Ev Tozu ve Akarları İle Oluşan Hastalıklar Hakkında Bilinmesi Gerekenler

0 1.491

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

İnsanda alerji ve dermatit nedeni olan akarlar Mesostigmata, Prostigmata ve Astigmata alt takımındaki ailelerde bulunmaktadır. Bazı akarlara doğal ortamları olmamasına rağmen ev tozunda da rastlanılmakta ve alerjik reaksiyonlara neden olduğu görülmektedir.

Bunlardan Mesostigmata alttakımından Dermanyssidae ailesinde bulunan türler, kuşlarda yaşarken erişkin ve nişleri insanlarda parazitlenebilmektedir. Proglyphidae ailesindeki akarların insanda özellikle astım, alerjik rinit ve atopik dermatit gibi hastalıkların nedeni olduğu öne sürülmüştür.

Bir bölgede bulunabilecek akar yoğunluğu ve tür zenginliği nem, yükseklik, sosyoekonomik durum ve mevsim gibi faktörlere bağlanmaktadır. Ayrıca kırsal bölgelerde ve eski eşya kullanılan, havalandırılmayan, güneş görmeyen evlerde de daha yoğun görülebilmektedir. Sonbaharda nem ve ısının değişimine bağlı olarak da ev tozu akarlarının yoğun olduğu bildirilmektedir.

Evler. oteller, öğrenci yurtları, hastaneler ve kütüphaneler gibi farklı mekanlarda yapılmış çalışmalar ev tozu akarlarının en fazla evlerde görüldüğünü göstermektedir. Kütüphanelerde görülen oran, evlere yakın bulunmuş ancak hastane, otel gibi yerlerde ev tozu akarı görülme sıklığının evlere oranla yarı yarıya azaldığı tespit edilmiştir.

Ev Tozu ve Akarları İle Oluşan Hastalıkların Etkenleri

Akarlardan bazıları ev tozlarında yaşayarak çeşitli hastalıklara neden olduklarından ev tozu akarı olarak tanımlanmaktadır.

Laboratuvar bulgularına göre, akarların yumurta devresi 6 gün sürmektedir. Yumurtalar 6. gün açılarak 6 bacak larva dışarı çıkmakta ve larva devresi 5 veya 6 gün sürmektedir. Larva gelişerek bir gömlek değiştirip önce protonimf daha sonra tritonimf olmak üzere 8 bacaklı nimf evrelerini geçirmektedir.

Nimfler 1-5 gün içinde son bir deta gömlek değiştirerek üremeye yetenekli erişkinleri oluşturmaktadır. Larvadan erişkine kadar olan süre 14-20 gün kadardır. Erişkin erkekler 60-80 gün, 100-150 gün yasamaktadır.

Parazitlikler ve Alerji İle İlişkileri

Ev tozu akarlarının 1960 yılından beri alerjiyle ilişkisi olduğu ve solunum yolları ile ilgili hastalıklara yol açtığı bilinmektedir. Aşırı duyarlı kişiler tarafından ev tozu alerjenlerine temas veya solunum ile alerjik nezle, alerjik astım, atopik dermatit, ürtiker ve anaflaktik şok görülebileceği bildirilmiştir.

Genel popülasyonun %10’unun. alerjik astımlıların ise %90’ının toz akarlarına duyarlı olduğu belirtilmiştir.

Toz akarları mobilya, halı, çarşaf, yastık ve yorganların doğal sakinleri olarak bilinmektedir, bu yerler insan deri döküntüleri ile beslenen akarların yaşamları için uygun nem, sıcaklık ve besin yönünden en elverişli yerleri oluşturmaktadır. Ev tozu akarlarının beslenmelerinde en çok tercih ettikleri maddeler insan ve hayvan deri döküntüleri olup, bunların dışında balık yemi, mantar, hububat ve ekmek artıkları gibi birçok maddeleri de besin olarak kullanmaktadırlar.

Akarlara ait dışkı, salgı ve akar vücut parçalanın alerjenler arasında ilk sırada yer aldığı yalnızca canlılarının değil ölülerinin de alerjik olduğu bildirilmiştir.

