Epilepsi: Belirtileri, Nöbet Tipleri, Nöbet Belirtileri ve Nöbetli Bireye Yaklaşım

0 3.693

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Dünya’da 50 milyondan fazla insanın epilepsi hastası olduğu düşünülmekte ve hastalıkların yüzde 80’i gelişmekte olan ülkelerde meydana geldiği bilinmektedir.

Halk arasında sara olarak bilinen epilepsi hastalığı kronik bir hastalık olması ile nörolojik bir durumdur. Beyni ve sinir sistemini etkileyen, beynin normal faaliyetlerini sürdürmesini sağlayan elektriğin, aşırı ve kontrolsüz yayılımı sonucu oluşur.

Epileptik Nöbetler, Belirtileri Ve Nöbet Tetikleyici Faktörler

Bütün epileptik nöbetler beynimizde başlar. Beynimiz nasıl düşündüğümüzden nasıl hareket etmemize kadar yaptıklarımızı kontrol eden nöron adı verilen milyonlarca sinir hücresine sahiptir. Beynimiz sinir hücreleri ve bedenimiz arasında elektriksel mesajlar göndererek ve alarak çalışır. Epileptik nöbetler sırasında beynin normal elektriksel mesaj ileti sistemi geçici olarak bozulmakta ve sinir hücrelerinin olağan dışı bir elektro-kimyasal boşalma yapması sonucu nöbetler oluşmaktadır. Epilepsi küçük nöbetler ya da büyük nöbetler şeklinde olur. Süt çocukluğu, oyun çocukluğu epilepsileri genellikle küçük nöbetlerdir. Nöbetler her yerde oluşabilir. Genellikle bir uyarı olmadan başlar. Bazı insanlar için belirli durumlar nöbete neden olabilir – ki biz buna aura diyoruz- ya da nöbeti tetikleyebilir.

Epilepsi belirtileri her kişide farklı seyreder. Belirtilerin hepsi görülmeyebilir.

Epilepsi Belirtileri Nelerdir?

  • Bilinç ve %30 hafıza kaybı,
  • Uyku eksikliği
  • Aşırı unutkanlık,
  • Stres,
  • Kendini yaralama ve etlerini yolma,
  • Unutulan ilaçlar
  • Belli mesafede ara verme ve yeni döneme girme,
  • Parlayan ışıklar
  • Çift görme ve baş dönmesi,
  • Bayılma,
  • Bunalıma girme,
  • Duygusal hareketler,
  • Hareket eden desenler ve şekiller
  • Titreme, yere düşme,
  • Halüsinasyon,
  • Hareketlerini kontrol edememe
  • Burun akıntısı veya
  • Otururken uzaklara dalma,
  • Nefes darlığı, nefes kesilmesi,
  • Aşırı tükürük salgılanması,
  • İdrar kaçırma,
  • Kriz sonrası şaşkınlık, uyku hâli

Epilepsi Nöbet Çeşitleri Nelerdir?

Nöbetlerin farklı çeşitleri vardır. Bazı nöbetler oldukça belirsiz olabilir ve zor görülür, diğerleri ise daha belirgin oluşabilmektedir. Herkes nöbet esnasında bilincini yitirmezken bazı nöbetlerde alışılmadık davranışlar görülebilir. Bazı insanlarsa birden fazla nöbet türüne sahip olabilir. Nöbetler beynin bir kısmında belli bir yere etki edebilir ve değişik duygu-davranışlara neden olabilirken, bazı nöbetlerde başlangıçta beynin her iki kısmını da etkileyebilir ve kişi bilincini yitirebilir.

Nöbetler genel olarak nöbet sırasında kişiye neler olduğuna bağlı olarak farklı gruplara ayrılır. Bu da nöbetin beynin hangi bölümünü etkilediğine ve o bölümün normalde hangi görev ile yetkili olduğuna bağlıdır. Nöbet başladığı zaman durduramazsınız. Genellikle kısa bir süre devam eder saniyeler ya da dakikalar sonra kendiliğinden durur.

‘Nöbetler izlenirken korkutucu gözükse de genellikle acı verici değildir ve kişi genellikle nöbet sonrasında tamamen düzelir.’

1. Basit Fokal Nöbetler

Beynin sadece küçük bir bölümü nöbetten etkilenir. Genellikle hasta birey, ağızda garip bir tat, midede yükselme hissedebilir. Ve ani bir korku duygusu, dejavu ( bir şeyi daha önce yaşamışlık hissi) kaslarda katılaşma, seğirme ya da vücudun bir bölümünde tuhaf bir his gibi garip duygular yaşayabilir. Kişi olaylardan dolayı kendini üzgün ya da kafası karışmış hissedebilir. Bu nöbetler diğer türdeki nöbetlere yol açabilir ve o zaman nöbet uyarıları(aura) olarak adlandırılır .

