Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu: Çocuğunuz Bu Yüzden Yerinde Duramıyor Olabilir

0 114

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu toplum tarafından haylaz olarak nitelendirilen çocuklara verilen bir tıbbi tanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu konuda bilimsel alanda da tartışılmaktadır.

Birçok ebeveynin çok yakından tanıdığı terim; hiperaktif.

Hepinizin bunu mutlaka bir yerlerde duyduğunu ve aşırı hareketlilik olarak tanımladığını hisseder gibiyim. Tanımınız doğru ancak her zaman o kadarla bitmiyor.

Gelin bu konuyu biraz açalım.

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu çocukluk çağında en sık görülen psikolojik rahatsızlık olmakla birlikte ergenlik ve yetişkinlik çağında da görülebilir.

Aşırı hareketlilik, dikkatinin kolayca dağılması, öğrenme güçlüğü, dürtüsellik gibi davranışlarla kendini belli eder. Ancak çocuklar bazı zamanlarda bu davranışlara sahip olabileceğinden tanı koymak için mutlaka uzman görüşü alınmalıdır.

DEHB nedeni genetik yatkınlık, ailesel geçiş, sinir sisteminin işlev bozukluğu, çevresel ve psikososyal etkenler olabilmektedir.

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğunun Belirtileri Nelerdir?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun ana belirtileri aşırı hareketlilik, dikkat eksikliği ve dürtüselliktir.

Aşırı Hareketlilik

Hareketlilik çocukluk döneminde görülen normal bir davranıştır. Ortamda bulunan diğer çocuklara göre belirgin bir şekilde işlevselliği etkileyen hareketlilik, aşırı hareketlilik olarak adlandırılır.

  • Sürekli hareket halindedir, sınıf gibi oturması gereken mekânlarda oturduğu yerde kıpırdanıp durur.
  • Sakin, hareketsiz olan bir oyunda oynamaktan kaçınır.
  • Genellikle çok konuşur.
  • Aşırı koşuşturur veya tırmanma gibi eylemlerde bulunur.

Dikkat Eksikliği

  • Detaylara dikkat etmezler, verilen ödevlerde dikkat eksikliğine bağlı hatalar yapar.
  • Kendisine verilen görevde veya arkadaşlarıyla oynadığı bir oyunda dikkati kolayca dağılır.
  • Üzerine aldığı görevi yerine getirmekte, düzenlemekte zorlanır.
  • Zihinsel çaba gerektiren işlerden çoğunlukla kaçar.
  • Unutkandır.

Dürtüsellik

  • Onunla birebir konuştuğunuzda dinlemiyormuş hissi verir.
  • Ona yönelttiğiniz sorunun sonunu beklemeden cevap verir.
  • Başkalarının sözlerini kesebilir veya yaptığı bir şeyin arasına girer.
  • Çoğu zaman sırasını beklemekte güçlük çeker.

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu Tanısı İçin:

  • Belirtiler yaklaşık 7 yaşından önce başlamış olmalı.
  • Belirtiler okul ve ev gibi 2 ya da daha fazla ortamda gözlenmeli.
  • Belirtilerin en az 6 tanesi görülmeli ve yaklaşık 6 ay belirti devam etmeli.
  • Belirtiler başka bir ruhsal bozukluğa veya psikolojik sıkıntıya bağlı olmamalı.

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu tanısının 3 farklı türü vardır. Bunlar:

  • DEHB/Hiperaktivite Bozukluğunun Baskın Olduğu Tip: Hiperaktivite belirtileri bulunup dikkat eksikliği belirtileri bulunmayan.
  • DEHB/Dikkat Eksikliğinin-Dürtüselliğin Baskın Olduğu Tip: Dikkat eksikliği ve dürtüsellik belirtileri bulunup hiperaktivite belirtileri bulunmayan.
  • DEHB/Her İkisininde Baskın Olduğu Tip: Her iki davranışın da belirtileri bulunan.

Hep birlikte Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu hakkında bilgi sahibi olduk.

Şimdi gelin hepimizin göz bebeği çocuklarımızı bu rahatsızlıktan kurtarmak için elimizden geleni yapalım.

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?

İki başlık altında sıklıkla kullanılan birkaç yöntemi sizlerle paylaşmak istiyorum.

 Non-Farmakolojik Tedavi Yöntemleri

Psikoeğitim: Psikiyatrist tarafından tedavinin ilk basamağı olarak düzenlenmelidir. Bu eğitim:

  • Hasta ve ailesine DEHB konusunda eğitimi
  • Tedavi seçeneklerinin açıklanmasını,
  • Çocuğun okul ve davranışsal işlevlerinin geliştirilmesi için öneriler verilmesini,
  • Ebeveynlere DEHB tanılı çocuklar için zorlayıcı olabilecek davranışların önceden bildirilmesini içermektedir.

