Karaciğer Nakli Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

2 154

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Karaciğer nakli olduysanız, taburcu olurken ve olduktan sonra sağlığınızı korumanız ve geliştirmeniz için bilmeniz ve dikkat etmeniz gereken birçok şey vardır. Karaciğer nakli sonrası bu konularda yeterli bilgileriniz yoksa eve endişelerinizle dönebilirsiniz.

Bu yazı karaciğer nakli sonrası evde kendi bakımınızı sürdürebilmek için yeterli bilgiye sahip olmanız, öz bakım becerilerini geliştirmenizi sağlamak amaçlı oluşturuldu.

Buradaki bilgiler sizin iyileşme sürecinizi hızlandırarak bir an önce normal yaşamınıza uyum sağlamasını kolaylaştıracaktır.

1. Karaciğer Nakli Sonrası Ameliyat Yarasının Bakımı Nasıl Yapılmalı?

Antiseptik sabun kullanarak ameliyat yaranızı temizleyin, temizledikten sonra iyice kurulayın. Eğer ameliyat yerinizde enfeksiyon belirtileri yani kızarıklık, şişlik ya da sıvı oluşumu görürseniz hemen doktorunuza haber veriniz. (Tokat,2010)

2. Karaciğer Nakli Sonrası T-Tüpünün Bakımı Nasıl Yapılmalıdır?

Safra boşaltımı için yerleştirilmiş bir t-tüpünüz varsa tüpün etrafındaki alanı antiseptik sabun ile temizleyiniz. Temizlerken tüpü yerinden çıkarabilecek ani hareketlerden kaçınınız.

T-tüp çevresindeki deride kızarıklık, ısınma, akıntı, t-tüpünün görünebilir uzunluğunda bir değişiklik görürseniz, t-tüpüne bağlanan dikiş koparsa doktorunuza haber veriniz (Tokat,2010).

3. Karaciğer Nakli Sonrası Diş Bakımı Nasıl Olmalıdır?

Diş etlerinize zarar vermemek için yumuşak diş fırçası kullanınız. Yemeklerden hemen sonra dişlerinizi fırçalayınız ve antiseptik ağız yıkama ürünüyle gargara yapınız.

Karaciğer nakli hastalarının diş problemleri ve oral enfeksiyon görülme oranı yüksek olduğundan her altı ayda bir diş hekimine kontrole gitmeniz gerekmektedir (Sarıgöl, 2008).

Dişlerinizde ciddi bir sorun yoksa ameliyattan sonraki ilk altı ay dişçiye gitmeniz önerilmemektedir. (Tokat,2010)

4. Karaciğer Nakli Sonrası Göz Muayenesi Nasıl Yapılmalıdır?

Karaciğer nakli sonrası aldığınız steroid türü ilaçlar katarakt ve diyabet görülme riskini arttırdığı için yıllık göz muayenesi olmanızı önermekteyiz. (Sarıgöl,2008)

5. Karaciğer Nakli Sonrası Ateş İzlemi Nasıl Yapılmalıdır?

Titremeniz olursa, vücudunuzun herhangi bir yerinde acı veya ağrı hissederseniz, vücudunuzda kırgınlık olursa hemen ateşinizi ölçünüz. Bu bir enfeksiyon ya da ret sürecinin ilk işareti olabilir. Ateşiniz bir günden fazla süre 38°C’nin üstünde olursa, hemen doktorunuzla temasa geçiniz. (Tokat, 2010)

6. Karaciğer Nakli Sonrası Kan Basıncı ve Nabız Takibi Nasıl Yapılmalıdır?

Normal kan basıncınızı ve nabzınızı bilmeniz önemlidir. Sistolün normal değer aralığı 100-140, diyastolün normal değer aralığı 60-90’dır. Eğer normal değerlerinizden farklı bir değer ölçerseniz doktorunuza bildiriniz. (Tokat,2010)

7. Karaciğer Nakli Sonrası Saç Bakımı Nasıl Yapılmalıdır?

Kortizon muhtemelen saçınızı etkileyecektir. Saç kozmetik ürünleri (saç boyları, jöleler ve sarartıcılar) saçınızın hassaslaşmasına ve kırılmasına yol açabilir. (Sarıgöl,2008)

8. Karaciğer Nakli Sonrası Duş Alımı Nasıl Olmalıdır?

Banyo yapmaktansa duş almayı tercih ediniz. Duşunuzu son kontrolleriniz yapılıp taburcu edildikten sonra ve t-tüpünüzü klempledikten sonra yapabilirsiniz. Bu genellikle ameliyattan 6-7 gün sonradır.

