Diyabet Hastaları İçin Kapsamlı Diyabette Koruyucu Ayak Bakımı Rehberi

0 8.509

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Diyabetle yaşamda, diyabetlilerin en önemli sorumluluklarından biri de koruyucu ayak bakımını ihmal etmemeleridir.

Diyabet; göz ve böbrek sağlığı, kalp-damar sağlığı, beyin damarları sağlığı gibi gelişebilecek birçok sorunla ayak sağlığı açısından da risk oluşturan bir hastalıktır.

Diyabetle yaşamda sağlığın korunması ve sürdürülmesinde:

  • Sağlıklı beslenme alışkanlığı yürütülmesi
  • Düzenli aktif bir yaşam sürdürülmesi
  • İdeal kilonun korunması
  • Sigaradan ve stresten uzak durulması
  • İlaç tedavisinin (ağızdan diyabetik ilaç tedavisi ve/veya insülin tedavisi) sürdürülmesi
  • Düzenli bireysel takip ve bakımın sürdürülmesi
  • Genel sağlık kurallarına uyulması
  • Ayak sağlığının korunması ve düzenli ayak bakımının yapılması gereklidir.

Diyabette Ayak Sağlığı Sorunları Nelerdir?

Dünya genelinde rakamlara baktığımızda 40 ila 60 milyon diyabetlinin, diyabetik ayak sorunu yaşadığı görülür. Diyabetik ayak sorunları; diyabetlilerde en sık görülen, yaşam kalitesini etkileyen, iş gücü kaybına neden olan, yüksek maliyetli ve ciddi sorun oluşturan durumlar arasındadır.

Diyabetlilerde ampütasyon (bir uzvun kısmen ya da tamamen kesilmesi) diyabeti olmayan bireylere göre 10 ila 20 kat daha sık görülür. Diyabetik ayak sorunu nedeniyle, dünya geneli her 30 saniyede bir ampütasyon gerçekleştiği öngörülür.

Diyabetlilerde görülen başlıca ayak sorunları şunlardır:

  • Ayaklarda/bacaklarda geç iyileşen yaralar (ülserler)
  • Mantar enfeksiyonu ve atlet ayağı (Parmak aralarında/ayak altında başlayıp yaygın olarak tırnaklarda görülen bir cilt hastalığı)
  • Batık tırnak sorunu ya da tırnak yapısında bozulmalar
  • Duyularda gelişen his kaybı (Diyabetik nöropati)
  • Parmaklarda deformite/bozulmalar
  • Pençe ayak sorunu (Ayak parmaklarından birinin/birkaçının pençe şeklinde kıvrılması)
  • Nasır oluşması
  • Ayak eklemlerinde çökmeler (Charcot ayak sorunu)
  • Damar hasarlarına bağlı gelişen sorunlar
  • Su toplaması, iltihaplanmalar
  • Topuklarda çatlaklar, topuk ağrısı, ayak kokusu
  • Hallux valgus deformitesi ve bunyon (Başparmağın, diğer parmakların üzerine doğru eğilmesiyle, başparmağın ve birinci tarak kemiğinin birleşme yerinin dışa doğru büyümesiyle gelişen şekilsel bozukluk)

Diyabette Koruyucu Ayak Bakımının Önemi

Diyabetlilerde gelişebilecek diyabete bağlı ayak sorunları; ayak sağlığıyla ilgili gerekli koruyucu önlemler alınmadığında bireysel, sosyal, ekonomik ve toplumsal açıdan sağlığa yük getirebilecek sorunlardır.

Diyabet hastalığının, diyabetlilerin ayak sağlığını olumsuz etkilememesi için koruyucu ayak bakımının ihmal edilmemesi önemlidir. Diyabetli bireylerin; diyabet sağlık bakım ekibinden doktoruna ya da diyabet hemşiresine düzenli aralıklarla mutlaka ayak muayenesini yaptırmaları gerekir.

Diyabetlilerin ayak sağlığını koruması ve gelişebilecek sorunları önlemesi bakımından koruyucu ayak bakımını ihmal etmemeleri ve bu konuda sorumluluk üstlenmeleri şarttır.

Diyabette Koruyucu Ayak Bakımında Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

Diyabetle yaşamda ayak sağlığını korumak ve diyabete bağlı gelişebilecek ayak sorunlarının önlenmesi amacıyla bakımda dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

  • Her gün mutlaka ayaklar ılık su ve sabunla yıkanmalı. Ayakların yıkandığı suyun çok sıcak olmamasına özen gösterilmeli ve suyun ısısı dirsekle kontrol edilmeli
  • Ayaklar her yıkama sonrası pamuklu bir havlu/bezle iyi kurulanmalı ve parmak araları asla nemli bırakılmamalı.
  • Ayaklar gliserin içerikli bir kremle ya da losyonla her gün nemlendirilmeli.
  • Ayaklar her gün yara, çatlak, nasırlaşma, kızarıklık ya da başka olası sorun olup olması açısından bir ayna yardımıyla kontrol edilmeli.
  • Ayaklar duyusal sinir hasarı ya da kan dolaşımında azalma sorunu olup olmadığı açısından sıklıkla kontrol edilmeli.
  • Ayak/bacaklarda kızarıklık ya da solukluk olup olmadığı gözle değerlendirilmeli. Ayrıca ayak ve bacaklara el sırtı değdirilerek, soğuk ya da sıcaklık kontrolü yapılmalı.
  • Ayak tabanı kontrolünde gerekirse ayna kullanılmalı ya da evde bir başkasından yardım istenmeli.
  • Cilt kuruluğunu önlemek için ayaklar/bacaklar yıkanıp kurulandıktan sonra, losyon veya gliserinli yumuşatıcı krem sürülmeli. Parmak aralarına ise asla losyon/krem sürülmemeli.
  • Topuklarda çatlakların önlemesinde döner başlıklı bir ponza taşıyla, fazla sert olmayan ve yumuşak hareketlerle düzenli bakım uygulanmalı.
  • Tırnak kesme işlemi ayaklar yıkadıktan sonra ve tırnaklar yumuşayınca, düz ve derin olmadan kesilmeli. Tırnak köşeleri hafifçe törpülenmeli.
  • Ayaklarda üşüme sorunu varsa ısınmak amacıyla; sıcak su şişesi, tuğla, elektrikli ısıtıcı, kalorifer peteği ve soba asla kullanılmamalı. Isınmak için sadece pamuklu çorap ya da battaniye tercih edilmeli.

