Hayvanlar Ve Covid-19: Covid Pozitif Kişiyi Köpekler Tespit Edebilir Mi?

0

Bilimsel çalışmalar köpeklerin kokuları tespit etme yeteneklerinin insanlardan 100 ila 1000 kat daha fazla olduğunu ortaya koymaktadır (1).

Bizlerden farklı olarak kısa ve sık nefes aldıklarından, aldıkları havanın yüzlerindeki bir boşlukta hapsedilmesine bağlı olarak koku moleküllerinin reseptörlerle temas süresi uzamaktadır. Köpek burunları var olan kokuyu belirlemenin yanında, kokuları birbirinden ayırma yeteneğine de sahiptir. Hassasiyetleri ırklarına göre farklılık gösterse de eğitildiklerinde bu üstün yetenek insanlar için 30’a yakın alanda kurtarıcı haline gelmektedir.

Köpeklerin bu gelişmiş duyularından; avlanma, narkotik operasyonlar, hasta ve engellilere yardım, enkaz altında kalan insanların bulunması gibi birçok alanda faydalanılmaktadır. Bunların yanında bazı hastalıkların teşhisi de yer almaktadır. Son yıllarda bu inanılmaz beceri; bazı hastalıklarda görülen felç olaylarında, şeker hastalarında hipoglisemik atakların, kötü huylu tümör hastalarında görülen atakların belirlenmesinde kullanılmaya başlanmıştır.

Köpekler Covid-19‘u Tespit Edebiliyorlar Mı?

Birçok ülkede sağlık sisteminde ön tarama için kullanılan köpekler, özel eğitimlerden geçtikten sonra Covid-19 pozitif insanları tespit edip edemeyeceklerini öğrenmek için deneye tabi tutulmuşlardır (2). Bu çalışmada toplam 177 kişiden (95’i Covid-19 pozitif ) koltuk altı ter örneği toplanmıştır. Köpekler, içlerine toplanan ter örnekleri yerleştirilmiş konilerin arkasına rastgele yerleştirilmişler ve pozitif olan örneği işaretlemek durumunda kalmışlardır. Doğruluk yüzdesi tahmin edilenin de üzerindedir. Çalışma sonucunda elde edilen bilgilere göre köpek başına başarı oranı %76 ile %100 arasında değişmektedir.

Koklama Hunileri
Covid-19 Pozitif Örneği İşaretleyen Köpek

Köpeklerin algılayabileceği uçucu organik bileşikler, ter bezleri tarafından üretilirler ve koltuk altı kokularının başlıca kaynağıdırlar. Bu sebepten çalışmanın temeli çoğu uçucu olan bu bileşiklerdeki Covid-19’a bağlı belirleyici işaretlerin köpekler tarafından koklanmasıyla tespit edilmesine dayandırılmıştır. Tüm araştırma protokolleri yerine getirilerek yapılan bu çalışmanın sonuçları beklenilenden çok daha umut vericidir. Ancak sonucu hemen hemen yüzde yüze yakın doğru bulmalarına rağmen şu ana kadar köpeklerin koku alma özellikleri pozitif kişi tespiti ve salgının kontrol edilmesi için neredeyse hiç kullanılmamıştır.

Bunun sebepleri şöyle sıralanabilir.

  • Pozitif ve kontrol numuneleri arasında hastalık durumu dışında bazı sistematik farklılıklar olması ve köpeklerin koku duyusunu etkileyerek elde edilen sonuçlardan sorumlu olması olasılığı bulunması.
  • Köpeklerin Covid-19 tespit etmek için tamamlayıcı bir araç olarak kullanılabileceğini gösteren elimizdeki kanıt miktarı, gerektiği kadar yüksek olmayabilir.
  • Köpeklerin incelenen hastalığı tespit edebildiğini doğru bir şekilde göstermek için titiz bir protokol izlenmelidir. Bu da hem maliyetli hem de özveri isteyen bir çalışma olduğundan, henüz bir teşhis yöntemi olarak hayata geçememiştir.

Buna rağmen; çalışmanın sonuçları, köpeklerin klinik Covid-19 semptomları gösteren pozitif bireylerin terinden toplanan Covid-19 örneklerini tespit edebileceklerine dair bazı kanıtlar sağlayan umut verici bir ilk adımdır.

Veteriner Hekim Prof. Dr. H. Tamer Dodurka bu konuda ‘Eğitimi zor ve maliyeti çok olduğu için yaygın kullanılamayabilir. PCR’ın ve diğer testlerin de maliyeti düşüyor ve yaygınlaşıyor. Ancak havalimanı gibi kalabalık ortamlarda köpekler ön haberci olarak kullanılabilir.’ ifadelerini kullanmış,

‘PCR’dan çok daha güvenli ve hızlı olmasına rağmen ona alternatif olarak düşünülmemesi gerekiyor. Tepki verdiği zaman bu işlemler daha hızlı ve izole bir şekilde yapılabilir. Bu yüzden ben çok yarar sağlayabileceğine inanıyorum’ diyerek devam etmiştir.

Peki, Covid-19 pozitif insanları koklayan köpekler bu virüsten etkileniyor mu?

Etkileniyorsa insanlara bulaştırma ihtimali var mı?

Koronavirüsün terden bulaşma ihtimali yoktur.

Olsaydı dahi bu köpeklerin ya da Covid-19 pozitif biriyle temas eden herhangi bir hayvanın enfekte olma riski bulunmamaktadır. Korona bir virüs ailesine aittir ve hayvanlarda ortaya çıkan hastalık etkeni koronavirüs ile insanlarda ortaya çıkan koronavirüs (Covid-19) farklıdır.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (DHSÖ)’nün ortak görüşüne göre de hayvanlar Covid-19 pozitif bireylerle temas etseler bile virüs onları hasta etmez, sadece vücutlarında toplanır ve vücut sıvısı yoluyla atılır.

Evcil hayvanımız olarak bizlerle yaşadıkları için kedi ve köpeklerimiz adına endişelenmemiz gayet doğal olsa da ne bizlerin evcil hayvanımıza ne de evcil hayvanımızın bizlere Covid-19’u bulaştırabileceğine dair kanıt bulunmamaktadır.

Yine de Covid-19 pozitif olduğu belirlenen birinin insanlarla olduğu gibi hayvanlarla da yakınlığını sınırlandırması uzmanlar tarafından tavsiye ediliyor.

VİDEO: https://www.youtube.com/watch?v=Pyh3wbAlH1o

1. Lorenzo N, Wan TL, Harper RJ, Hsu YL, Chow M, Rose S, Furton KG (2003): Laboratory and field experiments used to identify Canis lupus var. Familiaris active odor signature chemicals from drugs, explosives, and humans. Analytical and Bioanalytical Chemistry, 376: 1212-1224

2. Bijland LR, Bomers MK, Smulders YM. Smelling the diagnosis: a review on the use of scent in diagnosing disease. Neth J Med2013,71:300–307. pmid: 23956311

3. Köpek duyuları Fatih ATASOY, Evren ERDEM Lalahan Hay. Araşt. Enst. Derg. 2014, 54 (1) 33-38

4. Animal olfactory detection of human diseases: Edwards, Clare Browne, Cox C, Poling A /J Vet Behav 2017,20:59–73

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.