Duştayken t-tüpünüzün çıkmaması için ani hareketlerden kaçınınız ve tüpünüzü koruyunuz. T -tüpünüzün olduğu alanı hafifçe sabunlayın ve durulayın. T-tüpünüzün olduğu bölgeyi alkolle silmeyiniz.

Duş bittikten sonra kurulanırken dikişlerinizin açılmaması için hafifçe kurulanınız. T- tüpünüz çıkmadan köpük banyosu, jakuzi de banyo yapma, sauna ve yüzme havuzları önerilmez. Bunlar vücudunuzu enfeksiyona teşvik edebilir ve dikişlerinizi zayıflatabilir. (Rosa, 2004)

9. Karaciğer Nakli Sonrası Deri Bakımı ve Genel Vücut Temizliği Nasıl Yapılmalıdır?

Kortizon yüzünüzde, sırtınızda, göğsünüzde ve omzunuzda sivilce çıkmasına neden olabilir. Böyle durumlarda sivilce çıkan yerinizi sabunla yıkayıp iyice durulayınız. Sivilceniz enfekte olmuş ise dermatolog muayenesine gidiniz. (Rosa,2004)

Elleriniz yıkarken kalıp sabun yerine sıvı sabun tercih ediniz.

Kan bakteriler için ideal bir büyüme ortamı olduğu için adet günlerinizde ped ya da tamponunuzu düzenli olarak değiştiriniz. Hiçbir kadın hijyen maddesi kullanmayınız. Vajinayı yumuşak sabun ve suyla düzenli yıkamanız yeterlidir. (Sarıgöl,2008)

10. Karaciğer Nakli Sonrası İstenmeyen Tüy Büyümesi İle Nasıl Baş Edebilirsiniz?

İmmünosüpresif ilaçların bazılarının yan etkilerinden biri yüz tüylerinin sıklaşması ve büyümesidir. Bu yan etkiden dolayı hiçbir şekilde ilacınızı bırakmamalısınız.

Tüylerinizi tüy dökücü krem kullanarak ya da ağda yaparak alabilirsiniz. Eğer, tüy büyümesi daha da fazlalaşıyorsa doktorunuza tavsiye için başvurabilirsiniz. (Tokat,2010)

11. Karaciğer Nakli Sonrası Güneşe Çıkma / Güneşten Korunma Nasıl Olmalıdır?

Karaciğer nakli sonrası kullandığınız organ reddini önleyici ilaçlar sizin güneşten zarar görmenize ve cilt kanseri gelişme riskinde artışa neden olmaktadır. Bu yüzden kendinizi güneşin zararlı etkilerinden korumanız gerekmektedir (Kabaçam & Gürakar, 2018)

12. Karaciğer Nakli Sonrası Bağışıklanma (aşılar) Nasıl Yapılmalıdır?

Karaciğer nakli sonrası yapılması önerilen aşılar:

  • Gripten korunmak için her yıl sonbaharda grip aşısı
  • Akciğer enfeksiyonundan korunmak için her beş yılda bir Pnömokok aşısı
  • Hepatit B’den korunmak için hepatit B aşısı.

Karaciğer transplantasyonu sonrası canlı aşıları yaptırmamanız gerekmektedir. (Kabaçam&Gürakar,2018)

13. Karaciğer Nakli Sonrası Nasıl ve Hangi Egzersizleri Yapabilirsiniz?

Genellikle karaciğer nakli sonrası ilk 3 ay hafif ve kendinizi yormayacak egzersizler yapmalısınız. Bu dönemde ağırlık kaldırmamalısınız (Kabaçam & Gürakar, 2018).

