COVID-19 Aşıları Hakkında Gerçekler Ve Yanlış Bilinenler

0 4.364

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Toplumsal bağışıklığı sağlamada aşılamanın önemini sürekli duyuyoruz.

Peki ya COVID-19 aşıları hakkında neler biliyoruz?

Enfeksiyon hastalıkları asırlar boyu insan yaşamını tehdit eden hastalık grubunun başında gelmektedir.  Bakteriyel ve viral olmak üzere ikiye ayrılırlar. Virüsler, tıpkı insanoğlu ve hayvanların içgüdüleri gibi hayatta kalmak için ellerinden geleni yaparlar ve verdikleri yaşam mücadelesinde belki de yüzlerce kez mutasyona uğrarlar.

Defalarca kez mutasyona uğrayan bir virüsü kökten bir biçimde tedavi etmek zor olsa gerek, öyle değil mi?

İşte bu noktada bizim son zamanlarda günde pek çok kez işittiğimiz “toplumsal bağışıklama” bir yıldız gibi parlıyor.

Enfeksiyon ile mücadelede aşının ve toplumsal bağışıklamanın gücünün göz ardı edilemeyecek boyutta olduğunu söylemek mümkün. Özellikle en büyük önlemin hasta olmamak olduğu düşünüldüğü vakitte bunu ancak aşının sağlayacağı da açık ara önde ilerleyen bir gerçek.

Duymaya aşina olduğumuz kabakulak, suçiçeği, çocuk felci gibi ciddi rahatsızlıkların yıllardır süre gelen bir aşılama ile gerilediğini, çocuk ölüm oranlarının azaldığını ve sakatlıkların önüne aşılama ile geçildiğini fark etmiş miydiniz?

Gelin bugün sizinle COVID-19 aşılarının nasıl üretildiğinden, neyi amaçladıklarından, yan etkilerinden konuşalım ve gündemde dolaşan bazı yanıtsız sorularına cevaplar arayalım.

Dünya Sağlık Örgütü, aşıları; “immün sistemimizin, virüs ve bakteri gibi patojenleri tanıyıp onlarla savaşmasını sağlayan ve bunların oluşturduğu hastalıklara karşı vücudumuzu koruyan farmasötik ürünler” olarak tanımlamıştır. Yani aşılar, bağışıklık sistemimizin virüsü tanıyarak ona karşı savunma mekanizması oluşturmasını sağlar ve daha sonrasında bu savunmayı bir dahaki karşılaşmasında hatırlamak üzere bağışıklık sisteminin hafızasına saklamaya yardımcı olurlar. Aşılar, sanılanın ya da söylentilerin aksine hastalık oluşturmazlar. Yalnızca, vücudun hastalığı tanımasına yardımcı olurlar.

Peki hali hazırda 2019’un Aralık ayından beri süren SARS-COV-2 pandemisi için üretilen ve ülkemizde de kullanılan mRNA ve inaktif aşıları kıyasladığımızda ne gibi farklılıklar görebiliriz?

mRNA Aşıları (Biontech, Moderna)

Genetik temellidir. Virüsün spike proteinin* gen kodu alınır. Kişinin vücuduna düşük dozda olacak şekilde enjekte edilerek bağışıklık kazandırması amaçlanır.

İki doz olacak şekilde kastan enjekte edilir.

Grip aşıları mRNA aşılarına örnek olarak gösterilebilir.

Avantajı, kısa sürede üretilmesidir. Dezavantajı ise daha düşük bağışıklık cevap oluşturma olasılığıdır.

İnaktif Aşılar (Sinovac)

Kültür ortamında çoğaltılıp ardından inaktif(cansız aşı) haline getirildiği için üretimi uzun sürer. Aşı sonrasında vücudun virüsü tanıması ve bağışıklık kazandırması amaçlanır.

İki doz olacak şekilde kastan enjekte edilir.

Kızamık, kızıl, kabakulak, çiçek, suçiçeği, Hepatit A ve grip aşıları inaktif diğer aşılara örnek olarak gösterilebilir.

Avantajı iyi bir bağışıklık oluşturmasıdır. Dezavantajı ise, üretiminin uzun süreli olmasıdır.

* Spike proteini: Covid-19 virüsünün dışında bulunan ve hücrenin içerisine girerek kişinin enfekte olmasına sebep olan protein türü.

Ancak yakın zamanda yapılan bir araştırmada ülkemizde kullanılan mRNA (Biontech) aşısının inaktif aşı ile kıyaslandığında daha etkili bir bağışıklık cevap kazandırdığı; Biontech 1. doz aşıyı olan bireylerdeki antikor oranının Sinovac 1. doz aşısını olan bireylerin antikorların neredeyse iki katı düzeyinde olduğu görülmüştür.

Üretimleri ve amaçları belli olan aşılara karşı önüne geçilmekte pek ala zorlanılan konulardan biri aşı karşıtlığı ve aşı kararsızlığıdır. Hal böyle olunca iki farklı üretim şekline sahip aşının antikor düzeylerindeki farklılıklar aşı yaptırmak isteyen bireylerin akıllarında da bir soru işareti bırakır. Bilinmezlik, dini inanışlar, yaşanan ülke, aşıların tekli ya da çoklu yapılması gibi durumlar insanların aşı konusundaki kararlarını şekillendirirken en önemli etken uzun ve kısa vadeli yan etkilere karşı duyulan endişedir.  Haydi gelin, hep birlikte COVID-19 için üretilen mRNA ve inaktif aşıların oluşturabileceği yan etkilere göz atalım.

