Gebelikte İdrar Kaçırmayı Nasıl Önleyebilirsiniz?

0 4.701

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

İdrar kaçırma, kadınların başına gelmesinden en korktuğu durumlardan birisidir. Bu durum yaşla birlikte artış göstermekte ve gebelikte de görülebilmektedir. İdrar kaçırmanın kadın sağlığı açısından önemli olduğu, bazı egzersizler ve girişimlerle bu durumdan korunabileceğini bildiğimden bu yazım ile farkındalık geliştirmek istedim.

İdrar Kaçırma Nedir?

Uluslararası Kontinans Derneği (International Continance Society, ICS); sosyal ve hijyenik problem olarak görülen, objektif olarak belirlenebilen istemsiz her türlü idrar kaçırma durumunu üriner inkontinans olarak tanımlamaktadır. İdrar kaçırma öksürme, gülme, hapşırma gibi fiziksel aktivite durumlarında görülebildiği gibi, ani işeme hissiyle tuvalete yetişememe şeklinde de olabilir. Hayatı tehdit etmemesine karşın hayat kalitesini ciddi şekilde etkileyebilen ve tüm yaş gruplarındaki kadınlarda görülebilen yaygın bir durumdur. Bu durum sık ve fazla miktarlarda ortaya çıktığında kadının yaşam kalitesini düşürerek tıbbi yardım gerektirir. Kadınların çoğu tıbbi yardım almaktan çekinirler ve yaşamlarını buna göre ayarlayarak sorunla baş etmeye çalışırlar. Bir kısmı da bunu gebelikle ya da ilerleyen yaşla birlikte gelişen normal bir durum olarak düşünürler. Oysa idrar kaçırma, çoğunlukla başarılı bir şekilde tedavi edilebilen ürojinekolojik bir sorundur.

İdrar kaçırmanın en önemli risk faktörlerinin başında gebelik ve doğum gelmektedir. Yapılan çalışmalarda gebelikte idrar kaçırma oranı %32-64 arasında değişmektedir. İlerleyen anne yaşı ve çok doğum ile idrar kaçırma oranında artış göstermektedir. Yine idrar kaçırma oranı gebeliğin ilk üç ayında daha düşük iken, son üç ayda artmaktadır. Gebelikte idrar kaçırması olan kadınlarda doğum sonu dönemde de idrar kaçırma sıklığının arttığı gözlemlenmiştir.

Gebelikte Üriner Sistemde Meydana Gelen Fiziksel Ve Hormonal Değişimler

  • Böbreklerden süzülen kan miktarının artmasına bağlı idrar miktarında artış,
  • Büyüyen rahmin ve bebeğin idrar torbasına baskı yapması sebebiyle idrar torbasının kapasitesinde azalma,
  • Gebelik hormonlarının etkisine bağlı pelvik tabanda esneme, gevşeme
  • Bebeğin büyümesi ve leğen kemiği içine yerleşmesi ile pelvik tabanda zayıflama
  • Annenin gebelikte aşırı kilo artışına bağlı karın içi basıncın artması, pelvik tabanın esnemesi ve idrar kanalına (üretra) giden sinir iletimi ve damarlara olan akımda bozulma görülmektedir.

Pelvik taban nedir?

Leğen kemiğinin (pelvisin) altınıönden arakaya doğr hamak şeklinde uzanıp kaplayan, leğen kemiğinin içerisinde yer alan idrar torbası, rahim ve kalın bağırsağın son kısmını tutan kemik, kaslar, sinir ve bağ dokusundan oluşan yapıdır.

Pelvik taban kasları nasıl bulunur?

Hazne (vajina) içerisine yerleştirilen parmağı sıkıştırırken parmak etrafında baskı oluşturan kaslar pelvik taban kaslarıdır. Yine gaz veya idrar çıkışını durdurma hayal edildiğinde makat (rektum) ve hazne (vajina)  çevresinde çekilme/kasılma hissedilen kaslar pelvik taban kaslarıdır.

Pelvik taban ve pelvik taban kas yapısı

İdrar Kaçırma İçin Risk Faktörleri

Yaş: İleri anne yaşının gebelikte idrar kaçırma ile ilişkili olduğu bilinmektedir. Yapılan bir çalışmada 30 yaş üstü gebelerin daha genç yaştaki gebelere göre stres tip üriner inkontinans (SÜİ) açısından daha riskli olduğu görülmüştür. SÜİ öksürme, hapşırma ve fiziksel hareketle oluşurken; urge üriner inkontinans (UÜİ) sıkışma tip olup ani idrar yapma isteği ile acilen tuvalete gitme sırasında idrar kaçırma görülmektedir. Artan yaşla beraber kadının idrar kanalında (üretrasında) her yıl %2 oranında çizgili kas lifi sayısında azalma ve idrar kanalının fonksiyonlarında kayıp belirlenmiştir.

