Gebelik Tiroid Hormonları Nasıl Etkiler?

0

Tiroid bezi; boynun orta hattında, krikotiroid kıkırdağın altında yer alan, kelebek şeklinde, 25 gram ağırlığında olmasına rağmen salgıladığı hormonlar ile büyüme ve gelişmede temel rol oynayan bir endokrin bezdir.

Gebelik sırasında kadınlarda, tiroid bezi üzerinde önemli etkileri olan birçok fizyolojik değişiklik meydana gelir. Gebelik sırasında oluşan hormonal ve metabolik değişiklikler, vücuttaki tiroid değerlerini etkiler. Gebelik tiroid hormonlarını etkileyebildiği gibi, gebelik öncesi var olan veya gebelik sırasında oluşan tiroid hastalıkları da gebeliği etkiler.

Tiroid hormonları tiroksin (T4) ve triiyodotironindir (T3).

Tiroid Hormonları;

  • Metabolik işlevleri
  • Total enerji kullanımını
  • Hücresel solunumu
  • Dokuların büyümesini ve gelişmesini
  • Hormon ve vitamin kullanımını
  • Besin ve inorganik iyon metabolizmasını
  • Termogenezi (canlıda ısı üretimi işlemi)
  • Diğer hormonların salgılanmasını, yıkılma hızlarını
  • Hücrelerin bu hormonlara duyarlılığını düzenler.
  • Ayrıca büyüme hormonu ve insülin benzeri büyüme faktörü aracılığıyla da somatik ve iskelet gelişmesi üzerine etki eder.

Tiroid hormonlarının dolaşımda normal değerlerden yüksek olmasına hipertiroidi; normal değerlerin altında olmasına hipotirodi denir. Tiroid hastalıkları doğurganlık çağındaki kadınlarda erkeklere oranla daha fazla görülmektedir. Bu hastalıkların erken tanılanması ve tedavi edilmesi hem fetal sağlık hem de anne sağlığı için oldukça önemlidir.

Hipertiroidi Belirtileri

  • Çarpıntı
  • Saçlarda incelme ve dökülme
  • Ciltte incelme ve nemlilik ve aşırı terleme
  • Bağırsak hareketlerinde artma, ishal
  • Sinirlilik
  • Egzoftalmi (göz küresinin göz yuvasından dışarı doğru çıkarak şişkin görünmesi)
  • Adet düzensizliği
  • Guatr
  • Sıcağa tahammül edememe
  • Erkeklerde jinekomasti (meme dokusu miktarındaki büyüme)
  • Osteoporoz (kemik erimesi)

Hipotiroidi Belirtileri

  • Üşüme, soğuğa tahammülsüzlük
  • Seste kısıklık ve kalınlaşma
  • El, yüz ve bacaklarda şişlik
  • Göz etrafında şişlik
  • Ciltte kuruma, kabalaşma veya kalınlaşma
  • Saçlarda dökülme
  • Kas krampları
  • Depresyon, uyku bozukluğu, uyku hali
  • Kabızlık
  • Kadınlarda adet bozukluğu
  • Kilo alma
  • Hafızanın zayıflaması, hatırlamada zorluk
  • Nabız sayısında azalma
  • Hareketlerde yavaşlama

Gebeliğin Tiroid Hormonları Üzerine Etkisi

Gebelikte tiroid bezinde belirgin değişiklikler olur. İyodun yeterli alındığı bölgelerde tiroid bezinde %10, yetersiz alındığı bölgelerde %20-40 boyut artışı görülür. Bu artış gebelikte meydana gelen hormonal değişimler sonucu oluşur.

Tiroid hormonu normal fetal beyin gelişimi, nöronal çoğalma, yapısal organizasyon ve normal plasentasyon için gereklidir. Gebelikte plasentadan (bebeğin eşinden) salgılanan hCG hormonu tıpkı TSH gibi tiroid bezini uyarır. Bunun sonucunda gebelikte tiroid hormonları üretimi %50 artış gösterir.

