Diyabet Hastalığının Kısa Ve Uzun Dönem Komplikasyonlarının Farkında Mıyız?       

0 3.776

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Diyabetle birlikte gelişebilecek olası komplikasyonlar; diyabetlinin yaşam kalitesini azaltan, yaşamı sınırlayan, iş gücü kaybına neden olan, mali yük getiren ve ölümle sonuçlanabilen problemlerdir. Bu nedenle diyabetli bireylerin komplikasyonlara yönelik farkındalığı önemlidir.

Dünya genelinde son rakamlarla 20 ila 79 yaş aralığında, yaklaşık 463 milyon yetişkin diyabetli bulunur. Dünyada diyabetli sayısının gelecek 25 yıl içerisinde 700 milyona ulaşabileceği öngörülür. Bu rakamlarla diyabet hastalığı önemli bir global sağlık sorunudur. Diyabete bağlı gelişen komplikasyonlar ise hastalığın maliyetini arttıran ve iş gücü kaybı getiren en önemli sorunlardır.

Diyabet; diyabetli bireyin tedavi ve bakımında sorumluluk üstlenmesini gerektiren kronik bir hastalıktır. Diyabette tedavi uyumu, diyabetli bireyin tutum ve davranışlarının sağlık bakımı ekibi üyelerinin tıbbi görüş ve önerileri doğrultusunda, onlarla iş birliği içinde sürdürülmesidir. Diyabet tedavi uyumu sürecinde sorun yaşanması, diyabet bakım ve tedavi başarısını da olumsuz etkiler.

Diyabetin Komplikasyonları Nelerdir?

Diyabet tedavi uyumu; diyabetlinin tıbbi beslenme ve egzersiz planı, medikal tedavi planı, bireysel kan şekeri takibi, sağlıklı yaşam alışkanlıkları sürdürmesi ve tıbbi kontrollerini aksatmaması şeklinde davranışların tümünü kapsar.

Diyabetli bireyin tedavi uyumunun düşük olması, ciddi sağlık sorunlarının gelişmesine ve yaşam kalitesinin bozulmasına neden olur. Diyabette kronik komplikasyon olarak tanımlanan gelişebilecek olası sağlık sorunları şunlardır:

  • Nefropati olarak tanımlanan böbrek yetmezliği riski
  • Göz sağlığında bozulma (retinopati, katarakt) ve görme kaybı riski
  • Nöropati sorunlarında artış riski
  • Kalp ve damar sağlığında bozulma riski
  • Beyin damarları sağlığında bozulma ve inme sorunu geçirme riski
  • Diyabetik ayak sağlığı sorunlarında artış riski
  • Genel yaşam kalitesinde bozulma olasılığı

Diyabet tedavi uyumu başarısızlığı nedeniyle gelişebilecek akut (daha hızlı) komplikasyonlar ise; kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi) sorunu, diyabetik ketoasidoz ve hiperozmolar hiperglisemik nonketotik koma tablosudur.

Yazımın ilerleyen bölümlerinde gelin hep birlikte bu sorunları daha yakından tanıyalım.

Diyabetin Akut Komplikasyonları Nelerdir?

1. Hipoglisemi

Kanda şeker değerinin 70 mg/dl’nin altına düşmesi hipoglisemi (kan şekeri düşüklüğü) olarak tanımlanır.

Ellerde titreme, baygınlık/sersemlik hissi, soğuk terleme, baş ağrısı, baş dönmesi, acıkma, anksiyete, konuşmada güçlük, konsantrasyon bozukluğu, bayılma gibi belirtilerle ortaya çıkabilir.

Hipoglisemi yaşanmasının nedenleri; insülin dozunun gerektiğinden fazla yapılması, hatalı insülin uygulama şekli, yüksek doz oral antidiyabetik ilaç kullanımı, aşırı egzersiz aktivitesi gibi insülin kullanımının arttığı durumlar ve besinlerde eksik karbonhidrat alımı şeklindedir.

2. Diyabetik Ketoasidoz (DKA)

Diyabette insülin eksikliğine bağlı olarak gelişerek ağır hiperglisemi sonucu ortaya çıkan metabolik bir bozukluktur.

