Çölyak Hastalığı Olan Çocuklarda Beslenme Tedavisi Nasıl Olmalıdır?

0 68

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Herkese merhaba,

Bu yazımda çölyak hastalığı nedir, belirti, tanı ve tedavileri nelerdir gibi soruların cevaplarını verirken akabinde bu hastalık ile karşı karşıya kalan yetişkin hastalar ve tabii ki çocuk hastalar ve ebeveynleri için literatür araştırmalarımın ışığında hazırlamış olduğum beslenme tedavisinden bahsedeceğim.

Keyifli okumalar…

Çölyak Hastalığı Nedir?

Hastalık ilk kez 1887 yılında Samuel Gee tarafından tanımlanmıştır

Çölyak hastalığı genetik yatkınlığı olan kişilerde gluten içeren yiyeceklerin yenmesi sonucu ortaya çıkan otoimmun bir hastalıktır.

Gluten buğday ve diğer tahıllarda (arpa, yulaf, çavdar) bulunan bir proteindir.

Hastalığa ait bulgular gluten içeren gıdalar alınmaya başladıktan 3-6 ay içinde başlayabileceği gibi yaşamın herhangi bir döneminde de ortaya çıkabilir. Çölyak hastalığı hem çocuklarda hem de erişkin yaş grubunda görülen ve yaşam boyu devam eden bir hastalıktır.

Çölyak hastalarının yakın akrabalarında hastalık olasılığının daha yüksek olduğu (%10) bilinmektedir. Ayrıca diyabet, otoimmün hastalıklar ve Down Sendromu gibi bazı hastalıklarla birlikte görülme riski yüksektir.

Çölyak Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Çölyak hastalığı çok farklı semptom ve bulgularla kendini gösterebilen bir hastalıktır. Bazı hastalarda hastalığa ait bulgular belirgin iken bazı hastalarda çok hafif olabilmektedir. Bu özelliği nedeniyle hastalık; klasik çölyak, atipik çölyak gibi farklı klinik tablolar şeklinde değerlendirilmektedir.

Klasik çölyak bulguları;

  • Kronik veya tekrarlayan ishal
  • Büyüme geriliği
  • Abdominal distansiyon (Karın Şişliği)
  • Anemi
  • Kas gücünde azalma
  • İrritabl bağırsak sendromu bulguları
  • Hipoproteinemi
  • Halsizlik, yorgunluk

Atipik çölyak bulguları;

  • Demir eksikliği anemisi
  • Tekrarlayan karın ağrısı
  • Aftöz stomatit (Ağız içinde aft)
  • Diş mine defekti
  • Boy kısalığı
  • Pubertede gecikme (Ergenlik gecikme)
  • Folik asit eksikliği
  • Kabızlık
  • Artrit/artralji (Eklem iltihabı, eklem ağrısı)
  • Kemik dansitesinde azalma

Çölyak Hastalığı Tanısı Nasıl Konulur?

Seroloji testi ile kandaki antikorlar araştırılır. Test sonucunda, belirli antikor proteinlerinin yükselmiş seviyeleri, glutene karşı bir bağışıklık reaksiyonunu gösterir. HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 isimli insan lökosit antijenlerine yönelik yapılan genetik testler, çölyak hastalığının tanısını için kullanılabilir.

Yapılan testlerin sonuçları çölyak hastalığını destekliyorsa, ince bağırsaktan endoskop adı verilen ve ucunda kamera bulunan küçük bir kanül yardımıyla incelenmesi işlemi ile gerek duyulduğunda villus hasarını analiz etmek için küçük bir doku örneği de (biyopsi) alınabilir.

Ayrıca bu hastalarda diyetin ömür boyu devam etmesi zorunlu olduğu için de diyet başlamadan önce biyopsi ile hastalığın teşhisinin doğrulanması gereklidir.

Çölyak Hastalığında Tedavi

Çölyak hastalığının tedavisi için yaşam boyu glutensiz diyet uygulanmalıdır. Glutensiz diyette buğday, arpa ve çavdardan kaçınmak gerekir.

Tedavi başlangıcında glutensiz diyetin tam olarak tanımlanması, diyetisyen tarafından eğitim desteği verilmesi, demir ve folat eksikliği yönünden tarama, kemik dansite ölçülmesi (bazı olgularda) ve hasta yakınlarının serolojik testler kullanılarak taranması önemlidir.

Çölyak Hastaları Hangi Besinleri Tüketmeli veya Tüketmemeli?

Çölyak hastalığında glutensiz diyete tam uyum gösterilmesi tedavi için son derece önemlidir. Bu tür hastaların gluten içermeyen besinleri yaşam boyu tüketmemeleri büyük önem arz ediyor. Gluten içeren, içermeyen tahıllara ve içermesi olası olan ürünlere bakacak olursak;

Gluten içeren tahıllar;

  • Buğday
  • Küçük kızıl buğday
  • Arpa
  • Kılçıksız buğday
  • Çavdar
  • İrmik
  • Kuskus
  • Kepek

Gluten içermeyen tahıllar;

  • Mısır
  • Horozibiği çiçeği
  • Patlamış mısır
  • Karabuğday
  • Beyaz pirinç
  • Keten tohumu
  • Yaban pirinci
  • Patates unu
  • Mercimek
  • Fasülye
  • Soya Nohut

Gluten içermesi olası ürünler;

  • Malt ve/veya malt içeren tatlandırıcılar
  • Modifiye edilmiş nişasta
  • Meyveli yoğurt
  • Dekstrin (Dextrin)
  • Sıcak çikolata
  • Baharatlar
  • Sosis ve diğer işlenmiş et ürünleri
  • Ketçap
  • Hardal
  • Fıstık ezmesi
  • Dondurma
  • Peynir
  • Bulyon küpleri

Fındık, fıstık, badem, ceviz gibi kabuklu yemişler glutensizdir. İşlenerek tuzlu çerez şeklinde satılan hazır ürünler içinde de gluten olabilir.

Glutensiz olan ve karabuğday adı verilen tahıl dışındaki buğday çeşitleri gluten içermektedir.

Sade etler, mandıra ürünleri (tavuk, piliç, yumurta vb), sebze ve meyveler, pirinç ve mısır ile bu ürünlerle yapılan gıdalar glutensizdir.

Doğal haliyle tüm meyve ve sebzeler, saf haliyle tüm meyve suları glutensizdir.

Tereyağ, margarin ve sıvı yağlar doğal olarak glutensizdir, ancak üretimi sırasında katkı maddesi katılmadığından emin olunmalıdır.

Tahin helvası, susam yağından elde edilen tahin ile şeker karışımından yapılmaktadır. Lokum yapımında ise mısır nişastası ve şeker kullanılmaktadır. Glutensiz olduğu düşünülen bu iki ürünün hazırlanması sırasında şüpheli bir uygulama yoksa hastalar tarafından tüketilebilir.

Birçok çölyak hastasında unlu gıdaların yasaklanması nedeniyle, glutensiz unlu gıda düşkünlüğü fazla olabilir. Unlu gıdaların aşırı tüketilmesi obezite ve metabolik sendrom gibi hastalıkları beraberinde getirebilir. Bu nedenle hastaların şekerli ve unlu gıdalar yerine sebze ağırlıklı beslenmesi son derece önemlidir.

Kalaycı, A. G. Kırkmemiş, Ö. Çölyak Hastalığı. Türkiye Klinikleri J Gastroenterohepatol-Special Topics 2010;3(3)

Kuloğlu, Z. Çölyak Hastalığı. Türkiye Çocuk Hast Derg/Turkish J Pediatr Dis / 2014; 2: 105-111

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.