En iyi egzersiz yürümedir. Egzersiz yaparken aşırıya kaçmamaya özen gösterin ve yorulunca dinlenin. Egzersiz yaparak ilaçların yan etkisi olan kemik erimesi ile de başa çıkabilirsiniz. (Tokat,2010)

14. Karaciğer Nakli Sonrası Sigara ve Alkol Kullanımı Nasıl Olmalıdır?

Nakil sonrası sigara ve alkol kesinlikle kullanmayınız. Ayrıca çevrenizde de sigara içilmesine müsaade etmeyiniz. (Hacettepe,2020)

15. Karaciğer Nakli Sonrası Araba Kullanımında Dikkat Etmeniz Gerekenler Nelerdir?

Transplantasyon gerçekleştikten sonraki 4 hafta içinde araba kullanmanız yasaktır. (Tokat,2010)

16. Karaciğer Nakli Sonrası Cinsel Aktivite Nasıl Olmalıdır?

Başarılı nakillerden birkaç ay sonra, kendinizi yeteri kadar iyi hissettiğinizde cinsel faaliyetlerinize tekrar başlayabilirsiniz (A. Riely, 2003)

17. Karaciğer Nakli Sonrası Doğum Kontrolü ve Gebelik Planlaması Nasıl Olmalıdır?

Karaciğer nakli sonrası kadınlar kanser için yüksek risk altındadırlar bunun için düzenli olarak rahim ağzı ve meme taraması yaptırmalısınız. Libidonuz transplantasyondan hemen sonra geri dönecektir. Karaciğer nakli sonrası hamilelik genellikle başarılıdır. Hamile kalmadan önce bir ya da iki yıl beklemelisiniz. Hamilelik sırasında immünosüpresif ilaçlar kullanmanız bebekte anomalilere yol açmaz (A. Riely,2003).

Erkeklerin çocuk sahibi olmak için beklemesine gerek yoktur. Bağışıklığı baskılayıcı ilaçların bazıları doğum kontrol haplarının etkinliğini azalttığı için tavsiye edilmez. Spiral gibi rahim içi araçlarda enfeksiyon riski yüzünden tavsiye edilmez. Prezervatifler hem enfeksiyonu hem de istenmeyen gebelikleri önlemenin en etkili yoludur. (Tokat,2010)

18. Karaciğer Nakli Sonrası Tatil Planlaması Nasıl Olmalıdır?

Ülkenin ya da dünyanın farklı yerlerine seyahat etmenizi engelleyecek bir sebep yoktur. Fakat temiz olmayan ve yeterli sağlık hizmeti bulunmayan yerlere gitmeniz önerilmemektedir. (Tokat,2010)

19. Karaciğer Nakli Sonrası Ev Temizliği Nasıl Olmalı ve Yapılmalıdır?

Evinizi her gün havalandırmalısınız. Banyonuzu ve mutfağınızı düzenli olarak temizlemelisiniz. Her zaman kullandığınız temizlik ürünlerini kullanarak temizliğinizi yapabilirsiniz. (Tokat,2010)

20. Karaciğer Nakli Sonrası Ev Hayvanları ve Bitkilerinin Bakımı Nasıl Olmalıdır?

Toksoplazmosis enfeksiyonu yüzünden kediler, stafilokok bakterisi taşıdıkları içinde kuşlar önerilmezler. Balıklar, sürüngenler ve küçük kemirgenler en düşük enfeksiyon riskine sahiptirler.

Eğer bir evcil hayvanınız varsa onun dışkısı ile temastan kaçınmalısınız elinize eldiven giymelisiniz. Hayvanınızın sizinle yakın temasa geçmesinize (yüzünüzü yalamasına) izin vermeyin eşyalarını sizinkinden uzak tutunuz.

Saksılı ev bitkileri enfeksiyon nedeniyle önerilmez. Transplantasyondan sonraki ilk bir yıl bahçe işleri ile de uğraşmamalısınız. (Tokat, 2010)

21. Karaciğer Nakli Sonrası Ne kadar Sıklıkla Kontrollere Gelmeniz Gerekir?

Poliklinik kontrollerinizin sıklığı sizin yeni yaşamınıza uyuma ve herhangi bir sorunla karşılaşmanıza bağlı olarak değişmektedir.

