Diyabet Hastaları İçin Kapsamlı Diyabette Kan Şekeri İzlem Rehberi

0 6.360

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Diyabetli bireylerde, kendi kendine parmaktan kan şekeri ölçümünde disiplin sağlanamaması diyabetle yaşamın zorluklarından biridir. Eğer diyabetiniz varsa, belki siz de bu zorluğu yaşayanlardan olabilirsiniz.

Diyabetlilerin parmaktan kan şekeri takibinde, disiplin sağlayamamalarının gerekçeleri genellikle bireye göre değişir. Deneyimlerim doğrultusunda, diyabetlilerin düzenli kan şekeri izleminde disiplinli olamama gerekçelerini size şöyle sıralayabilirim:

  • Kan şekeri ölçüm cihazını yanında taşıma konusunda ihmal
  • Kan şekeri ölçüm sıklığına bağlı parmaklarda acı hissetme nedeniyle, ölçüm yapmaktan kaçınma
  • Ölçüm sonucunda iyi gitmeyen kan şekeri değerleriyle yüzleşmekten sakınma
  • Kan şekeri ölçümü yapmayı tercih etmeme
  • Düzenli kan şekeri ölçümünün önemi konusunda, yeterli bilgi ve farkındalık düzeyine sahip olmama
  • Kan şekeri ölçüm cihazı ve ölçüm çubuklarının teminiyle ilgili aksaklıklar yaşama
  • Kan şekeri ölçüm cihazıyla ilgili teknik arızalar ya da kullanım hatalarına bağlı sorunlar nedeniyle ölçüm yapmama

Diyabette bireysel kan şekeri izlemi, diyabet yönetiminin önemli bir basamağıdır. Özellikle insülin tedavisi alan diyabetlilerin, düzenli kan şekeri ölçümü yapmaları ve kayıt tutmaları başarılı bir diyabet yönetimi için gereklidir. Bu konuda diyabetlilerin öz disiplin kazanmaları ve kararlılıkla bu disiplini sürdürmeleri önemlidir.

Diyabetli bireyin tedavi ve bakım sürecinde, parmaktan (kapiller) kan şekeri ölçümü genellikle diyabetlinin kendisi, yakınları ya da diyabetli hastane ortamındaysa sağlık profesyonelleri tarafından yapılır.

Kan Şekeri İzlemi Neden Gereklidir?

Diyabetle yaşamda hastalığın başlıca takip ve tedavi basamakları; diyabete özgü bireysel beslenme planı sürdürülmesi, düzenli fiziksel aktivite planlaması, bireye özgü ilaç (ağızdan alınan hap ve/veya insülin) tedavisi, diyabet öz yönetim eğitimi/desteği, bireysel kan şekeri izlem ve kaydı şeklinde olur.

Peki diyabetlilerin neden düzenli kan şekeri ölçümü yapması gerekir? Diyabetlinin takip sürecinde, bazı zamanlarda neden kan şekeri izlemi yapması gerektiğinin ve ölçüm değerlerini nasıl yorumlayacağının farkında olması önemlidir.

Diyabetli bireye tedavi planına göre hekimi tarafından, evde kan şekeri ölçümü yapması önerilmişse eğer gereklilikleri genellikle şu şekildedir:

  • Beslenme, egzersiz ve uygulanan tedavinin kan şekeri düzeylerine etkisinin saptanması ve daha erken müdahale sağlanması
  • İleri dönem sağlık sorunlarının geciktirilmesi ya da önlenmesi
  • Ani kan şekeri düşmeleri ve yükselmelerinin erken saptanması, böylece diyabetli tarafından tedavisinin gerçekleştirilerek gerekli önlemlerin alınması
  • Diyabetlinin öz yönetimine katkı sağlaması
  • Hastane yatış sıklığını ve yatış süresini azaltması
  • Diyabetin tedavi maliyetlerini azaltması
  • Daha esnek ve güvenli bir yaşam sağlaması
  • Kan şekeri ölçüm sonuçlarına göre gerektiğinde tedavi planı değişikliğine gidilmesi

Diyabetli Kan Şekeri Ölçümünde Nelere Dikkat Etmeli?

Diyabetli bireyler piyasada bulunan çeşitli kan şekeri ölçüm cihazları yardımıyla, parmaktan kan alarak ölçüm yaparlar. Parmaktan şeker ölçümü, kan şekeri ölçüm cihazı (glukometre) ve ölçüm çubuğu (strip) ile yapılır. Glukometre olarak adlandırılan kan şekeri ölçüm cihazları pil ile çalışır.  Kan şekeri ölçüm cihazlarının kendine özel ölçüm çubuğu ve kullanma talimatı bulunur. Diyabetliler/yakınları ölçüm cihazlarının kullanımı ve bakımı hakkında mutlaka diyabet eğitim hemşiresinden gerekli eğitimlerini almalıdır.