Bilinçli Farkındalık Eğitimi: Bilinçli farkındalık eğitimi, kişinin kendi düşünce ve fiillerine dikkatini arttırmayı amaçlar.

Bilinçli farkındalık:

  • Hastanın öz düzenleme becerilerini arttırır; hiperaktivite, dürtüsellik, dikkat eksikliği, duygu düzenleme gibi DEHB belirtilerini azaltır.
  • DEHB tanılı çocuk, ergen ve yetişkinlerde anksiyeteyi azaltıp sosyal uyum becerilerini geliştirir.
  • Ebeveynlerin çocuklarıyla etkileşimlerini geliştirir.

Bilişsel Davranışçı Terapi: Bu tedavi çoğunluk DEHB tanılı erişkinlerde başarı sağlamaktadır. BDT de odak kişinin biliş, duygu ve davranışı arasındaki etkileşimdir. Öncelikle zaman yönetimi ve organizasyon becerisi ele alınır. DEHB’li kişilerin beyni üzerinde fonksiyonel bir etki gösterir. Bu etki DEHB de kullanılan ilaçlara benzer bir etki olarak açıklanmaktadır.

Farmakolojik Tedavi Yöntemleri

Stimulanlar: DEHB tedavisinde en sık kullanılan ve ilk tercih edilen ilaç grubudur. Metilfenidat ve Amfetamin olmak üzere iki gruptur. Ülkemizde kullanılan ilaç grubu ise Metilfenidattır.

Atomoksetin: DEHB tedavisinde kullanılan ve ilk stimulan olmayan ilaçtır. Ülkemizde Strattera, Atominex, Attex, Setinox isimli ilaçların uzman tarafından verilen dozlarında tedavi uygulanır.

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu Tanılı Çocuğu Olan Anne-Baba Ne Yapmalı?

Tüm bu tedavilerin yanında unutmamız gereken bir şey var kıymetli velilerim. Çocuklarınız için yaşı her ne olursa olsun en önemli etken ailedir. Sizinle kurduğu iletişim, geçirdiği vakit, birlikte yapılan eylemler onun hayatını etkileyen en önemli etkenlerdendir. Şimdi de bu konuda neler yapabileceğinize gelelim.

  • DEHB tanılı çocuklar, etrafında bulunan diğer çocuklardan çok daha fazla uyarılırlar. Bu nedenle onları iki ateş arasında bırakmamak adına sizler elinizden geldiği kadar az uyarmalısınız.
  • DEHB tanılı bir çocuğa onun dikkatini faydalı şeylere vermesini, hareketlerini azaltmasını söylemenizin bir faydası olmayacaktır. Bu tür nasihatler olası ihtimalle ters tepebilir ve aranızdaki ilişki kötüye doğru gidebilir.
  • Onunla bire bir çalışın. Bilgi düzeyi yeterli birinin DEHB tanılı çocukla bire bir çalışması okul başarısını olumlu yönde etkileyecektir.
  • DEHB tanısını hafife almayın. Unutmayın ki bir rakibi hafife aldığınızda ona sizi yenme gücü vermiş olursunuz.
  • Bunlara ek olarak ebeveyn eğitim programlarına katılmalısınız.
  • Çocuğunuzu bilgisayar bağımlılığından korumaya çalışın.
  • Eğer elinizden geliyorsa onu spora yönlendirin. Belki birlikte yapmanız onu teşvik edebilir.
  • Anne baba olarak kendinize iyi bakın. Onlar için önemli olduğunuzu unutmayın.

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu Tedavi Edilmezse Nelerle Karşılaşılabilir?

DEHB tedavi edilmediği zaman bir kesim sorunsuz atlatırken geriye kalan çoğunlukta olumsuz etkiler ortaya çıkabilmektedir. Bunları sizler için kısaca sıralayalım.

  • Hızlı araba kullanma,
  • Genellikle riskli ve dikkatsiz davranışlar,
  • Sigara ve alkol gibi zararlı madde kullanımı,
  • Yasal problemlerin ortaya çıkması,
  • Eş, arkadaş vb. ilişkilerinde sorunlar,
  • Kendine olan güveninde azalma,
  • Akademik ve iş başarısında azalma.

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğunda Ayırıcı Tanı:

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu tanısını o yaşlarda görülen öğrenme bozukluğu gibi bazı rahatsızlıklardan ayırt etmek zor olabilmektedir. Bu rahatsızlıkları ayırt edebilmek adına sizlerle inceleyelim.