Yeni başlayan tip 1 diyabet hastalığı, geçirilen enfeksiyonlar, stres yaratan akut hastalık durumları, yeme bozuklukları, beslenmede yapılan hatalar, insülin tedavisinde uygulanan hatalar (insülini kesme, hatalı enjeksiyon tekniği, insülin son kullanma tarihinin geçmiş olması vb), beyin damarlarında gelişen sorunlar (serebrovasküler olaylar), travma, yanıklar ve alkol alınması gibi nedenler diyabetik ketoasidoz tablosunun gelişmesine neden olabilir.

Ağızda aseton kokusu hissedilmesi, ağız kuruluğu, nefes darlığı, halsizlik, karın ağrısı, kramplar, kilo kaybı, iştahsızlık, bulantı ve kusma en belirgin belirtileridir.

3. Hiperozmolar Hiperglisemik Nonketotik Koma (HHN)

Başka kronik hastalıkların diyabete eşlik etmesi, geçirilen enfeksiyonlar, merkezi sinir sistemi hastalıkları, böbrek yetmezliği, endokrin hastalıkları (hipertiroidi, akromegali vb.), bakım eksikliği, tedavide yanlış uygulamalar gibi nedenlerle vücudun sıvı elektrolit dengesinin bozulması ve keton cisimciklerinin oluşmasıyla gelişen koma tablosudur.

Diyabetin Kronik Komplikasyonları Nelerdir?

1. Koroner Arter Hastalığı

Tip 2 diyabetlilerde koroner arter hastalığı oluşma olasılığı diğer bireylere göre 2-4 kat daha fazladır. Diyabetlilerde kan yağı değerlerinin bozulması ve yüksek tansiyon gibi faktörler koroner hastalığı açısından da risk oluşturur.

Diyabette koroner arter hastalığı riskini azaltmak için; yaşam tarzı değişikliği, sağlıklı beslenme alışkanlığı, sigara kullanmamak, kan yağı değerlerini ve kan basıncını normal değerlerde tutmak, kan şekeri değerlerini hedefte tutmak ve kilo kontrolü önemlidir.

2. Serebrovasküler Hastalık

Diyabetlilerde beyine giden damarların daralması, sertleşmesi ya da tıkanması sonucu kan akımının engellenmesiyle oluşan sorunlar serebrovasküler hastalıklar olarak tanımlanır. Bu sorunlar, tip 2 diyabette en önemli ölüm nedenleri arasındadır.

Diyabetli bireyin kan basıncı yüksekliği, sigara kullanımı, şişmanlık sorunu, kan yağı değerlerinin yüksekliği Serebrovasküler hasatlıklar açısından riskini arttırır.

Kan şekeri değerlerinin ve kan basıncının hedef değerlerde tutulması, erken tanı, fiziksel aktivite düzeyi ve önerilen beslenme planına uyması riskini azaltması açısından önemlidir.

3. Periferik Arter Hastalığı

Diyabetlilerde kan yağı değerlerinin yüksekliği nedeniyle bacaklardaki kan damarlarının daralması ya da tıkanması sonucu bacağa giden kan akımı azalır.

Periferik arter hastalığı ampütasyon, kalp krizi ve felç geçirme açısından önemli bir risk faktörüdür.

Yürüyüş esnasında baldırda ya da bacağın başka bölgelerinde ağrı olması ve dinlenmeyle bu ağrının geçmesi sorunun belirtileri arasındadır.

4. Diyabetik Böbrek Hastalığı (Nefropati)

Diyabet, böbrek yetmezliğinin önemli nedenleri arasındadır. Böbrek yetmezliği sorunu yaşayan bu hastaların %10-20‘si böbrek yetmezliği ile yaşamını kaybeder. Diyabetlilerde böbrek yetmezliği sorunu diyaliz harcamalarını da ciddi oranlarda arttırır.

Tip 1 diyabetli erişkin bireylerde tanı aldıktan 5 yıl sonra başlamak üzere yılda bir defa, tip 2 diyabetlilerde tanıdan itibaren yılda bir defa idrar tahliliyle diyabetik nefropati taraması yapılması önemlidir.

5. Retinopati

Diyabetli erişkin bireylerde en önemli görme kayıplarının nedenidir retinopati sorunu. Göze giden damarlarda gelişen hasara bağlı olarak gelişir. Diyabetlilerde tanı aldıktan 15 yıl sonra %10‘unda ciddi görme kaybı ve yaklaşık %2‘sinde körlük meydana gelir.