Kan şekeri ölçüm cihazlarının kullanımında şu ilkelere dikkat etmek gerekir:

  • Cihaz ve ölçüm çubukları aşırı nem, ışık ve sıcaktan korunmalı.
  • Ölçüm çubuğu kutusunun kapağı açık ve nemli ortamda bırakılmamalı.
  • Ölçüm çubuklarının ve cihazın kontrol solüsyonunun son kullanma tarihinin geçmemiş olmasına dikkat edilmeli.
  • Kan şekeri ölçüm çubuğu kutularının son kullanım süresi açıldıktan sonra kısalır. Bu nedenle kutunun üzerine mutlaka açılış tarihi yazılmalı.
  • Cihazın kullanım kılavuzu mutlaka okunmalı.
  • Ölçüm sırasında kullanılacak ekipmanlar (ölçüm cihazı, ölçüm çubuğu, parmağı delmek için lanset/ delme kalemi, temiz peçete ve atık kutusu) hazırlanmalı.
  • Cihaz açma/kapama (on/off) tuşundan açılıp, ölçüm çubuğu cihaza takılmalı (Cihazların çoğu ölçüm çubuğu takıldığında otomatik açılır özelliktedir).
  • Cihaz kodlama gerektiren bir cihazsa, ilk kullanımda ve açılan her yeni strip kutusu için kodlama yapılmalı.
  • Cihazın duyarlılık ve doğruluk testi en az yılda bir kez ve mümkünse daha sık yapılmalı (Bu konuda mutlaka diyabet eğitim hemşiresinden bilgi alınmalı).
  • Cihazın ölçüm sonuçlarının hatalı olduğu düşünülüyorsa kontrol solüsyonuyla cihaz mutlaka test edilmeli (Tıpkı kan şekeri ölçümü yapar gibi ölçüm çubuğuna kan değil solüsyon damlatılarak işlem gerçekleştirilir).
  • Cihazın temiz tutulmasına özen gösterilmeli.
  • Cihazın hatalı ölçüm yaptığı düşünüldüğünde ya da cihazla ilgili teknik sorun yaşandığında, mümkünse üretici firmayla iletişime geçilmeli ya da cihaz mutlaka değiştirilmeli.

Parmaktan Kan Şekeri Ölçümü Nasıl Yapılır?

Diyabetlilerin parmaktan kan şekeri ölçümünde belli kurallara uyması önemlidir. Bunları size şöyle sıralayabilirim.

Kan şekeri ölçüm öncesi dikkat edilmesi gerekenler:

  • Eller ılık sabunlu suyla yıkanmalı ya da yıkama imkânı yoksa alkollü pamukla silinmeli.
  • Parmak delme kalemine delici iğne (lanset) yerleştirilmeli.
  • Parmak delme kalemleri bireysel kullanım içindir. Parmak delici iğne mümkünse bir kere ya da aynı kişi tarafından en fazla 4 kere kullanılmalı.
  • Delme kaleminde deri kalınlığına göre derinlik ayarı yapabilir. Delici için uygun bir derinlik ayarı seçilmeli.
  • Cihaza ölçüm çubuğu doğru şekilde yerleştirilmeli.

Kan şekeri ölçüm sırasında dikkat edilmesi gerekenler:

  • Parmak delme işlemi parmak ucunun yan kısmından yapılmalı ve mümkünse tüm parmaklar sırayla kullanılmalı.
  • Diğer elle delinecek parmağın ucuna doğru kanı toplayıp, delme kaleminin tuşuna basarak işlem gerçekleştirilmeli.
  • Delme işlemi sonrası ilk çıkan kan temiz bir peçeteyle silinmeli ve sonrasında çıkan kan ölçüm çubuğuna damlatılmalı.
  • Temizleme işlemi pamukla yapılmamalı. Çünkü pamuk dokusu nedeniyle kalıntı bırakır ve bu kalıntılar kanı emerek ölçümün yanlış olmasına neden olur.
  • Ölçüm çubuğu yeteri kadar kanı emerek test işlemi başlar.
  • Birkaç saniye içinde ölçüm değeri ekranda görünür ve cihaz hafızasına kaydedilir.
  • Kan şekeri ölçüm hatalarında cihaz testi sonuçlandırmaz ve uyarı verir. Bu durumda işlem mutlaka tekrarlanmalı.

Kan şekeri ölçüm sonrası dikkat edilmesi gerekenler:

  • Tarih ve saat ile birlikte ölçüm değeri kaydedilmeli.
  • Ölçüm çubuklarının kutusu kapalı şekilde muhafaza edilmeli.
  • Mikrodalga fırın, televizyon, radyo ve cep telefonu gibi manyetik alan oluşturan cihazların yanında saklanmamalı.
  • Ölçüm stribi ve delme kaleminin içindeki lanset tek kullanımlık olduğundan, bunlar çıkarıldığında uygun şekilde çöpe atılmalı.
  • Parmakların tahriş olmaması amacıyla, mümkünse iki elin tüm parmakları sırayla kullanılmalı.

Diyabetlinin Kan Şekeri Ölçüm Zamanı ve Sıklığı Nasıl Olmalı?

