İsrail’in Covid-19 Yönetimi Başarısından Neler Öğrenebiliriz?

0

Dünya halen Covid-19 salgını ile uğraşırken, İsrail her şeyi geride bırakarak normale dönmeye başladı.

Peki İsrail bunu nasıl başardı?
İsrail Covid-19 pandemi yönetim başarısından dünya neler öğrenebilir?

İsrail Devleti, Covid-19 aşılama programlarını başlatmada dünyaya liderlik eden ülke konumundaydı. Dünyanın dört bir yanındaki hükümetler aşı kampanyaları oluşturmayı planlarken İsrail nüfusunun %10’unu 2 hafta içerisinde aşılamıştı bile! İsrail’in kendine has avantajları olsa da hükümetin aşılama programından öğrenilecek çok şey var.

Aralık 2020 itibari ile diğer tüm ülkeler gibi İsrail’de de Covid-19 tablosu parlak değildi. Sağlık sistemlerinin oldukça zorlandığı bu dönemde İsrail’in günlük vaka ortalaması 7000-8000 bandındaydı. Aşılama kampanyaları dünya genelinde planlanırken İsrail bu kampanyalara sancılı da olsa çok erken başladı. Dijital ortamda planlanan aşılama sisteminde çıkan sorunlar ve sağlık sisteminin hızlı adapte olamamasından ötürü randevu ayarlamak oldukça zordu. Ultra Ortodoks Yahudilere ve İsrail’de bulunan Araplara ulaşmak ilk başta zor olsa da bu engeller, Netenyahu

Hükümeti’nin başarılı sağlık politikaları sayesinde aşıldı.

İsrail’in Başarısına Katkıda Bulunan Faktörler

  • İsrail hem popülasyon hem de yüzölçümü olarak küçük olması nedeniyle halka ulaşmak ve aşı lojistiğinin ülke içinde sağlanması konusunda büyük sorunlar yaşamadı,
  • Federal hükümetlerin aksine merkezi hükümet sistemi, kararların daha hızlı alınmasını sağladı,
  • İsrail’in deneyimli ulusal acil durum ve müdahale ekiplerinin varlığı,
  • İsrail’in toplum temelli sağlık hizmeti sağlayıcılarının organizasyonel tutumları,
  • Doğrudan Sağlık Bakanlığı tarafından istihdam edilen iyi eğitimli, dolgun maaşlı ve toplum temelli yaklaşımı benimseyen hemşirelerin varlığı,
  • Aşılama kampanyalarının uygulanmasına yardımcı olacak destek araçlarının varlığı ve organizasyonel tutumları (medya önemli bir unsur oluşturdu),
  • Uluslararası aşı tedariki ve ulusal lojistiği için hükümet tarafından ayrılan ayrılan özel fonlar,
  • Pfizer-BioNTech aşısının soğuk depolama ihtiyacının erkenden karşılanması,
  • Nüfusu, aşı olmaları konusunda teşvik eden iyi tasarlanmış sosyal yardım çabaları,

