Egzersiz Ve Sporun Bağışıklık Sistemi Üzerine Etkisi Nasıldır?

0 155

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

İnsan doğası gereği sürekli hareket halindedir.

Ancak evde kalmak zorunda olduğumuz bu günlerde hareket alanımızın kısıtlanması hem ruh sağlımızı hem de beden sağlığımızı etkilemektedir. Yeterince hareket alanı bulamadığımız bu süreçte, bağışıklık sistemimizin desteklenmesi adına beslenmenin yanı sıra evde yapabileceğimiz egzersizlerin de büyük önemi vardır.

Peki, bu günlerde uzmanlardan sıkça duyduğumuz bağışıklık sistemi nedir gelin kısaca göz atalım.

Vücudumuz da hastalıklara karşı bir savunma mekanizması vardır. Bu güçlü ve önemli mekanizma vücudumuza giren patojenlerin çoğalmasına fırsat vermeden onları tanır, yok eder ve uzaklaştırır işte bu yapıya bağışıklık sistemi adı verilir. Bu sistem kalıtsal ve edinsel immün sistem olmak üzere ikiye ayrılır;

  • Kalıtsal bağışıklık sistemi organizmaya ait olup ilk savunma mekanizmasıdır.
  • Edinsel bağışıklık ise geçirilen hastalıklar veya aşılar ile yaşam boyunca kazanılan bağışıktır.

Organizmaya ait olmayan patojen ve mikroorganizmaları ayırt eder ve yok eder.

Bağışıklık sistemi yaş, cinsiyet, beslenme ve uyku durumu, düzenli spor yapıp yapmama gibi birçok faktöre bağlı olarak değişebilmekle beraber bu faktörlerden düzenli olarak yapılan sporun bağışıklık sistemi üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu bilinmektedir.

Spor denince yaş, cinsiyet, kronik hastalıkların olup olmaması gibi etkenlere bağlı olarak, spor yapma süresi ve hareketler değişkenlik göstermektedir. Spor, bu belirleyici faktörlerden biri olup bağışıklığımız üzerinde önemli etkilere sahiptir. Bizim için hayati öneme sahip bu sistemi hem doğru besin öğelerinden yeterince yararlanarak korumak hem de spor ile desteklemek gerekmektedir.

Spor Bağışıklık Sistemine Nasıl Katkı Sağlar?

Egzersizin immün sistem üzerine etkisi; egzersiz şiddetine, yoğunluğuna, zamanına ve bireyin fiziksel uygunluğu gibi birçok etmen rol oynamaktadır. Şiddetli ve uzun süreli egzersiz sonrası T ve B lenfosit (vücudun ana bağışıklık hücreleri) düzeyinde, bakteri ve mantarların neden olduğu enfeksiyonlarla savaşan beyaz kan hücreleri düzeyinde, vücutta en fazla bulunan antikor üretiminde azalma görülmektedir.

Şiddetli antrenman sonrasında bağışıklık sisteminin baskılandığı, ‘açık pencere’ olarak isimlendirilen 3-72 saat için virüs, bakteriler, mikroorganizmalar vücuda girebileceği ve enfeksiyonlara sebep olabileceği bir zemin oluşur.

Fakat yüksek yoğunluklu egzersizlerin aksine, hafif ve orta yoğunluklu yapılan sporların (ip atlamak, mekik ve sınav çekmek, koşmak, yüzmek…) bağışıklık üzerinde pozitif etkisi bulunmaktadır. Düzenli yapılan hafif ve orta şiddette egzersizler, kandaki virüs ve bakterileri öldüren immün bileşenlerin sayısını arttırmakta ve bağışıklığa olumlu etkiler sağlamaktadır.

Ayrıca vücut iç ısısı = 37 +/- 1°C (36-38°C) aralığında olması beklenir. Mekanik iş veya egzersiz yapılması sonucu vücut ısısı artış göstererek normalin 1-2 °C üstüne yükselir ve 38-39 °C arasında korunur. Vücut ısının birkaç derece yükselmesi; lökosit derişimini, fagositoz ve interferon oluşumunu, lenfosit yanıtını, makrofajların bakterileri öldürme yeteneklerinin artmasını sağlar.

