşırı kaygı ve korku hali, saldırganlık, çevreye zarar verme gibi davranışlardır. Bu belirtilerle birlikte ateş, kusma, öksürük, karın ağrısı, titreme gibi bulgulara rastlanır. Son dönemde ise aşırı hareketlilik, halüsinasyon, epilepsi atakları, tükürük salgısında artış belirtileri görülür.

Aşırı hareketlilik çevresel uyarılara bağlı olarak gelişir ve kendini saldırganlık, çevreye zarar verme, etraftaki canlıları ısırma eylemi şeklinde gösterir. İlerleyen evrede ise hastalarda hidrofobi (sudan korkma) davranışı görülür. Son aşama ise akut beyin iltihabına bağlı ölümdür.

Şüpheli Bir Hayvanla Temas Sonrası Ne Yapılmalı?

Burada öncelikle önem verilen nokta “şüpheli hayvan” kavramıdır. Kuduz aşısı yapılmasını gerektiren durumlar sadece enfekte hayvanın ısırması ya da tırmalaması kadar dar bir alanı kapsamamaktadır. Memeli hayvana maruziyette aslında tüm hayvanlara şüpheli gözle bakılması önerilmektedir.

Maruziyet sonrası öncelikli önerilen nokta bölgenin bol su ve sabun ile yıkanması ve bir sağlık kuruluşuna başvurulmasıdır.

Eğer şüpheli hayvana dokunulmuş veya hayvanın beslenmiş ve hayvan bireyin sağlam derisini yalamışsa ya da hayvanla maruziyet gerçekleşmiş ancak hayvanın salyası ile maruziyet yoksa şüpheli vaka olması durumunda 0., 7. ve 28. günlerde aşılama yapılmalıdır.

Eğer deride sıyrık, hafif çizikler ve kanama olmadan gerçekleşen zedelenmeler varsa aşı 0., 3., 7., 14., 28. günlerde mutlaka 90. gün ise isteğe bağlı olarak uygulanır. Burada önemli olan nokta ise hayvanın gözlemlenmesidir. Eğer hayvan 10 günlük süre içinde sağlıklı bir şekilde hayattaysa tedavi 10. günde tamamlanır.

Hayvan, baş, boyun, omuz, kollar veya eller üzerinde tek ya da çoklu büyük ölçüde deri içine geçen ısırıklar/sıyrıklar oluşturmuş veya mukozasıyla bütünlüğü bozulmuş deri temas etmişse aşı 0., 3., 7., 14., 28. günlerde mutlaka 90. gün ise isteğe bağlı olarak uygulanır. Aşıyla beraber aynı anda kuduz immunoglobulin (kuduza karşı bağışıklık sağlayan protein yapısı) tedavisine de başlanır.

Aşıya bağlı olarak enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık, su toplaması, kaşıntı ve sertleşme, hafif-orta ateş, halsizlik, baş ağrısı, eklem ağrısı, kas ağrısı, bulantı, karın ağrısı görülebilir.

Çok nadir durumlarda aşıya karşı alerjik reaksiyon gelişebilir. Bu durumda bir hekime danışılması gerekir.

Evcil hayvanı olan kişilerin bulaş öncesi koruma amaçlı aşı olması önerilmektedir.

Kuduzdan Korunmak İçin Neler Yapılmalı?

  • Evcil hayvanların aşıları zamanında yaptırılmalı
  • Sokak hayvanlarının beslenmesi ve sevilmesi durumunda dikkatli olunmalı
  • Riskli hayvanlarla temastan kaçınılmalı
  • Genel durumu iyi olmayan hayvanlar için yetkili kişiler çağrılmalı, temastan kaçınılmalı
  • Ölü hayvanlara dokunulmamalı
  • Şüpheli bir temas sonrası bekletmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalı

Kuduz aşısı uygulayan hastanelere buradaki linkten ulaşabilirsiniz:

Sağlıcakla kalın…

http://www.who.int/ith/diseases/rabies/en/ Erişim Tarihi: 18.11.2020

http://wwwnc.cdc.gov/travel/diseases/rabies Erişim Tarihi: 18.11.2020

T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Zoonitik ve Vektörel Hastalıklar Dairesi Başkanlığı, Kuduz Hastalığı

Gülaçtı U. ve ark., Kuduz Şüpheli Temas Vakalarının Epidemiyolojisi ve Kuduz Profilaksisi Uygulamasının Değerlendirilmesi, Türkiye Klinikleri J Med Sci. 2012;32 (3):759-65

Söğüt Ö. ve ark., Türkiye’nin Güneydoğusunda Önlenebilir Bir Halk Sağlığı Sorunu: Kuduz Riskli Temas Olguları, Akademik Acil Tıp Dergisi, 2011;14 (7):14-17

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.