Obezite: Kilo, karın içi basıncı arttırarak pelvik taban üzerine sürekli baskı yaratmasının yanı sıra idrar torbası ve idrar kanalına olan kan akımı ve sinir iletimini de bozabilmektedir. Bu şekilde pelvik tabanın zayıflaması ile idrar kaçırma oluşmaktadır. Obezite ve yüksek beden kitle indeksi (BKİ) gebelikte idrar kaçırma için risk faktörüdür.

Sigara: Sigara kronik öksürüğe neden olmakta ve dolayısıyla karın içi basıncı arttırarak pelvik tabanın zayıflamasına katkıda bulunmaktadır. Ayrıca sigaranın içinde bulunan nikotinin de idrar torbasını çevreleyen kası uyararak idrar torbasının basıncını arttırmakta ve idrar kaçırmaya yol açmaktadır.

Kabızlık (konstipasyon): Kabızlığa bağlı sürekli ve kuvvetli ıkınmanın yarattığı karın içi basınç artışı ile pelvik taban kaslarının zayıflamasına neden olabileceği ve leğen kemiği içinde yer alan sinire zarar verebileceği bildirilmiştir.

Gebelik öncesi idrar kaçırma: Gebelik öncesi dönemde veya önceki gebeliklerinde idrar kaçırması olan gebelerin pelvik taban kasları ve diğer pelvik destek dokularının idrar kaçırma öyküsü olmayan gebelere göre daha zayıf olduğu görülmüştür.

Gebelikte İdrar Kaçırmadan Korunma ve Tedavi

Gebelik ve doğum eyleminin, perine ve pelvik tabanının zayıflamasına veya hasarına yol açarak idrar kaçırmaya neden olduğu bilinmektedir. Gerek gebelikte gerekse doğum sonu dönemde idrar kaçırmadan korunma ve tedavide en güvenilen, en etkili yöntemlerden biri de pelvik taban kas egzersizleridir (Kegel egzersizleri). Ayrıca gebelikte ve doğum sonu dönemde idrar kaçırma ile ilişkili risk faktörlerini tanımlamak ve modifiye edilebilir olanlarına karşı önlem almak idrar kaçırmadan korunmada önemlidir.

  • Gebelik öncesi dönemde ve gebelikte sigara içilmemelidir.
  • Mümkünse gebelik öncesi normal kiloda olunmalı ve gebelik boyunca BKİ’ne göre kilo alımı kontrol edilmelidir.
  • Gebelik boyunca kadın haftada 2-3 kez hafif derece egzersiz yapmalıdır.
  • Gebelikte ve doğum sonu dönemde kabızlıktan kaçınılmalıdır.
  • Gebelikte ve doğum sonu dönemde pelvik taban kas egzersizleri yapılmalıdır.

Pelvik Taban Kas Egzersizleri (PTKE) / Kegel Egzersizleri

Pelvik taban kas egzersizleri (PTKE), zayıf ve yıpranmış olan pelvik kasların güçlenmesini ve işlevlerini daha iyi yerine getirmesini sağlamaktadır. İdrar kaçırma tedavisinde kullanılan PTKE ilk olarak 1951 yılında Arnold Kegel tarafından tanımlandığından Kegel Egzersizleri olarak da bilinir. Uluslararası dernekler, kurumlar ve literatür PTKE’lerini birinci basamak tedavi olarak önermektedir.

Gebelikte yapılan PTKE ile pelvik taban kas gücünü arttırmak, epizyotomi gereksinimini azaltmak, organ sarkması ihtimalini azaltmak, hemoroid oluşumunu önlemek, boşaltım kontrolünü arttırmak ve orgazmı arttırarak cinsel problemleri azaltmak mümkündür.

PTKE oldukça kolay ve her an yapılabilecek egzersizlerdir. Ütü yaparken, otururken, yemek pişirirken, yürürken veya televizyon izlerken yapılabilir. Egzersizin doğru yapılabilmesi için kişilerin doğru kasları kasmaları gerekmektedir.