Yan etkiler kişiden kişiye değişir. Bireyin yaşı, sahip olduğu hastalıklar, daha öncesinde geçirmiş olduğu bir alerji, sürekli kullanmakta olduğu ilaçlar herkeste farklılık gösterirken aşı olan her bireyde de yan etki görmek mümkün değildir.

Yapılan araştırmalarda genel olarak her iki tip aşıya da bakıldığında sıklıkla görülen yan etkiler vücutta genel olarak görülen ve aşı yapılan bölgede görülen olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

Koronavirüs Aşılarının Genel Etkileri

  • Baş ağrısı,
  • Ateş,
  • Titreme,
  • Yorgunluk,
  • Mide Bulantısı,
  • İshal,
  • Kas ve eklem ağrısı.
  • Koronavirüs Aşılarının Aşı Yapılan Bölgedeki Etkileri
  • Ağrı,
  • Hassasiyet,
  • Kızarıklık,
  • Kaşıntı,

Bunun yanı sıra yan etkilerin özellikle 2.doz aşılardan sonra görüldüğü üzerinde duran araştırmacılar, bunun sebebinin 2.doz aşının virüsü hatırlatma sırasında üretimine yardımcı olduğu yoğun protein hücresi sebebiyle olduğunu bildirmişlerdir.

Ancak merak etmeyin, bu yan etkilerin hiçbirisi yaşamı tehdit edecek boyutta yan etkiler değil. Fakat sosyal medyada yoğun bir biçimde büyüyen bilgi kargaşası kimi zaman bazı sorulara da cevap aramamıza sebep oluyor.  Peki son olarak internette dolanan bu yanlış “yan etkiler” hakkında konuşmaya ne dersiniz?

Covid-19 aşısı kısır yapar mı?

Yapılan bir araştırmada Covid-19 aşılarının sperm kalitesinde bir değişiklik oluşturmadığı ancak Covid-19’u hastalık olarak geçirmenin sperm kalitesini etkileyebileceği gözlemlenmiştir. Kadın üreme sağlığını da olumlu ya da olumsuz etkilediğini bildiren çalışmalar henüz yok. Ancak şu bir gerçek ki, Covid-19’u enfekte olarak geçirmek tıpkı erkeklerde olduğu gibi kadınlarda da üreme kalitesini azaltabiliyor.

Covid-19 aşısı kanser yapar mı?

Aslına bakarsanız hiçbir aşı kanser yapmaz. Üstelik üretilen mRNA aşılarının asıl çalışılma sebebinin kanser tedavisi olduğunu biliyor muydunuz?

Covid-19 bilişsel bir geriliğe sebep olur mu?

Şu an için yapılan araştırmalar Covid-19 aşısının bilişsel bir geriliğe sebep olmadığını söylüyor. Ancak Covid-19’u hasta olarak geçirmenin kişilerde zihinsel gerilemeye sebep olabileceğini ve IQ seviyelerinde 7 puanlık bir düşüşün meydana gelebileceğini söylüyor.

Covid-19 aşılarından hangisi varyantlara/mutasyonlara daha dayanıklı?

Bu sorunun cevabını verebilmek için öncelikle aşının ne şekilde yapıldığına bakmak gerekir. Aşı aslında virüsün R0 denilen üreme yani varyanta uğrama hızına bağlı olarak yapılır. Her mutasyonda yeni bir aşı geliştirmek mümkün değildir çünkü aşıların üretim süresi uzundur. Bundan dolayı ilk tespit edildiği andan itibaren R0 değeri ele alınarak üretimler başlar. Hangi aşının mutasyonlara karşı daha etkili olduğunu kesin olarak söylemek mümkün olmazken en büyük adımın aşı olmak ve toplumsal bağışıklamada rol almak gerektiğini unutmamak gerekir.

Yavuz, Y. Covid-19 aşıları.  Türk Aile Hek Derg. 2020; 24 (4): 227-234

Erkekoğlu vd. Aşı kararsızlığı ve Covid-19’un etkileri. J Lit Pharm Sci. 2020;9(2):208-20

Kahraman, E. P. Altındiş M. Covid-19 aşıları; pandemide sona doğru.  J Biotechnol and Strategic Health Res. 2020;4(3):240-24

Kaya O. Covid-19 Aşıları. SDÜ Tıp Fakültesi Derg. 2021:(özelsayı-1):31-35

Nieto, D. F. Skin manifestations of the BNT162b2 mRNA COVID‐19 vaccine in healthcare workers. ‘COVID‐arm’: a clinical and histological characterization. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2021 Jul; 35(7): e425–e427

Chuaychoosakoon, C vd. Shoulder injury related to Sinovac COVID-19 vaccine: A case report. Annals of Medicine and Surgery . Volume 68, August 2021, 102622

Sprent, J. King, C. COVID-19 vaccine side effects: The positives about feeling bad. Science Immunology 22 Jun 2021: 6, Issue 60

Kadali, R. A. K. vd. Side effects of BNT162b2 mRNA COVID-19 vaccine: A randomized, cross-sectional study with detailed self-reported symptoms from healthcare workers. International Journal of Infectious Diseases. Volume 106, May 2021, Pages 376-381

Safrai, M. Reubinoff,  B. Ben-Meneir, A. BNT162b2 mRNA Covid-19 vaccine does not impair sperm parameters. Medrvix. May 03, 2021

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.