Birçok zararlı mikroorganizma hem gelişim ve üreme evrelerinde hemde yüksek ısıda demire ihtiyaç duyar. Ateşli hastada, kanda serbest demir minimuma iner. En fazla ihtiyaçları olduğu zamanda demir sonucu bakteri üremesi negatif etkilenir. Bu sayede ateş; birçok mikroorganizmanın (bakteri,virus) replikasyonunu azaltır, hastalıktan iyileşmeyi hızlandırır.

Bütün bunlara ek olarak spor yapmanın diğer yararları şu şekilde sıralanabilir:

  • Düzenli spor yapmanın kalp kaslarını güçlendirdiği, kalbin büyümesini ve dolayısıyla kan akımını artırıp kanın oksijen taşıma kapasitesini yükselttiği görülmüştür.
  • Yaşam tarzı ve egzersizin kansere karşı %40 oranına kadar önleyici rol oynadığı bilinmektedir.
  • Üst solunum yolu enfeksiyonlarını azalttığı bilinmektedir.
  • Tansiyonun düzenlenmesi, osteoporoz (kemik erimesi), diyabet gibi çeşitli rahatsızlıkların önlenmesinde yardımcıdır.
  • Stres, depresyon gibi bağışıklık sistemini olumsuz etkileyen rahatsızlıkların azalmasın da rol oynar.

Ne Kadar Egzersiz Yapılmalıdır?

Fiziksel aktivite sıklığının haftada en az 3 kez olmasının yanı sıra, sağlıklı bir egzersiz programı için farklı egzersizler yapılması ve bu egzersizlerin dengeli olması önerilmektedir. Buna göre;

  • Haftada 4-7 gün aerobik egzersizler yapılması
  • Haftada 2-4 gün kuvvet egzersizleri yapılması
  • Haftada 5-7 gün esneklik ve denge egzersizlerinin yapılması önerilmektedir.

Hafif şiddetli antrenmanlar dakikada 3,5 kalori harcamaya neden olan, haftalık toplam süresi 150 dk. ve egzersiz sırasında maksimum kalp atım hızı %50’nin altında olan egzersizlerdir.

Orta şiddet antrenmanlar dakikada 3,5-7 kalori harcamaya neden olan, haftalık toplam süresi 150-300 dk. ve egzersiz sırasında maksimum kalp atım hızı %50-70 şiddetinde olan egzersizlerdir.

Spor yapmanız bağışıklık sisteminizi güçlendirmeniz için gerekli olsa da spor yapmanızı engelleyecek herhangi bir rahatsızlığınız var ise muhakkak hekiminize danışınız.

Ersoy G. (2016), Fiziksel Uygunluk (Fitness) Spor ve Beslenme ile İlgili Temel Öğretiler, Ankara Nobel Tıp Kitapevi, 2. Baskı, Ankara

Yıldız S. A, Arzuman P (2009), Sıcak Ortamda Egzersiz, İstanbul Tabip Odası Klinik Gelişim Dergisi, 22 (1),10-16

Güreş,A.(2020,30 Nisan) Egzersiz ve Bağışıklık Sistemi Üzerine Etkisi.Erişim Adresi http://www.aydindenge.com.tr/yazi/dr-ogretim-uyesi-ali-gures/30/04/2020/egzersiz-ve-bagisiklik-sistemi-uzerine-etkisi

Şenışık S, (2014), Kanser ve egzersiz, Spor Hekimliği Dergisi, 49 (3), 99-110

Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı Fiziksel Aktivite Rehberi Erişim Adresi: https://www.tuseb.gov.tr/EnstituSayfa/fiziksel-aktivite-rehberi-4/

Songu M, Katılmış H. (2012), Enfeksiyondan korunma ve immün sistem. J Med Updates,2 (1),31-42

Uzun M (2016), Kardiyovasküler Sistem ve Egzersiz, Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi, 7 (2), 48-53

Gülen A, Hacımustafaoğlu M (2019,Ekim), Çocuklarda Ateş,Değerlendirme ve Yaklaşım. Erişim Adresi https://www.bto.org.tr/wp-content/uploads/2019/10/ates-cocuklarda-ates-degirlendirme-yaklasim.pdf

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.