Diyabette Hiperglisemi (Kan Şekeri Yüksekliği) Nasıl Yönetilmeli?

0 8.374

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Diyabette hiperglisemi (kan şekeri yüksekliği) diyabetle yaşamda sıklıkla yaşanan bir sorundur. Diyabette hiperglisemi sorununun nedeni, vücutta pankreas tarafından üretilen insülin hormonunun eksikliği ya da hücrelere etkisinin yeterli olmaması durumudur.

Tip 1 diyabet hastalığında, pankreasın insülin hormonu üreten hücrelerinin harabiyetine bağlı olarak çok az (yetersiz)  ya da hiç insülin hormonu üretmemesi temel sorundur. Tip 2 diyabet hastalığında ise insülin hormonun etkisizliği ( insülin direnci yani kanda yeterli insülin olduğu halde etkisini göstermemesi) ya da eksikliği (insülin salgısı yetersizliği) sorunu birlikte görülür.

Pankreas bezi tarafından üretilen insülin hormonunun etkisinin az olması ya da tamamen eksikliği durumunda, kanda şeker (glikoz) seviyesi yükselir. Bu durum hiperglisemi olarak tanımlanır.

Diyabette Hiperglisemi Sorununun Nedenleri Nelerdir?

Diyabet ömür boyu süren, yaşam kalitesini etkileyen, hastalığı yönetme becerisi gerektiren ve tedaviye uyum gösterilmesi gereken kronik bir hastalıktır.

Diyabet yönetimi/öz yönetimi, diyabette takip ve tedavinin en önemli basamağıdır.

Diyabet yönetiminde diyabetlinin;

  • Bireysel tıbbi beslenme planını sürdürmesi
  • Düzenli fiziksel aktivite planını sürdürmesi
  • Ağızdan hap tedavisi (oral antidiyabetik) ya da insülin tedavisi planını doğru yürütmesi
  • Gerektiğinde düzenli kan şekeri takibi izlemi ve kaydı
  • Diyabet öz yönetimi eğitimi ve desteği alması önemli sorumlulukları arasındadır.

Diyabetle yaşamda bazı zamanlarda hiperglisemi sorunu yaşanması kaçınılmazdır. Diyabetli bireyin, öz yönetim başarısı hiperglisemi sorununun önlenmesinde önemli yer tutar.

Diyabette hiperglisemi sorunu yaşanmasının başlıca nedenlerini sizlere şöyle sıralayabilirim:

  • Tedavi planında insülin tedavisi olan diyabetlilerin, insülin uygulama hataları ya da eksiklikleri
  • Kilo alma kaygısıyla ya da kilo verme amaçlı, bilinçli olarak insülin dozlarını atlama ya da insülin yapmaktan kaçınma
  • Diyabetli bireyin kan şekeri düzeyine, tükettiği besin içeriğine ve miktarına göre yeterli insülin dozunu almama
  • Öğünlerde alınan besinlerin içeriğinin, tüketilen besin miktarının ya da yeme sıklığının uygunsuzluğu
  • Son kullanım süresi geçmiş ya da etkinliği bozulmuş insülin uygulama
  • İnsülin infüzyon pompası kullanan diyabetlilerde kullanım hataları, infüzyon setinden ya da kanülden kaynaklanan sorunlar
  • Diyabetlinin günlük fiziksel aktivite düzeyinin yetersizliği ya da kilo alma sorunu
  • Diyabetle yaşamda stres yaratan olası durumların etkisi
  • Var olan başka sağlık sorunlarının ya da araya giren enfeksiyon hastalıklarının etkisi
  • Vücutta meydana gelen insülin eksikliği sorununa bağlı, karşı düzenleme hormonlarının (adrenalin, glukagon, kortizon ve büyüme hormonu) salınımının etkisi
  • Diyabetlinin sigara ve alkol gibi madde kullanım alışkanlığı
  • Uyku kalitesi bozukluğuna bağlı gelişen hormonal sorunlar
  • Diyabet tedavi planın dışında kullanılan bazı ilaçların etkisi
  • Menstrüasyon dönemlerine bağlı hormonal etki
  • Psikososyal sorunlar ya da yeme davranış bozuklukları (aşırı yeme ya da hiç yemek yememe)
  • Diyabetlilerde farklı yaş dönemlerine bağlı (utanma, çekinme, başkalarının bilmesinden sakınma gibi) nedenlerle insülin tedavisini aksatma
  • Ekonomik sorunlar yüzünden tedavi maliyetlerini karşılayamama ya da tedaviye ulaşım güçlüğü nedeniyle insülin tedavisini uygulayamama

Diyabette Kan Şekeri Yüksekliğinin Belirtileri Nelerdir?