Her akar günde 20-25 defa dışkı bırakmaktadır. Bunların vücuda solunum yoluyla veya deri teması ile girip alerjik reaksiyonlar oluşturabildiği bildirilmiştir.

Alerji Testlerinde Ev Tozu ve Akarlarının Önemi

D. pteronyssinus en önemli alerjendir. Bu alerjenlerin antijenleri deri testlerinde de kullanılmakta ancak deri testlerinde pozitifliklerin ev tozunda bulunan türleri gösteremeyeceği ve negatifliklerin de ev tozu akarlarından kaynaklanan bir alerjik reaksiyonun olmadığı anlamına gelemeyeceğinin dikkate alınması gerekmektedir.

Akar alerjenlerinin salgı, akar parçacıkları ve özellikle de akar dışkısında bulunduğu, bu alerjenlerin %95’inden fazlasının akar dışkısından kaynaklandığı vurgulanmaktadır.

Ev Tozu ve Akarları İle Oluşan Hastalıklarında Tanı

Ev tozlarındaki akarların dağılımında düzensizlik olabileceği düşünülerek mümkün olduğu kadar değişik yerlerden örnek alınıp incelenmesi gerekmektedir.

Doymuş tuzlu suda yüzdürme (flotasyon) ile Spieksma ve Boezeman’ın yöntemi klasik tanı yöntemleri olarak bildirilmektedir, oldukça pratik ve hassas bir yöntem olarak laktik asit çöktürme yönteminden de yararlanılabilmektedir.

Alerjik şikayetleri bulunan bir hastanın ev tozunda akar bulunması akar alerjisi tanısı için yeterli görülmemelidir. Halen kullanın deri testleri ile de kesin bir tanıya varmak doğru değildir. Hastanın hikayesi tanıda önemlidir. Akarların bulunduğu bir yere girdiğinde artan şikayetler ya da hastanın yaşadığı yerde akar yuvası haline gelmiş mobilya ve eşyaların uzaklaştırılmasıyla azalan şikayetler tanıda yol gösterici olacaktır.

Başka bir nedenden kaynaklanan alerjinin akarların katkısıyla şiddetlenebileceği de göz önünde tutulmalıdır.

Ev Tozu ve Akarları İle Oluşan Hastalıklarında Tedavi ve Korunma

Tedavide antihistaminik ilaçlar ve immünoterapi önerilmekle beraber, esas tedavinin korunma yöntemleriyle yapılabileceği bildirilmektedir.

Akarları yok etme gibi bir çözüm olmadığından, akarlardan korunma ve ev tozu akarından kaynaklanan alerjik hastalıklarda şikayetleri azaltmak amacıyla evlerin, akarların yaşamı ve çoğalması için ideal ortam olmaktan uzaklaştırılması gerekmektedir.

Akarlar nem, sıcaklık ve besin yönünden en uygun ortamı yatak odaları ve yatak takımlarında bulunduğundan, tedbirler öncelikle yatağa ve yatak odasına yöneltilmelidir. İlk aşamada tozu az alabilen yatak odası temin edilmelidir. Bu sebeple yatak odalarında bulunan bütün toz tutucu mobilyaları ve özellikle de eski mobilyaIarı, duvarlarda asılı eşyaları, kitaplıkIarı, ağır kumaşlardan yapılmış perdeleri, halı ve kilim gibi yünden mamul döşemeleri uzaklaştırmak gerekmektedir.

Zemin örtüsünün mümkünse yıkanabilir ve plastik menşeli olması önerilmektedir. Sedir, kanepe gibi mobilyaların dolgularında akarlar, bir neslin diğerini takip etmesiyle yıllarca yaşayabildikleri gibi. bu eşyalarda ölü akarlar her zaman için bulunabilmektedirler.

Unat EK, Yücel A, Altaş K, Samastı M. Unat’ın Tıp Parazitolojisi.İnsanın Ökaryonlu Parazitleri ve Bunlarla Oluşan Hastalıkları.İstanbul Üniv. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Yayınları. 5.Baskı; 1995.

Saygı G. Temel Tıbbi Parazitoloji, İzmir: Dizgi Baskı Es-Form Ltd.;2009.

Özcel MA. GAP ve Parazit Hastalıkları. İzmir-Bornova: Ege Üniversitesi Basımevi; 2003.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.