Diğer Ülkeler İçin Dersler

  • Küresel aşı kıtlığı göz önüne alındığında, aşı tedariki oldukça önemli bir konumda olmaktadır. Bu açıdan aşılamaların öncelik gruplarına göre uygulanması oldukça önem arz etmektedir. Pek çok ülke önce hekim, hemşire ve diğer sağlık elemanlarını aşıladı ve sonrasında yaşlı bireyleri aşıladı. Fransa gibi ülkeler, aşılamanın öncelikli grubunu toplu taşıma çalışanları, öğretmenler gibi gruplara öncelik verdi. Her iki sistemin ayrı avantaj ve dezavantajları olsa da İsrail ve Fransa karşılaştırıldığında oran olarak İsrail’de can kaybının daha az olması, İsrail’in öncelikli gruplarını daha doğru belirlediğini ortaya koymaktadır.
  • Aşılama kampanyalarını birçok ülke dijital ortam üzerinden yürüttü fakat İsrail, çok gelişmiş bir tıbbi bilgi sistemleri veri tabanına sahip olduğundan ve çocukluk döneminden itibaren kapsamlı bir aşılama siciline sahip olduğundan İsrail’de işler çok hızlı yürüyebildi. Diğer ülkelerde randevu sistemlerinin çökmesi gibi durumlar İsrail’de görülmedi.
  • Her ülke aşılama ihtiyacının karşılanabilmesi için profesyonel sağlık ekiplerine ihtiyaç duyar. İsrail, aşılamalar ve halk sağlığı konusunda deneyimli olan eğitimli bir hemşire kadrosuna sahip olmanın avantajını yaşadı. Diğer ülkelerde hekim-hemşire dışı sağlık elemanlarına aşılama yetkisinin verilmesi, belli başlı sorunları ortaya koydu. Bu sorunların ilk ikisi; aşılama sonrası hastaların yan etkilerinin gözlemlenememesi, hekim-hemşire dışı sağlık elemanlarının tıbbi bilgi eksikliği sonucu ortaya çıkan diğer sorunlar olarak listelenebilir.
  • İsrail, aşılama kampanyalarının ilk başlarında ultra Ortodoks Yahudi toplumunun ve İsrail Arap bölgesinde yaşayan halkın sosyo-ekonomik açıdan düşük olmaları sebebi ile bu kesimlere ulaşamadı. Ulaşılamayan kesimler daha çok enfekte oldu ve toplumda Covid-19’un yayılımını hızlandırdılar. İsrail Hükümeti, sonuç odaklı ve kapsamlı bir aşılama stratejisi oluşturarak ülkenin dört bir yanındaki İsraillilere ulaştı. Diğer ülkelerde, halkın belli bir kesime ulaşılamaması kısa vadede sorun teşkil etmedi. Büyük şehirlerde yaşayan halk, daha kolay enfekte olmakta ve daha fazla kişiyi enfekte ettiğinden ötürü ülkelerin bazıları büyük şehirlere odaklandı. Belirli bir süre sonra enfeksiyonun taşraya yayılması ile enfeksiyonun kontrol altına alınması da aşılamanın uygulanması da zorlaştı. Halkın tamamına ulaşabilecek sağlık ve aşılama stratejilerin oluşturulması bu bağlamda her ülke açısından önem teşkil etmektedir.
  • İnsanların birbirine bulaştırma etkisinin ortadan kaldırılması toplumdaki mortaliteyi azaltmaktadır. İsrail, salgının pik yapmasından sonra kontrollü ve hızlı bir şekilde ‘Belirti verenleri bul – Test uygula – İzole et’ uygulamasını profesyonelce gerçekleştirdi. Tüm şehirlerde istisnai durumlar dışında tam kapanma başlatıldı ve virüsün yayılımı engellendi. İtalya gibi diğer ülkeler, bu örneğin aksine yavaşça kapandı fakat kontrolsüzce geri açıldığından ötürü virüsün halk arasında yayılımı kontrolden çıktı.

Son olarak, günümüzde aşılamanın küresel çapta hız kazanmasıyla birlikte Dünya’da aşılananların oranı 29 Nisan 2021 itibari ile %7.54’tür. İlk dozu alan kişiler, aşının etkinliğine güvenmemelidir. Aşıların koruyuculuk süreleri ve koruyuculuğun başladığı süreler aşıdan aşıya göre değişmektedir. Öyle ki İsrail’de Ocak 2021’de ağır hasta olarak kayda geçen vakaların %17’si tek doz aşıyı almışlardı. Bu nedenle ikinci dozdan sonra bile bireyler, toplumda dolaşan enfekte seviyesi çok düşük seviyelere inene kadar viral maruziyete karşı önlem almak zorundalardır.

McKee, M., & Rajan, S. (2021). What can we learn from Israel’s rapid roll out of COVID 19 vaccination? Israel journal of health policy research, 10(1), 1-4.

Rosen, B., Waitzberg, R., & Israeli, A. (2021). Israel’s rapid rollout of vaccinations for COVID-19. Israel journal of health policy research, 10(1), 1-14.

https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-56736678 (E.T. 30.04.2021)

https://www.jpost.com/israel-news/could-pfizer-save-israel-and-netanyahu-at-the-same-time-654849 (E.T. 30.04.2021)

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.