Diyabet yönetiminde düzenli kan şekeri takibi yürütülmesi, kanda şeker seviyesinin yüksekliğini saptamak için önemlidir. Diyabetli bireyin, kendisinde fark ettiği bazı belirtiler/sorunlar kan şekerinin yüksek olduğunu gösterir. Diyabette kan şekeri yüksekliğinin başlıca belirtileri şunlardır:

  • Çok su içme ve ağız kuruluğu
  • Halsizlik ve yorgunluk
  • Bulanık görme sorunu
  • Açlık hissetme, aşırı yeme ya da iştahsızlık
  • Ciltte kuruma, kaşıntı ve geç iyileşen/iyileşmeyen yaralar
  • Geceleri de olmakla birlikte sık idrara çıkma sorunu
  • Ellerde ya da ayaklarda karıncalanma ve uyuşma

Diyabette ketoasidoz sorunu çoğunlukla tip 1 diyabetlilerde gelişmekle birlikte, insülin salgı bozukluğu sorunu ilerlemiş olan tip 2 diyabetlilerde de karşılaşılan bir tablodur.  Diyabette yüksek kan şekeri düzeyi sorunu uzun süreli devam ederse, ketoasidoz durumu gelişebilir. Vücutta kısmi ya da tam insülin eksikliği sonucunda ketonların artması nedeniyle kan asitleri oluşur ve ketoasidoz sorunu gelişir. Diyabetli bireyde ketoasidoz sorunu geliştiğinde, kandaki ketonlar hem idrar yoluyla ve hem de solunumla vücuttan atılır. Böyle bir durum geliştiğinde ise diyabetlinin daha ciddi belirtileri olur. Bu belirtilerse şöyledir:

  • Karın ağrısı ve kramplar
  • Nefeste aseton kokusu
  • İştahsızlık, bulantı ve kusma
  • Nefes darlığı, solunum sıkıntısı
  • Yorgunluk ya da güçsüzlük
  • Kilo kaybı
  • Bilinç bulanıklığı, şuur kaybı

Bu belirtiler ciddiye alınmaz ise gelişen diyabetik ketoasidoz (DKA) tablosu diyabetli birey için risk oluşturan ve hastanede tedavi edilmesi gereken ciddi bir sorundur. Bu ciddi sorunu yaşamamak veya erken fark etmek için; özellikle tip 1 diyabetli bireyin ketonları ne zaman ve nasıl kontrol edeceğini, idrarda test ölçümüyle keton tespit ettiğinde ne yapması gerektiğini mutlaka doktoru ya da diyabet eğitim hemşiresinden öğrenmesi gerekir.

Yüksek Kan Şekeri Olarak Kabul Edilen Değerler Nedir?

Diyabet kılavuzlarında, diyabetli bireyler için olması gereken ideal kan şekeri değerleri düzenli aralıklarla paylaşılır. Kılavuz bilgileri rehberliğinde, diyabetli erişkinlerde parmaktan (kapiller) ölçülen kan şekeri değeri hedefleri şöyledir:

  • Ana yemek öğünü öncesi açlık kan şekeri değerleri 80-130 mg/dl olarak tanımlanır. Eğer açlık kan şekeri değeri 130 mg/dl’nin üstündeyse yüksek kan şekeri değeri (hiperglisemi) olarak tanımlanır.
  • Ana yemek öğünü sonrası, yemeğin başlangıcından (ilk lokmanın ardından) iki saat sonra bakılan tokluk kan şekeri değeri 180 mg/dl olarak tanımlanır. Tokluk kan şekeri değeri 180 mg/dl’nin üstündeyse eğer yüksek kan şekeri değeri (hiperglisemi) olarak tanımlanır.