Normalde poliklinik kontrolleriniz;

  • ilk üç ay haftada bir
  • 3-6. Aylar arası iki haftada bir
  • 6-9. Aylar arası 3 haftada bir ,
  • 9-12.aylar arası ayda bir
  • 1 yıldan sonra 3 ayda bir

Daha uzun dönemde 6 ayda birdir. (Ordin & Karayurt, 2011)

22. Karaciğer Nakli Sonrası İşe ve Okula Geri Dönüş Ne Zaman Olmalıdır?

Karaciğer nakli sonrası 6 ay raporlu olacaksınız. Rapor süreniz dolduktan sonra herhangi bir sorun gelişmezse işe ya da okula geri dönebilirsiniz. (Ordin & Karayurt, 2011)

23. Karaciğer Nakli Sonrası Beslenme Nasıl Olmalıdır?

İyi beslenme, tıbbi tedavinizin önemli bir parçasıdır. İyi yemek, vücudunuza yara iyileşmesi için enerji ve protein sağlayarak iyileşme hızınızı arttırmanıza yardımcı olabilir.

Beslenmenizde dikkat etmeniz gereken noktalar:
  • Kullandığınız ilaçlar kan kolesterol seviyenizi yükseltecektir bunun için yağ oranı yüksek yiyeceklerin alımını kısıtlamalısınız. Doğal olarak yağ oranı düşük ve nişasta ve lif bakımından zengin meyve, sebze ve tam tahıllı gıdalar tüketmeniz önerilmektedir.
  • İlaçlarınız yeterli kalsiyum emilimini engeller günde 2-3 porsiyon süt ve süt ürünleri tüketmelisiniz. Bu osteoporoz riskinizin de azalmasını sağlayacaktır. Eğer gerekiyorsa kalsiyum ve d vitamini takviyesi almalısınız.
  • Kortizonlar vücutta tuz depoladığı için yemeklerinizi fazla tuzlu yapmaktan, fazla tuzlu gıdaları (cips, konserve)tüketmekten kaçınınız.
  • İlaçlar veya reddedilme nedeniyle yüksek kan potasyumu geçici düşük potasyum diyeti gerektirebilir.  Portakal / portakal suyu, patates, muz gibi yüksek potasyumlu yiyecekleri sınırlamalısınız.
  • Greyfurt suyu bazı immünosüpresif ilaçların emilimini değiştirebilir. Nakil sonrası greyfurt suyu ve greyfurt kullanmaktan kaçının.  Aksi belirtilmedikçe, su ilaç almak için kullanılacak en iyi sıvıdır.
  • Bol miktarda sıvı tüketin- her gün en az 8 ila 10 bardak (2-3 litre). Sade suya ek olarak yoğun sıvıları da (süt, meyve suyu,) tüketiniz.
  • Steroidler gibi nakil ilaçları kan şekeri seviyenizin yükselmesine neden olabilir. Tedavi edilmeyen, uzun süreli yüksek kan şekeri, yara iyileşmesini geciktirebilir ve hayati organlara yol açan kan damarlarına zarar verebilir. Bu yüzden karbonhidrat ve şeker tüketimi yönünden kendinizi kısıtlamalısınız. (Rosa, 2004)

24. Karaciğer Nakli Sonrası İlaçlar Nasıl Kullanılmalıdır?

  • İlaçlarınızı her gün aynı saatte alınız.
  • Daha iyi hissetseniz bile hiçbir zaman ilacın dozunu değiştirmeyin ya da ilacı almayı bırakmayın. Herhangi bir yan etki durumunda hemen doktorunuza haber veriniz.
  • Etikette belirtilen son kullanma tarihinden sonra hiçbir ilacı kullanmayınız.
  • Doktorunuzun izni olmadan reçetesiz satılan ilaçları kullanmayınız. İlaçlarınızı serin, kuru, ışık almayan ve çocukların ulaşamayacağı yerlerde saklayınız. (Kabaçam&Gürakar,2018)

İmmün sistemi baskılamak ve rejeksiyonu önlemek amacıyla karaciğer transplantasyonu sonrası Kortikosterodiler, Azathioprine, Mikofenolat Mofetil, Rapamisin, Antitimosit Globulin (ATG), Monoklonal Antikor (OKT3), Siklosporin ve Tacrolimus gibi ilaçlar kullanılmaktadır (Karabulut & Aktaş, 2012). 

Doktorunuz, eczacınız veya hemşireniz size ilaçların nasıl kullanılması gerektiğini size anlatacaktır. 

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

2 Yorum Yapıldı
  1. KÜBO diyor

    Ilgili hastalar için çok faydalı bir derleme olmuş.Sade ve net teşekkkürler

  2. Mrv diyor

    İlgili hastalara yardımı dokunacak bir çalışma olmuş bilgiler net ve sade olarak sunulmuş teşekkürler.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.