Karaciğer Naklinde Verici (Donör) Seçimi Nasıl Yapılır?

1 1.034

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Organ nakli, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de hayati sağlık sorunlarının ilk sırasında yer almaktadır. Bu durum organ ve doku nakli bekleyen hasta bireylerin sayısını günden güne artırmaktadır. Çeşitli organ nakil yapılmaktadır. Bunlardan biri de karaciğer naklidir. Karaciğer nakli günümüzde giderek artmaktadır. Karaciğer nakli uzun bir süreci kapsamaktadır. Bu süreçte en önemli noktalardan biri de karaciğer vericisinin güvenliğidir.

Peki karaciğer vericisi nasıl seçilmektedir. Hep beraber bir göz atalım.

Karaciğer nakli için iki önemli verici (donör) kaynağı; canlı ve kadavra vericilerdir (donör). Donör kaynağının canlı ya da kadavra olması nakledilen karaciğerin yasam süresini, reddedilme (rejeksiyon) durumunu ve işlevlerin etkilemektedir.

Canlıdan organ nakli organını vermeye gönüllü, sağlıklı bireyden organ veya organ bir kısmının alınarak organ yetmezliği olan hastaya transplantasyonunu içerir. Canlı verici, 1954’ten bu yana böbrek nakillerinde tercih edilmektedir.

Son zamanlarda böbrek nakillerinde bu tercih azalmasına rağmen karaciğer nakillerinde seçilmesinin birden fazla yararı olduğu görülmüştür. Canlı vericinin avantajları, hasta ve vericinin hayatta kalma olasılığının daha fazla olması, organ elde edilebilirliğinin artması ve alıcıda en iyi tıbbi bakım seçeneğinin artmasıdır.

Canlı verici tercihinde;

  • Batın travmasının bulunmaması,
  • Geçirilmiş bir akciğer hastalığının olmaması,
  • Alıcı ve vericinin organ büyüklüğü ve batın boşluk oranının yeterli seviyede olması,
  • Organ bağışı için kontrendikasyonların bulunmaması (HIV, hepatit ve malignant hastalık gibi), alıcı ile kan grubu ve HLA doku uygunluğunun bulunması temel olan kriterleridir.

Canlı vericiden karaciğer nakil alıcı için yaşamı kurtarıcı bir ameliyat olsa da tamamen sağlıklı bir verici için hasta ve ölüm açısından belirgin riskler taşır.

Organ nakillerinde canlı vericinin tercih edilmesi, sağlıklı verici için cerrahi komplikasyon riski olması, alıcının naklinden sonrası durumunun şüpheli olması ve ölümü halinde vericinin kendini zan altında hissetmesi gibi etik sorunlara sebep olmaktadır. Etik problemleri en aza indirgemek için bağışçının bilgilendirilmiş olması ve karar verme sırasında vericinin hür iradesinin kullanılmasına dikkat edilmelidir.

Ülkemizde nakil bekleyen hasta bireyler için gerekli organların vaktinde bulunamamasının birçok hastanın yaşamına mal olduğu bilinmekte ve bunun sebebinin organ-doku bağışı konusunda insanların yeterli seviyede bilgi sahibi olmamaları olduğu vurgulanmaktadır. Canlı vericiden organ alınmasının en önemli sebebi yeterli sayıda ölü vericinin olmamasıdır. Bundan dolayı bekleyen hastaların sayısı artmakta ve bu durum hastalardaki riskleri arttırmakta, hastane yatışlarını fazlalaştırmakta ve bekleme süresinde hasta bireylerin yaşamını kaybetmesine sebep olmaktadır. Verici seçiminde esas olan, vericinin tıbbi ve fizyolojik olarak organ bağışına uygun olmasıdır. Vericinin nakil konusunda yarar/ riskleri konusunda iyi bilgilendirilmesi ve hiçbir baskı altında bırakılmadan kendi hür karar vermesinden emin olmak şarttır.

Canlı donörden organ nakli ilgili belki de tek önemli klinik sorun vericinin güvenliğidir. Dünyadaki ölüm oranlarını bilmek çok zordur, çünkü bildirimi zorunlu değildir. Bildirilen ölümlere göre, karaciğer canlı vericilerdeki ölüm riski oranı %0,2-%0,5’tir.

Alıcı ve vericinin nakil öncesi fizyolojik ve psikolojik değerlendirilmesi yapılarak, tüm işlemlerin ciddi bir şekilde izlenmesi, girişim yönünde herhangi bir kontrendikasyon olup olmadığının saptanması, hastanın sağlık öyküsünün ve yaşam şartlarının çok iyi bilinmesi, nakil ameliyat sonrası başarısı, yaşam süresi ve kalitesi açısından önem taşır.

Özdemir ve Taşcı., Kronik Hastalıklar ve Bakım. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi Cilt 1 Sayı 1 (2013).syf 57-72

Sarıgöl Y. Karaciğer Transplantasyonu Öncesi Ve Sonrası Yaşam Kalitesinin İncelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi, 2008, İzmir (Danışman : Yard. Doç. Dr. Aklime Dicle).

Şıpkın,S. Şen,B., Akan,S., Tuna, Malak,A.,(2010). Onsekiz Mart Üniversitesi Tıp Fakültesi, İlahiyat Fakültesi Ve Güzel Sanatlar Fakültesi Öğretim Elemanlarının Organ Bağışına Bakış Açılarının incelenmesi, ADÜ Tıp Fakültesi Derisi 11(1): 19-25

Urfalı, A. Karaciğer Transplantasyonu Uygulanan Hastalarda Yaşam Kalitesinin Ve Eğitim Gereksinimlerinin Değerlendirilmesi. İstanbul Bilim Üniveristesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi,2017 İstanbul (Danışman: Prof.Dr. Zehra Zurna)[Internet]. [Erişim tarihi: 20.12.2017]. 

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

1 yorum
  1. Özgür Engin diyor

    Çok aydınlatıcı ve açıklayıcı bir yazı olmuş. Vermiş olduğunuz değerli bilgiler için teşekkür ederim.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.