Diyabetli bireyler için ideal kan şekeri değerleri; diyabetin tanı süresine, farklı yaş gruplarına, diyabetlinin yaşam beklentisine ve eşlik eden başka sağlı sorunlarına göre değişkenlik gösterir. Diyabetlinin takip ve tedavi sürecinde mutlaka diyabet sağlık bakım ekibinden; yaşına, bireysel özelliklerine ve sağlık koşullarına göre kan şekeri hedef değerlerinin nasıl olması gerektiğini öğrenmesi ve takibinde bu hedef değerleri dikkate alması önem taşır.

Diyabetlinin kendinde hissettiği yüksek kan şekeri belirtileri genellikle kan şekeri değerleri 180 ila 200 mg/dl olduğunda ortaya çıkar. Bazen bu belirtilerin hepsi fark edilmeyebilir. Kan şekeri değerlerinin hedef aralıkta olup olmadığı ancak diyabetli tarafından düzenli parmaktan kan şekeri ölçümüyle izlenir. Diyabetlinin bireysel takibinde, daha sık ölçüm imkânı tanıyan sürekli glikoz izlem (CGM) sistemleri de tercih edilebilir izlem yöntemleri arasındadır.

Diyabette Hiperglisemi Sorununun Sık Yaşanmasını Önlemek İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

Diyabetle yaşamda, diyabet öz yönetimi başarılı olan bir diyabetlinin kan şekeri değerleri de güven aralığında olacaktır. Başarılı bir diyabet yönetimi sık hiperglisemi sorununu önler.

Diyabetle yaşamda, diyabet öz yönetimi başarısının güçlendirilmesinde dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

  • Diyabetle yaşamda sağlıklı beslenme alışkanlığı kazanılmalı ve tüketilen besinlerin kan şekerine olan etkisi öğrenilmeli
  • Diyabetle aktif bir yaşam sürdürülerek ve bireysel uygunlukta spor aktiviteleri tercih edilmeli
  • Diyabet tedavi planında uygulanan insülin dozları tüketilen besinlere ve kan şekerine göre ayarlanabilmeli
  • Diyabette beslenme, egzersiz, kan şekeri ve insülin dozu ilişkisi doğru ve etkin yönetilmeli
  • İmkânı bulunuyorsa karbonhidrat sayımına göre insülin tedavisi uygulama yöntemi öğrenilmeli
  • Tedavi planına göre hekim önerisi bulunuyorsa, mutlaka düzenli kan şekeri takibi ve kaydı yürütülmeli. Kan şekeri değerlerine göre zamanında ve doğru yaklaşım gösterilmeli.
  • Kan şekeri değerleri güven aralığının üstünde (hiperglisemi) ya da altındaysa (hipoglisemi), nasıl yönetileceği bilinmeli ve gerekli önlemler zamanında alınmalı
  • Diyabete eşlik eden başka hastalıkların varlığında, insülin doz ayarlarının nasıl yapılabileceği diyabet sağlığı bakım ekibiyle mutlaka gözden geçirilmeli
  • Diyabetin ruh sağlığını ve yaşamla uyumu etkilediği düşünülüyorsa, uzman desteğinden faydalanılmalı
  • Diyabet ketoasidoz sorununun erken fark edilmesi için özellikle tip 1 diyabetli/yakını tarafından ketonların ne zaman ve nasıl kontrol edileceği, idrarda test ölçümüyle keton tespit edildiğinde nasıl yaklaşım gösterileceği bilinmeli
  • Diyabetle yaşam boyu öğrenme alışkanlığı kazanılmalı ve diyabet bilgileri güncellenmeli

Diyabetle yaşamada diyabet öz yönetimi başarısı, hiperglisemi sorununun sık yaşanmaması ya da önlenmesi için önemlidir.

Sizin de diyabetiniz varsa eğer, sorun kendinize diyabet öz yönetiminde başarınız nedir?

Sorumluluk Reddi Beyanı: Bu yazı sadece bilgilendirme amaçlıdır. Paylaşım tıbbi hizmet, tıbbi talimat veya tıbbi öneri olarak anlaşılmamalıdır. Bu yazıda yer alan bilgilerin hiçbiri, sağlık uzmanları ile yapılan görüşmelerin yerini almayı amaçlamamaktadır. Bu nedenle; sağlıkla ilgili her türlü gereksinimiz için mutlaka hekim, hemşire, diyetisyen, eczacı ya da ilgili diğer sağlık uzmanlarına danışmanız ve tavsiyelerine uymanız önemlidir.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.