  1. Sırtüstü uzanıp ellerinizi dizinizin üzerine koyun. Nefesinizi almaya devam edin, bacak ve kalça kaslarınızı gevşetmeyi unutmayın.
  2. Gaz çıkarmayı durdurduğunuzu hayal edin. Vajina (doğum yolu) ve anüs (makat) etrafında sıkılaşma/büzülmeyi hissedeceksiniz.
  3. Kasların düzgün çalışıp çalışmadığını gözlemlemek ve kontrol etmenizi sağlamak için bacaklarınızın arasına küçük bir ayna koyun. Pelvik tabanınızı çektiğiniz zaman vajina girişinizin ve anüsün kalktığını ve içe çekildiğini göreceksiniz. İlk olarak “başlangıç kalıbınızı” belirleyin. Egzersizler kadının ilk ölçümlerine ve kas gücüne göre belirlenip, kademeli olarak arttırılmalıdır.

Pelvik Taban Kas Egzersizleri Nasıl Yapılır?

  • Nefesinizi tutmadan kalça, üst bacak ve karın kaslarınızı kullanmaksızın pelvik taban kaslarınızı sıkıp bırakın (Hızlı kontraksiyon)
  • Nefesinizi tutmadan kalça, üst bacak ve karın kaslarınızı kullanmaksızın pelvik taban kaslarınızı maximum sıkın. İçinizden 1-2-3 şeklinde yavaşça sayın (Yavaş kontraksiyon).
  • Ne kadar süre pelvik taban kaslarınızı kasılı olarak tutabiliyorsunuz belirleyin.
  • Pelvik taban kasınızı sıkmayı bırakın ve kasılma süresi kadar gevşeyin.
  • Kasılmaları kaç defa tekrar ediyorsunuz kaydedin.

Örnek egzersiz;

  • Sık-Bırak-Sık-Bırak (4 sn gevşeme) Sık-Bırak-Sık-Bırak
  • Sık-Tut-Tut-Tut (3 sn)-Bırak, Sık-Tut-Tut-Tut (3 sn)-Bırak, Sık-Tut-Tut-Tut

(3 sn)- Bırak (6 sn gevşeme)

Unutmayalım!

  • Egzersizin etkileri 3-6 haftada hissedilse de tam bir düzelme olması için 6 ay gerekir.
  • Egzersiz programını tamamladıktan sonra kasların kuvvetini korumak için egzersizi haftada 2 gün, günde 3 defa düzenli tekrar etmeniz önemlidir.
  • Egzersizleri doğru olarak yaptığınızdan emin değilseniz doktorunuzdan, hemşirenizden veya fizyoterapistinizden danışmanlık alabilirsiniz.

Haylen BT, Ridder D, Freeman RM, et al. An International Urogynecology (IUGA)/International Continence Society (ICS) Joint Report ON The Terminology For Female Pelvıc Floor Dysfunctıon, Australia, 2009, p:10-12.

Milsom I, Altman D, Lapitan MC, et al. Epidemiology of urinary (UI) and faecal (FI) incontinence and pelvic organ prolapse (POP). In: Abrams P, Cardozo L, Khoury S, Wein A. Incontinence 4th International Consultation on Incontinence. Committee 1. Birmingham, UK:Health Publication Ltd, 2009:35–111.

Liang CC, Chang SD, Lin SJ, Lin YJ. Lower urinary tract symptoms in primiparous women before and during pregnancy. Arch Gynecol Obstet 2012;285:1205–10.

Fritel X, Fauconnier A, Bader G, et al. Diagnosis and management of adult female stress urinary incontinence: guidelines for clinical practice from the French College of Gynaecologists and Obstetricians. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2010;151:14–9.

Sharma JB, Aggarwal S, Singhal S, Kumar S, Roy KK. Prevalence of urinary incontinence and other urological problems during pregnancy: a questionnaire based study. Arch Gynecol Obstet 2008;279:845–51.

Kılıç M, Gürbüz C. Gebelik ve üriner inkontinans. İçinde: Üriner İnkontinans Tanı ve Tedavi. Editör: Onur R, Bayrak Ö. Türk Üroloji Derneği, Nobel Matbaacılık, İstanbul, 2015; 85-95.

Hvidman L, Foldspang A, Mommsen S, Nielsen JB. Correlates of urinary incontinence in pregnancy. Int Urogynecol J Pelvic Floor Dysfunct 2002;13:278–83.

Dökmeci, F., Haliloğlu Peker, B., Güngör Uğurlucan, F., Yeniel, Ö., Çetinkaya, Ș. E., Seval, Mm, & İtil, İ. M. Kadınlarda İzlenen Üriner İnkontinans: Uluslararası Kılavuzlar Işığında Güncel Yönetim. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası 2017, 70 (3).

Kegel AH. Üriner Stres Kaçırma İçin Fizyolojik Tedavi. JAMA. 1951;146(10):915–917. doi:10.1001/jama.1951.03670100035008.

https://www.yourpelvicfloor.org/media/Turkish_Pelvic_Floor_Exercises.pdf Erişim Tarihi: 10.10. 2021 

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.