2. Komplex fokal nöbetler

Beynin büyük bir bölümü etkilenir. Tipik olarak kişi ne olduğunun tam olarak farkında olmayabilir. Aklı karışabilir ve sonrasında nöbeti hatırlamayabilir. Nöbet sırasında insanlar ağız şapırdatma, çiğneme hareketleri gibi garip ve tekrarlayan hareketler yapabilirler. Kıyafetleri veya masanın üstünde bulunan nesnelerle oynayabilirler. Ya da tuhaf davranışlarda bulunabilirler. Tipik olarak ne yaptıklarının farkında olmazlar ve size yanıt veremezler.

3. Tonik nöbetler

Bu nöbet türünde, insanların vücutları kaskatı olduğunda oluşur ve ayaktalarsa genellikle düşerler. Kafalarını ya da vücutlarının arka kısmını yaralayabilirler. İnsanlar kısa bir süre bilincini yitirsede bu tür bir nöbet normalde çok kısa sürer ve çabuk iyileşirler.

4. Atonik nöbetler

Atonik bir nöbette kişinin bedeni aniden gevşer ve eğer ayaktalarsa genellikle düşerler. Öne doğru düşmeye meyilli oldukları için başlarının ön kısmını ve yüzlerinin ön kısmını yaralayabilirler. Bazen bunlara düşme atağı adı verilir. Kişi kısa bir süre bilincini yitirse de bu tür nöbetler genellikle çok kısa sürer ve genellikle çabuk düzelir.

5. Absence nöbetler

Absence nöbetler sırasında kişi birkaç saniye için bilinç kaybı yaşar. Absence nöbetler çok kısa sürer ve fark edilmeden geçebilir ancak gün içerisinde birçok defa oluşabilir ve kişi için rahatsız edici olabilir. Çocuk ve gençlerde yetişkinlerde olduğundan daha yaygındır.

6. Myoklonik nöbetler

Myoklonik kas seyirmesi anlamına gelmektedir. Bu nöbetlerde kişi kısa süreli bir kas seyirmesi yaşar. Bu bir kol-bacak ya da vücut olabilir. Vücudun bir ya da iki tarafını etkileyebilir. Bu seğirmeler kısmen hepimizin bazen uykuya dalarken yaşadığı seğirmelere benzer ancak myoklonik nöbetler günün başka zamanlarında meydana gelmeye meyillidir.

7. Tonik-klonik seğirmeler

Kişinin kaskatı kesilip sonrasında titremesi ile oluşur. İnsanlar epilepsiyi düşündüklerinde en çok akıllara gelen nöbetlerdir. Bu nöbet esnasında kişi bilincini yitirir. Nöbetin başlangıcından kişinin vücudu kaskatı kesilir. Çığlık atabilirler. Dilini ısırabilirler. Ağızlarının çevresinde az miktarda kan ya da salya görebilirsiniz.

Konvulsif tonik – klonik nöbet sırasında neler yapmalı?

  • Sakin kalmalı
  • Zamanı kontrol etmeli
  • Kişinin başını korumalı
  • Kıyafetleri gevşetmeli
  • Kalabalık bir ortamsa insanların toplanmasını önlemelidir.

Epilepsinin Psikososyal Etkileri

Epilepsi hastalığı, emosyonel(duygu) ve psikososyal olarak hasta ve yakınlarının yaşamını etkileyen tıbbi bir sorun ve nörolojik bir hastalıktır. Burada önemli olan faktörlerden birisi, hasta bireyin fiziksel değişikliklere günlük ilaç kullanımına uyma, yineleyen doktor muayenelerine ve akut tıbbi acil durumlara hazırlıklı olmasını gerektiren ve yaşam kalitesini olumsuz olarak etkileyen bir hastalık olduğu unutulmamalıdır.

Genel olarak görülen psikososyal sorunlar;

  • Sosyal izolasyon
  • Damgalanma korkusu
  • Nöbetlerin getirdiği utanç duygusu
  • Sosyal adaptasyon sorunları
  • İş bulmada güçlük
  • Okul performansında düşme
  • Benlik saygısında azalma
  • Kişilik değişikliği
  • Fobiler
  • Depresyon

Epilepsinin, hastalarda değişik psikiyatrik bozukluklara neden olduğunun bilinmesi tedavi ve iletişim açısından önemlidir. Tüm epileptik hastaların özellikle nöbetlerden sonra duygusal desteğe gereksinimi olduğu unutulmamalıdır.

Görgülü, Ü., & Fesci, H. (2011). Epilepsi ile yaşam: Epilepsinin psikososyal etkileri. Göztepe Tıp Dergisi, 26(1), 27-32.

Bambal. G. ve ark. (2011) Epilepsi Oluşum Mekanizmaları, Konuralp Tıp Dergisi 3(3)):42-45

Yaşar, H., Tekeli, H., Balıbey, H., & Alay, S. (2013). Epilepsi hastaları ve sağlık personelinin epilepsi hastalığı hakkında bilgi ve tutumlarının değerlendirilmesi. Epilepsi, 19(3), 127-31.

Süleyman Dal, Nörolojik Krizlerden Epilepsi Nöbetinin Kestirimi, Batman Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Elektrik-Elektronik Mühendisliği Anabilim Dalı, Temmuz-2020, Yüksek Lisans Tezi

 

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.