Diyabetlilerin Çorap ve Ayakkabı Seçimi Nasıl Olmalı?

Diyabetle yaşamda ayak sağlığını korumak amacıyla, düzenli ayak bakımıyla beraber uygun çorap ve ayakkabı seçimi de önemlidir.

Diyabetlilerde uygun çorap seçimi nasıl yapılmalıdır?

Yünlü/pamuklu, dikişsiz ve esnek çorap tercih edilmeli. Sentetik naylon ve sıkı çoraplardan kaçınılmalı ve çoraplar her gün değiştirilmeli. Bilekleri sıkan, diz hizasında ya da diz altı çorap tercih edilmemeli. Gün içerisinde ayaklarda terleme olasılığından çoraplar sık değiştirilmeli.

Diyabetlilerde uygun ayakkabı seçimi nasıl yapılmalıdır?

Diyabetlinin ayağına uygun, rahat ve yumuşak deriden, yuvarlak burunlu ve tabanlıklı ayakkabılar tercih edilmeli. Yeni alınan ayakkabılar mümkünse erken saatlerde satın alınmalı, gün sonunda ayaklar şişken ayakkabı satın alınmamalı. Yeni ayakkabılar ilk günlerde, her gün yalnızca 1-2 saat giyilmeli ve gerekiyorsa tabanlık kullanılmalı. Sivri burunlu, yüksek topuklu ya da önü açık ayakkabılar tercih edilmemeli. Burnu açık ya da parmak arası sandaletler tercih edilmemeli. Spor ayakkabılar mümkünse hava alabilen, ayakları terletmeyen uygun malzemeden yapılmış olmalı.

Diyabette Koruyucu Ayak Bakımında Son Söz

Diyabetle yaşamda ayak sağlığını korumak ve ayakların yaralanma riskini önlemek amacıyla; her seferinde ayakkabılar giyilmeden önce, mutlaka içinde yabancı bir cisim olup olmadığı kontrol edilmelidir. Diyabetli bireyin duyusal his kaybı (nöropati) sorunu varsa, ayağına batacak bir cismi de fark etmesi zor olabilir. Dikkatsizlik nedeniyle ya da kazayla oluşabilecek ufak bir travma dahi ayaklarda istenmeyen sonuçlar doğurabilir.

Diyabetle yaşamda ayak sağlığını ve tabii genel sağlığı korumak için risk oluşturan sigara içme alışkanlığından kesinlikle uzak durulmalı. Sigara içilmesi, diyabetlilerde ayaklara giden kan miktarını azalttığından risk taşıyan bir alışkanlıktır. Diyabette sigara alışkanlığı hem diyabetlinin genel sağlığı hem de ayak sağlığı açısından önemli bir tehdittir. Gerekirse sigara bırakma desteği alınması tercih edilmelidir.

Diyabetle yaşamda, ayaklara fazla basınç yapacak tarzda uzun yürüyüşlerin, zorlayan ya da yaralanma riski oluşturan sporların da mümkünse tercih edilmemesi önemlidir.

Diyabetik ayak sorunlarının önlenmesinde bir diğer önemli konu kan şekeri değerlerinin hedef aralıkta seyretmesidir. Bu nedenle tıbbi kontrollerin ihmal edilmemesi, özellikle insülin tedavisi alanların evde düzenli kan şekeri takibini yürütmesi, diyabet sağlık bakım ekibiyle ve diyabet hemşiresiyle sürekli iş birliği içinde olunması önemlidir.

Diyabetle yaşam ömür boyu süren bir yolculuktur. Diyabetle sağlıklı bir yaşam için, diyabet öz yönetiminde mutlaka koruyucu ayak bakımı olmalı. Diyabette ayak sağlığının korunmasına, düzenli koruyucu ayak bakımına ve ayak muayenesinin yaptırılmasına özen gösterilmelidir.

Diyabetlilerin her muayene ziyaretinde, ayaklarını mutlaka diyabet hemşiresine veya doktoruna düzenli aralıklarla kontrol ettirmesi önemli sorumlulukları arasındadır.

Sorumluluk Reddi Beyanı: Bu yazı sadece bilgilendirme amaçlıdır. Paylaşım tıbbi hizmet, tıbbi talimat veya tıbbi öneri olarak anlaşılmamalıdır. Bu yazıda yer alan bilgilerin hiçbiri, sağlık uzmanları ile yapılan görüşmelerin yerini almayı amaçlamamaktadır. Bu nedenle; sağlıkla ilgili her türlü gereksinimiz için mutlaka hekim, hemşire, diyetisyen, eczacı ya da ilgili diğer sağlık uzmanlarına danışmanız ve tavsiyelerine uymanız önemlidir.

Uluslararası Diyabet Federasyonu. IDF Diyabet Atlası , 8. baskı. Brüksel, Belçika: Uluslararası Diyabet Federasyonu, 2017.

Yazdanpanah L, Nasiri M, Adarvishi S, Literature review on the management of diabetic foot ulcer. World J Diabetes. 2015;6(1): 37-53.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.