Gebelikte, artan böbrek glomerular filtrasyon (süzme işlemi) hızına, plasenta ve fetus tarafından iyot kullanılmasına, tiroid hormonlarının daha fazla üretilmesine bağlı olarak günlük iyot ihtiyacı %50 artar.  Yetersiz iyot alımı sonucu tiroid hormonları yeteri kadar üretilemez ve hipotiroidi gelişir. İyot eksikliği olan annelerde anemi (kansızlık), preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) ve postpartum hemorajinin (doğum sonrası kanama) daha sık olduğu görülmüştür.

Tüm fetüsler maternal (anneden gelen) tiroid hormonlarına gereksinim duyarlar. Maternal tiroksin ve tiroiodotironin gebelik boyunca plasentadan fetusa geçmektedir. Gebelikte özellikle ilk trimesterde (ilk 12 haftalık dönem) annenin tiroid fonksiyonlarının yeterli olması, fetal beyin hücrelerine yeterli T4’ün sağlanmasında son derece önemlidir. İlk trimesterde annede olan veya gelişen hipotiroidi fetüsün nöropsikolojik ve düşünce gelişimini olumsuz etkiler.

Fetüs 12. haftadan sonra kendi tiroid hormonlarını üretmeye başlar fakat tiroid hormonlarını üretebilmek için gerekli olan iyot ihtiyacını karşılamada yine anneye bağımlıdır. Fetal iyot yetersizliğinin bulgu ve belirtileri arasında ölü doğum, düşükler, düşük doğum ağırlığı ve miyelomeningosel (omurga ve omuriliğin doğumsal gelişim yetersizliği) bulunur. Fetal iyot eksikliğinin en önemli riski beyin gelişiminin olumsuz etkilenmesidir. Hipotiroidinin ve iyot eksikliğinin önlenmesi için anneye yeterince iyot verilmesi gerekir.

Gebelikte hipertiroidi görülme sıklığı %0,1- 0.2’dir. Gebelikte hipertiroidinin nedenleri: graves hastalığı, gestasyonel geçiçi tirotoksikoz, molar gebelik (üzüm gebeliği), subakut veya sessiz tiroidit, toksik adenom, multinodüler toksik guatr, iyotun indüklediği tirotoksikoz, tirotoksikozis faciatadır. Gebelikte hipertroidi gelişimi sonucu abortus (düşük), hipertansiyon, preterm (erken) doğum, konjestif kalp yetmezliği, tiroid fırtınası, ablasyo plasenta, ölü doğum, fetal guatr meydana gelir.

Gebelikte artmış iştaha rağmen kilo alımının olmaması ve istirahatteki kalp hızının dakikada 100 vuruşun üzerinde olması tiroid hastalığına ait iki en önemli bulgudur.

Tiroid fonksiyon bozuklukları maternal ve fetal ciddi komplikasyonlar meydana getirebilir. Hipertiroidi ve hipotiroidi tanısı almış gebelere uygun tedavilerin verilmesi ile bu hastalıklara bağlı oluşabilecek komplikasyonların önlenebileceği unutulmamalıdır. Gebelik öncesinde tiroid fonksiyon bozukluğu olan hastalarda özellikle gebeliğin ilk trimesterinde tiroid hormon düzeylerine göre ilaç dozları yeniden düzenlenmelidir.

Metin, K. A. B. A. (2013). Gebelik Ve Tiroid Hormonları. Kocatepe Tıp Dergisi, 14(3), 160-166.

Bilge, Ç., & Şahin, N. (2015). Gebelik Ve Tiroid Hastalıkları. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 2(1), 1-14.

Dökmetaş, H. S. (2013). Gebelik Ve Tiroid Hastalıkları. Güncel Pratik Tıp, 15.

Hatipoğlu, N., Büyükkayhan, D., & Kurtoğlu, S. (2006). Yenidoğan Dönemi Tiroid Hastalıkları. Türkiye Klinikleri Pediatrik Bilimler Pediatrik Endokrinoloji Özel Sayısı, 10, 63-82.

Dr Rahman Kuri. Birinci Basamakta Tiroid Hastalıklarına Yaklaşım. Sunum, 27.02.2021 tarihinde erişim adresi: https://slideplayer.biz.tr/slide/2841868/

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.