Engellilerde Üreme Ve Cinsel Sağlık Sorunları Ve Çözüm Yolları Nelerdir?

0 101

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Bir önceki yazımda sizlere hassas gruplardan bahsetmiştim. Hassas grup deyince ilk akla gelenler dünyada her geçen gün artan prevelansını da düşünürsek, engelli bireylerdir.

Özellikle engelli bireylerin hatta engelli kadınların cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmetlerini almakta yaşadığı sıkıntılardan yola çıkarak böyle bir yazı hazırlamak istedim.

Engelli nedir?

Türkiye Özürlüler İdaresi Başkanlığı 2015 tanımına göre:

Doğuştan veya sonradan herhangi bir hastalık veya kaza sonucu bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yetilerini çeşitli derecelerde kaybetmiş, normal yaşamın gereklerine uyamayan kişilerdir.

DSÖ ve Dünya Bankası tarafından engellilik üzerine ortaklaşa olarak ilk kez gerçekleştirilen Dünya Raporu’na göre günümüzde dünyada bir milyardan fazla bireyin engelli olduğu belirtilmektedir.

Türkiye’de ise 2002 yılında Devlet İstatistik Enstitüsü ve Özürlüler İdaresi iş birliği ile gerçekleştirilen Türkiye özürlüler araştırma sonuçlarına göre, nüfusun %12.29’unu engelli bireyler oluşturmaktadır. Buna göre ülkemizde 8.431.937 kişi özürlü olarak yaşamlarını sürdürmektedir. %12,29 özürlü oranının; %7.09’u erkek, %5.02’si kadın olarak ifade edilmektedir.

Ortopedik, görme, işitme, dil ve konuşma ile zihinsel özürlülerin oranı %2.58, süreğen hastalığı olanların oranı ise %9,70 olarak belirlenmiştir.

Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde de olduğu cinsellik temel ihtiyaçlarımızdan biridir. Engellilerinde herkes gibi cinsellik yaşamaya ve dolayısıyla cinsel sağlık/üreme sağlığı hizmetlerinden faydalanma hakları vardır. Sanılanın aksine ev ve aile kurma hakları da vardır.

Tüm bireyler zorlama ve şiddet olmaksızın özgürce cinselliklerini yaşama, çocuk sahibi olma hakkına sahiptir. Özellikle şiddet ve zorlama olmaksızın dedim çünkü engelli bireyler özelinde engelli kadın bireylerde fiziksel, cinsel istismar, şiddet ve tecavüz riski azımsanmayacak kadar önemli sayıda görülmektedir.

Engellilerde Cinsel ve Üreme Sağlığındaki Sorunları Nelerdir?

  • Özgürlükleri kısıtlanarak en başta insan hakları ihlal edilmekte
  • Evliliğe zorlanmakta ya da görüşleri bile alınmamakta (özellikle kadın bireyler)
  • Özellikle zihinsel engellilerde daha fazla olmak üzere ilişkisi kurma kararları ellerinden alınmakta
  • Cinsel ilişkiye zorlanma, zorla kısırlaştırma, evlendirme ve düşük yaptırma
  • Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara yakalanma riskleri daha fazla
  • Aseksüel olarak algılanma ve cinsel sağlık/üreme sağlığı hizmetine ihtiyaç duyulmaz gözüyle bakılması
  • Sağlık hizmeti almalarının engellenmesi (fiziksel erişim, iletişim)
  • Kötü muameleyle karşılaşma
  • Sağlık personelinin veya kullanılan araç ve gerecin yetersiz kalması
  • Sosyal hayatta da olduğu gibi çoğu aktivite ve sağlık hizmetinden de soyutlanma
  • Hizmet sunan sağlık personelinde farkındalık ve özel eğitim yetersizliği
  • Sağlık çalışanlarına güven ve beceri eksikliğinin var olması
  • İşaret dili bilen sağlık personelinin az olması
  • Engel çeşidine bağlı olarak verilen eğitim araç ve gereçlerinin engel durumuna uygun olmaması
  • Engellilerde gebelik oldukça az ama buna rağmen gebeliğe bağlı komplikasyon ve sağlık hizmetine ulaşmada var olan yetersizlikler
  • Doğum sonu depresyon riski ile karşılaşma durumları daha fazla
  • Erken doğum ya da düşük doğum ağırlığı riski daha fazla
  • Genetik geçişli engellilik önemli bir sorun
  • Yeni doğan gelişim ve bakımıyla ilgili sorunlar

Ve daha saymakla bitmeyen bir sürü sorun..

Peki tüm bu sorunlar için çözümler neler olmalı bir de bunlara bakalım;

Engellilerde Cinsel ve Üreme Sağlığındaki Sorunlarına Çözüm Önerileri

  • Sağlık personellerine engellilerde cinsel sağlık/üreme sağlığı ile ilgili eğitimlerinde verilmesi
  • Engellilere uygun iletişim malzemelerinin temin edilmesi/geliştirilmesi
  • Engellilere verilen bakımda hizmete uyum ve uygunluğunda düşünülmesi
  • Engellilere hizmet verecek olan kişilere eğitimler düzenlenmesi
  • Engelli kadının gebelik öncesi, gebelik, doğum ve doğum sonu dönemlerinde engelliliğine yönelik bilgi, eğitim, destek ve bakımının verilmesi
  • Engelli bireylerin ailelerine de eğitimler verilmesi
  • Verilen sağlık hizmetlerinde standart modellerin uygulanmasından öte engelliliğe yönelik modellerin geliştirilmesi
  • Engellilerin sağlık hizmetlerine ulaşmadaki engeller üzerine düşünülüp bu engeller en aza indirilmeye çalışılması
  • Gerekirse ev ziyaretlerinin yapılarak sağlık hizmetine ulaşımın sağlanması
  • Engelli kadınlara verilen üreme sağlığı, doğum, doğumsonu bakım gibi eğitimlerde engeline uygun yapılması (işaret dili ile anlatım, resimli materyaller, Braille alfabesi kullanımı gbi)
  • Engellilerinde sağlık hizmetine hatta cinsel sağlık/üreme sağlığı hizmetine ihtiyaç duymasının doğal olduğu konusunda toplumsal farkındalığın ve anlayışın oluşturulması
  • Engelli bireylerin hatta kadınların diğer bireyler gibi aynı biyolojik ve üreme sürecinde olduklarını düşünmeleri kendilerini daha iyi ve engelsiz hissetmelerini sağlayacaktır.

Hepimizin birer engelli adayı olduğunu düşünüp,  ona göre davranırsak aslında onların yaşadıkları sorunlara çözüm üretmek hiç de zor değil. Biz sağlıkçılara bu konuda ve toplumsal farkındalığı oluşturmada büyük iş düşüyor, hadi kolları sıvayalım.

Cangöl, E., Karaca, P., & Aslan, E. (2013). Engelli bireylerde cinsel sağlık. Androloji Bülteni, 53(1), 141-146.

Timur, S., Ege, E., & Bakış, E. (2006). Engelli kadınların üreme sağlığı sorunları ve etkileyen faktörler. CÜ Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 10(1), 51-58.

Kokanalı, D., Karaca, M., Şule, Ö. Z. E. L., & Üstün, Y. E. (2018). Engelli kadınlarda üreme sağlığı. Jinekoloji-Obstetrik ve Neonatoloji Tıp Dergisi, 15(1), 28-30.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.