  • Disleksi: Kişinin okuma yeteneğini tam olarak kazanamaması ve buna bağlı olarak öğrenme güçlüğü çekmesidir. Bu kişilerde herhangi bir zekâ sorunu ya da beyin hastalığı bulunmamaktadır. Sadece okuma ve yazma fiilleriyle sınırlı bir hastalıktır. Disleksi tek başına görüldüğü gibi DEHB ile eş zamanlı olarak da görülebilir.
  • Bu çocuklar harfleri atlayarak, ters ya da eğri yazar.
  • Okuması akıcı değil yavaştır. Acele ederse hata yapar.
  • Birbirine yakın kelimeleri ayırt etmekte zorlanır.
  • Onun bir satırı takip etmek oldukça güçtür. Karıştırır ve satır başına geçerken zorlanır.
  • Konuşması tutuktur. Kelimeleri duraklayarak, kısaltarak veya yanlış okur. Bilmediği kelimeleri okurken zorlanır.
  • Ritim ve tonlaması genellikle bozuktur. Yüksek sesle okumakta zorlanır.
  • Diskalkuli: Diskalkuli, matematik ile yakından ilişkilidir. Matematiksel ilişkileri kavrama, hesaplama, sayısal sembolleri tanıma, kullanma ve yazmada görülen bir bozukluktur. Bu rahatsızlığın yanında disleksi veya DEHB görülebilir. Diskalkuliyi de bunlardan ayırt etmek epey zordur. Diskalkuli tanılı çocukların herhangi bir zekâ geriliği yoktur. Matematiği öğretmek için onlara diğer çocuklardan daha fazla vakit ayrılması gerekir. Hepsi bu.
  • Bu çocuklar temel matematik hesaplamaları ve basit problemleri çözmekte zorlanır. İşlemleri oldukça yavaş çözer ve dikkatsizliğe bağlı hatalar yapar.
  • Sembolleri karıştırır, geometrik şekilleri tanıyamaz ve çizemezler.
  • Matematiğin genel kavramlarını, geometriyi, kesirleri öğrenmekte oldukça zorlanır.
  • Gün, hafta, ay gibi kavramları tanıyamaz ve yer yön bulmakta zorlanır.
  • Sayıları kıyaslamada zorlanır. Para üstü alırken veya verirken sıkıntı yaşayabilir. Markete gönderilen çocuk olmaktan kısa bir süre kurtuldu diyebiliriz o zaman J
  • Disgrafi: Yazmayı öğrenme güçlüğüne denir. Bozuk kalem tutma, bozuk harf yazma gibi eylemlerle kendini gösterir. DEHB, okul fobisi ve bazı psikolojik rahatsızlıklar disgrafiye yol açabilir.
  • Bu çocuklar cümle oluşturmakta ve bunu yazmakta sıkıntı yaşarlar.
  • Yazarken çok yavaştır ve yazısını okumakta güçlük çekeriz.
  • Yazarken bazı sayıları, harfleri, heceleri karıştırır veya ters yazabilir.
  • Yazılarında sıklıkla harf hataları yaparlar.

Buraya geldiğinize ve bu yazıyı okuduğunuza göre bu sıkıntılardan birkaçı dikkatinizi çekmiş olmalı. En yakın zamanda bir uzman görüşü almanızı tavsiye ediyorum. Bu şekilde en sağlıklı tedaviye ulaşmış olursunuz. Unutmayalım, çocuklar hepimizin geleceğidir. Onların gelişimine önem verelim.

Sağlıkla kalın.

Öztürk, Y. ve Akay, A. Erişim Linki: http://acikerisim.deu.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/20.500.12397/12857/352691.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Kayaalp. L. (2008, Mart). İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri. TÜRKİYE’DE SIK KARŞILAŞILAN PSİKİYATRİK HASTALIKLAR. Sempozyum Dizisi No:62 S:147-152     Erişim Linki: http://www2.ctf.edu.tr/stek/pdfs/62/6213.pdf

Şenel. F. (Doç. Dr.) (2013, Nisan).  Bilim ve Teknik. Erişim Linki: https://bilimteknik.tubitak.gov.tr/system/files/biltek_arsiv/S-545-78.pdf

Ercan. E. (Prof. Dr.). Erişim Linki: http://www.eyupsabriercan.com/tr/icerik/54/dehb-tedavisi

Çalışkan, Y. ve Tarakçıoğlu, M. (2019, Aralık). DOİ:10.5222/İKSSTD.2019.57338   Erişim Linki: https://www.journalagent.com/iksst/pdfs/IKSST_11_SUP_1_16_23.pdf

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.