COVID-19 Nörolojik Sistem Üzerinde Nasıl Bir Etki Yaratıyor?

0 8.625

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

SARS-Cov-2 virüsünün ve COVID-19 olarak tanımlanan hastalığın neden olduğu salgın, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından 12 mart 2020’de küresel pandemi olarak ilan edildi ve halen hayatımızı olumsuz etkilemeye devam ediyor.

Salgının bulaş kaynağı henüz belirlenemese de yapılan genetik analizler sonucu, önceleri yarasalarda bulunan bu virüsün, mutasyona uğrayıp pangolin ismi verilen karıncayiyen türü gibi hayvanlara konak olarak yerleştiği, salgının kaynağı olarak gösterilen çin ve güneydoğu asya’daki hayvan pazarlarından insanlara bulaşma özelliği kazandığı düşünülmektedir.

Virüsün metal, cam yüzeylerde dokuz güne kadar, plastik, bakır yüzeylerde dört saate kadar, karton üzerinde 24 saate kadar, plastik ve paslanmaz çelik üzerinde 72 saate kadar aktivitesini devam ettirdiği raporlanmıştır.

Hastalık esasen damlacık yoluyla bulaşmakta olup bulaşı en aza indirmek için, hijyen kurallarına uymak, toplum ve topluluk içersinde sosyal mesafeye uymak, ağız, burun veya göz mukozasını virüs barındıran damlacıklardan ve temas edilmiş yüzeylerden korumak hedeflenmiştir.

Virüse karşı tam koruma sağlanamasa da Covid-19’a karşı geliştirilen aşıların %96 ya varan koruma oranına sahip olduğu belirtilmektedir.

Hastalığın yaygın belirtileri arasında

  • Ateş,
  • Öksürük,
  • Dispne,
  • Yorgunluk,
  • Tat ve koku kaybı,
  • Eklem ağrıları,
  • Baş ağrısı yer almaktadır.

Belirtilerden bir ya da bir kaçına sahip bireylerin enfekte olup olmadığını anlamak için PCR testleri, akciğer grafisi gibi yöntemler kullanılmaktadır.

Covid- 19 vücutta başta solunum ve dolaşım sistemi olmak üzere pek çok sistemi olumsuz etkilemektedir.

Etkilenen ve hayati öneme sahip bir diğer sistem ise nörolojik sistemdir.

Vücutta nöral invazyon yapabilen virüslere nörotropik virüsler denmektedir. Covid-19’da nörotropik bir virüstür. Covid-19’un yarattığı nöral hasarı açıklamak için öne sürülen birçok görüş vardır fakat en çok kabul gören üç mekanizma şu şekildedir.

Bu mekanizmalardan en çok dikkat çekeni ACE2 reseptörü aracılığı ile olandır. İnsan doku ve hücrelerinin enfekte olmasına sebep olan ACE2 reseptörleri vücutta nazal mukoza, solunum yolu epiteli, akciğer parankimi, lenfoid doku, gastrointestinal traktüs, üriner traktüs, üreme organları, vasküler endotelyum ve beyinde bulunmaktadır.

Kapillerler endotel yapısında da bulunan ACE2 reseptörü beyinde kan beyin bariyerini enfekte edip buna sekonder olarak çeşitli merkezi sinir sistemi hasarlarına ve hastalıklarına yol açmaktadır.

Bir diğer kabul gören görüş ise Covid-19’un hematojen yolla enfeksiyonu yaymasıdır.bu görüşte etmoidal kemiği çevreleyen vasküler sistem ile beyin arasındaki mikrokapillerler dolaşım arasında virüsün santral invazyon yapabilme yeteneğidir.

Yine kabul gören bir diğer hipotez ise, Covid-19’un periferik sinirlere invaze olup çeşitli sinaps bağlantıları yaparak merkezi sinir sistemine ilerleyişidir. Bu ilerleyiş yapılan deneyler sonucu olfaktör sinir ile beyine, ardından talamus, beyin sapı ve merkezi sinir sistemini oluşturan farklı bölgeleri etkilediği görülmüştür.

Covid-19’un enterik sinir sistemi ve afferent nöronlarla merkezi sinir sistemine ulaştığı; Covid-19‘un oluşturduğu viral enfeksiyonun immun sistem ile hasarı; Covid-19 sonrası artan IL-6, aktive olan glial hücreler ile çoklu organ yetmezliği tablosunda beyninde etkilenip nöral sistem hasarları yarattığı öne sürülen görüşler arasındadır.

Bu savunulan görüşler her Covid-19 vakasında görülmemekle birlikte ciddi olgularda daha fazla rastlanmaktadır. Ciddi olguların %46 ile %84’ünde nöral hasar ve hastalık yönünden belirti, bulgulara rastlanmıştır.

Nörolojik tutulumların erkeklere oranla kadınlarda 2/3 oranla daha sık rastlandığı görülmüştür. Covid-19’un nörolojik sistem enfeksiyonunda belirti ve bulguları merkezi sinir sistemi, periferik sinir sistemi ve iskelet kas sisteminde görülmek üzere ele alınmaktadır. Merkezi sinir sistemi, baş ağrısı ve dönmesi, stroke, nöbet ve uyuklama hali; periferik sinir sistemi, tat, koku, görme bozuklukları, Guillain-Barré Sendromu; iskelet kas sisteminde, kas ve eklem ağrısı, kramplar, halsizlik ve kuvvet kaybı görülmektedir. Covid 19’un nörolojik sisteme doğrudan ve direkt yollarla neden olduğu hastalık ve bulgular ise; baş ağrısı, dizziness, bilinç bozukluğu, serebrovasküler hastalıklar, periferik sinir sistemi hasarları, viral ensefalit ve ensefalopati, nöromüsküler bozuklukları ve beyin damar hastalıklarıdır.

Melda Türken, Şükran Köse; Tepecik Eğit. Ve Araşt. Hast. Dergisi 2020;30(Ek Sayı):36-42.

Covid-19 Bulaş Yolları Ve Önleme Covid-19 Pandemisi Ve Nörolojik Tutulumlar, Ruken Şimşekoğlu, Temel Tombul, Anadolu Kliniği Tıp Bilimleri Dergisi, Ocak 2020; Cilt 25, Özel Sayı 1

Https://Covid19.Saglik.Gov.Tr/Tr-66394/Covid-19-Sozlugu.Html Erişim Tarihi: 06.11.2021

 

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.