Göz tansiyonu (glokom), katarakt ya da gözle ilgili diğer sorunlarda daha erken karşılaşılan göz sağlığı problemleridir.

Diyabetli bireylerde retinopatiyle birlikte yüksek tansiyon, kan yağlarının bozulması (hiperlipidemi) ve nefropati sorunu görülebilir. Diyabette göz sağlığı sorunlarının önlenmesinde ideal kan şekeri düzeyinin sağlanması ve kan basıncının kontrol altında tutulması önemlidir.

6. Nöropati

Diyabetlilerde nöronları (sinir hücrelerini) besleyen küçük damar hasarına bağlı gelişen ve sinir liflerinin tutulduğu bir sorundur. Vücudun birçok sisteminde sorun gelişebilir.

El ve ayak kaslarında güçsüzlük/ağrı, uyuşma ve karıncalanmalar,  dengesiz yürüme, kan şekeri düşüklüğünü fark edememe, mide ve bağırsak sorunları, terlemede azalma ya da artış, kan basıncında düşme, cinsel işlev bozukluğu ve mesaneyle ilgili sorunlar nöropatiler nedeniyle gelişebilir. Diyabetlilerde nöropatinin önlenmesinde kan şekeri kontrolü önemlidir.

7. Diyabetik Ayak

Diyabetlilerde nöropati sorunu nedeniyle diyabetik ayak sorunları da yaşanabilir. Nöropati sorunları olan bir diyabetlinin ağrı duyusu azaldığından, doku bütünlüğünü bozan bir travma sonrası ayak yarası sorunu gelişebilir.

Diyabetli bireylerde, diyabetli olmayanlarla karşılaştırıldığında 15-40 kat daha fazla ampütasyon gerçekleşir ve her 30 dakikada bir dünyada herhangi bir diyabetli bacağını kaybeder. Diyabetlilerde koruyucu ayak bakımı uygulamaları ve düzenli ayak muayenesi diyabetik ayak yaralarının önlenmesinde önemli yer tutar.

Diyabet Komplikasyonlarında Farkındalık Önemli

Diyabet farkındalığıyla ilgili Kin (2015) tarafından yapılmış bir çalışmada diyabetlilerin farkındalık düzeyi:

  • Retinopati farkındalığı %93,4
  • Diyabetik ayak sorunu farkındalığı %91,5
  • Nöropati farkındalığı %86,7
  • Nefropati farkındalığı %86,3
  • İnme (felç) sorunu farkındalığı %73,5
  • Kalp yetmezliği %64,9
  • Cinsel fonksiyon bozukluğu %54,5 olarak saptanmıştır.

Bu durum göstermektedir ki, diyabetlilerin hastalığa bağlı gelişebilecek komplikasyonlar konusunda farkındalık düzeyi düşüktür.

Diyabetli bireyin hastalığın seyri ve hastalığa bağlı gelişebilecek olası komplikasyonlar hakkındaki farkındalık düzeyi önemlidir. Diyabetle sağlıklı bir yaşam için özbakım sorumluluğu üstlenerek, diyabet öz yönetiminde gösterilen başarıyla diyabetin komplikasyonlarını azaltmak ya da önlemek mümkündür.

The International Diabetes Federation Erişim Tarihi: 07.07.2020 https://www.idf.org/

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi Ve İzlem Kılavuzu. 12. Baskı, Ankara- 2019. Erişim Tarihi: 06.07.2020 http://temd.org.tr/admin/uploads/tbl_kilavuz/20190819095854-2019tbl_kilavuzb48da47363.pdf

American Diabetes Association (ADA). 2017. Microvascular complications and foot care. Diabetes Care. 40 (Suppl. 1):S88–S98.

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Diabetes, Heart Disease and Stroke, 2014. Erişim Tarihi: 07.07.2020 https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/preventing-problems/heart-disease-stroke

Kin, Ö.K. 2015. Diyabetli bireylerin diyabet komplikasyonlarına farkındalığı ve diyabet özbakım davranışları. Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü İç Hastalıkları Hemşireliği Yüksek Lisans Tezi. İzmir.

 

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.