Diyabette parmaktan kan şekeri ölçüm sıklığı; diyabetlinin yaşı, diyabetinin tipi, gebelik durumuna, genel sağlık durumuna ve tedavi planına göre değişir. İnsülin tedavisi alan diyabetlilerin bazen günde ortalama 2 ila 10 kez arasında, hatta gerektiğinde daha fazla sıklıkta kan şekeri ölçümü yapması gerekebilir. Gebelik diyabeti olanlarda günlük ölçüm sıklığı yine hekiminin önerisi doğrultusunda planlanır. İnsülin kullanmayan tip 2 diyabetlilerde de hekimin önerisine göre, parmaktan kan şekeri ölçüm sıklığı az olabilir ya da hiç gerekmeyebilir.

Diyabetliler çoğu zaman ölçüm değerlerini not etmek için diyabet günlükleri/defteri kullanır ya da cihaz hafızası kaydından faydalanır.

Diyabetlilerde kan şekeri ölçüm zamanı:

  • Açlık kan şekeri ana öğün öncesinde ölçülen değerdir.
  • Tokluk kan şekeri ana öğüne başlandığında, ilk ağza alınan lokmadan sonra 2. saat bakılan değerdir.
  • Gebelerde tokluk kan şekeri ise ana öğüne başlandığında ilk lokmadan sonra 1. saat bakılan değerdir.

Diyabetlilerde kan şekeri ölçüm sıklığı:

Diyabet takibinde açlık kan şekeri ölçümü genellikle sabahın ilk saatlerinde ve ana öğünler öncesinde yapılır. Tokluk kan şekeri ölçümü ise ana öğünün ilk lokmasının ardından 2. saatte yapılır. Bazen uyumadan önce gece 22:00-23:00 saatlerinde ve sabaha doğru gece 02:00-03:00 saatlerinde de ölçüm yapmak gerekebilir. Diyabetlilerde genel kan şekeri ölçüm zamanlamaları dışında:

  • Tedavi değişikliği durumunda
  • Kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi) veya kan şekeri yüksekliği (hiperglisemi) durumunda
  • Ağır egzersiz öncesi ve sonrasında
  • Başka bir hastalığın eşlik ettiği durumlarda (enfeksiyon, ateş, bulantı, ishal vb.)
  • Alkol alındığında
  • Stres durumunda ya da diyabetli kendini kötü hissettiğinde
  • İnsülin pompa tedavisi (sürekli cilt altı insülin infüzyonu) kullanımında diyabetli bireye özgü kan şekeri ölçüm sıklığı değişebilir.

Kendi Kendine Kan Şekeri Takibinin Zorlukları Nelerdir?

Diyabette parmaktan kan şekeri ölçümü, uygun maliyeti nedeniyle en sık tercih edilen yöntemdir. Fakat parmaktan kan şekeri ölçüm yöntemi, genellikle diyabetli bireyin gün içerisindeki kan şekeri dalgalanmalarını tespit etmede yeterli gelmez. Diyabetlinin kan şekeri ölçüm değerleri, tıbbi kontrollerinde damardan bakılan üç aylık kan şekeri ortalamasıyla (HbA1c değeri) beraber hekimi tarafından karşılaştırmalı olarak değerlendirilir.

Diyabetli bireyler sıklıkla parmaktan ölçüm yapsalar da, bu izlem sonuçları yalnızca diyabetlinin ölçüm yaptığı andaki kan şekeri değerini sunar. Bu nedenle, diyabetli bireyin ölçüm yaptığı birkaç an haricinde kan şekerinde olup bitenleri, dalgalanmaları, düşüklükleri ve yükseklikleri belirlemek mümkün olmamaktadır. Sağlık profesyonelleri için de hastanın diyabet günlüğündeki veya cihazındaki sınırlı yapılan takibe bakarak genel bir değerlendirme zor olabilmektedir.

Günümüz koşullarında maliyetleri değişmekle birlikte, sağlık profesyonellerine ve diyabetlilere daha fazla günlük kan şekeri değeri sunabilen, pratik ve teknolojik destekli ürünler elbette vardır. Diyabet takibinde sürekli glikoz (şeker) ölçüm sistemleri (CGM) hakkında ilerleyen zamanlarda daha detaylı bilgilendirici içeriklerim olacaktır mutlaka.

Diyabetle sağlıklı bir yaşam için, diyabet sizi yönetmesin siz diyabeti yönetin. Diyabette kan şekeri takibiyle ilgili bilgi ve deneyimlerinizi diyabet eğitim hemşirenizle mutlaka gözden geçirin.

Sorumluluk Reddi Beyanı: Bu yazı sadece bilgilendirme amaçlıdır. Paylaşım tıbbi hizmet, tıbbi talimat veya tıbbi öneri olarak anlaşılmamalıdır. Bu yazıda yer alan bilgilerin hiçbiri, sağlık uzmanları ile yapılan görüşmelerin yerini almayı amaçlamamaktadır. Bu nedenle; sağlıkla ilgili her türlü gereksinimiz için mutlaka hekim, hemşire, diyetisyen, eczacı ya da ilgili diğer sağlık uzmanlarına danışmanız ve tavsiyelerine uymanız önemlidir.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.