Çocuk Yanıklarında İlk Yardım Nasıl Yapılmalıdır?

0 261

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Gerçekten “kaza geliyorum” der mi acaba?

İstem dışı veya beklenmedik bir olay sebebiyle bir kimsenin, bir nesnenin veya bir aracın zarara uğraması durumuna kaza denilmektedir; ancak yaşanan kazalara baktığımızda, çoğunun aslında beklenmedik olmadığını görürüz.

Kaza oluşumuna neden olan iki faktör vardır. Bunlar;

  • Güvenliği sağlanmamış ortamlar
  • Güvenli olmayan insan davranışlardır.

Ortamların güvenliğinden de biz insanlar sorumlu olduğumuza göre hem kendimiz hem de çocuklarımız için güvenli çevreler yaratma görevi bize düşüyor. Güvenli durumlar oluşturamadığımızda yaşanan olaylardan biride yanıklardır.

Türkiye’de Çocuk Yanık Olguları

Ülkemizde çeşitli merkezlerin değişik zaman dilimlerinde bildirdiği pediatrik yanık oranları birbirinden önemli farklılıklar göstermektedir:

  • Hacettepe Üniversitesi Hastanesi Yanık Ünitesi’ne 1979-1993 yılları arasında başvuran hastaların %58’i 15 yas altında iken,
  • Çukurova Üniversitesi Hastanesi Yanık Ünitesi’nde bu oran %51 (1988-1997),
  • Gülhane Askeri Tip Akademisi Hastanesi Yanık Ünitesi’nde ise sadece %16’dir (1985-1995)
  • Başkent Üniversitesi’nin 1997- 2005 yılında Adana, Ankara ve Konya’da hizmet veren yanık ünitelerindeki çocuklar göz önüne alınarak yapılan çalışmada, tedavi gören hastaların %35,5’i 18 yas altında olarak bildirilmektedir.
  • 2010 yılında, Başkent Üniversitesi Yanık, Yangın ve Doğal Afet Bilimleri Enstitüsü Ankara Yanık Ünitesi’nin tedavi ettiği hastaların %42’si 18 yaş altındaki olgulardır.
  • Epidemiyolojik verilerde görünen bu farklılıklara ek olarak ülkemiz koşullarında çocukluk çağında yanık olgularının ilk yardım ve yoğun bakım tedavi yaklaşımları da henüz bir standarda kavuşmamıştır.

Yine de bu olgulara yönelik özelleşmiş bakımı sunan merkez sayısının son yıllarda arttığı, standardizasyon çalışmalarının devam ettiği söylenebilir.

Özellikle bebek ve çocuklarda yanıkları önlemenin bir numaralı kuralı, anne ve babaların bilinçlenmesi, yüksek dikkate sahip olmalarıdır. 

Görüldüğü üzere tablo, ne yazık ki iç açıcı değil. Ancak beklenmedik durumlar karşısında ne yapmalı, nasıl bir tedavi yolu izlenmeli, bunu da bilmek gerekiyor.

Yanıklar, çocuklarda ölümle sonuçlanan travma nedenleri arasında üçüncü sırada yer almakta ve dünyanın çeşitli ülkelerinde sosyal ve kültürel farklılıklara rağmen benzer nedenlerle ortaya çıkmaktadır. Çocuk yanıklarının yüksek oranlarda haşlanmalara bağlı olması dikkat çekicidir. Haşlanma yanıklarını alev yanıkları izlemekte, sıcak temas yanıklarına da sık rastlanmaktadır. Düşük veya yüksek voltajlı elektrik yanıkları daha çok dar gelirli veya gelişmekte olan ülkelerde yasayan çocukların sık maruz kaldığı bir travmadır. Çocukluk çağında görülen yanık olgularının önemli bir kısmını 0-4 yaş arası çocuklar oluşturur. Alev yanıkları ve elektrik yaralanmaları 5 yaş, özellikle 13 yaş üzerinde öne çıkmakta ve haşlanma yanıklarından daha ağır seyretmektedir. Çocuklarda yanık olayı çoğunlukla evde meydana gelmekte, sosyoekonomik durum kötüleştikçe yanık sıklığı artmaktadır

Yanık Dereceleri Nelerdir?

Yanıklar ciddiyet derecelerine göre, hafiften ağıra doğru  birinci, ikinci veya üçüncü derece olarak ayrılırlar. Yanık nedeni ne olursa olsun bu sınıflama yapılmalıdır.

Her yanık türünde ilk iş, yanık yerinin soğumasını sağlamak olmalıdır. Bu sayede deri ve deri altı dokuların tahribine engel olunabilir.

Birinci derece yanıklar

En hafif yanık şeklidir. Derinin en üst tabakasında kızarıklık, tahriş ve yanma hissi olur. Su toplanması olmaz. 1-2 günde derisi soyulup en fazla 1 haftada iyileşir.

İkinci derece yanıklar

Derinin en üst tabakasının altındaki dokuların da etkilendiği daha ciddi yanıklardır. Bu yanıkların en önemlileri tıbbi olarak “bül” adı verilen içi su dolu kabarcıklardır. (halk arasında yanığın su toplaması) Bu yanıklar ağrılı yanıklardır. Bu tür yanıklarda ilk yardım önemlidir. İyileşme süresi 3 haftaya kadar uzayabilir.

Yanık olan bölgede “Bül” (içi su dolu kabarcıklar) oluşmuş ise bunlar patlatılmamalı içindeki su boşaltılmamalıdır.

Üçüncü derece yanıklar

En ciddi yanıklar olup yanık, derinin en derin tabakalarına kadar ilerler. Yanık dokusu mumsu bir hal alır ve kahve renkli –  kömürsü görünümdedir. Sinir uçları da yanmışsa yanık yerinde his olmadığı için ağrı da olmaz. Bu tür yanıklarda ilk yardım çok önemlidir.

Yanıkta Yapılması Gerekenler Nelerdir?

Yanığın türüne ve etkene göre ilk yardım türü değişir. Ancak genel yanık ilk yardımı çerçevesinde,

  • Yanığa sebep olan etkenden uzaklaşılması,
  • Yanık yarasının soğuk su dışında herhangi bir etkenle temastan kaçınılması,
  • Büyük yanıklarda ısı kaybının önlenmesi
  • Mümkün olan en kısa zamanda bir uzmana başvurulması gerekir.
  • Güneş yanığı gibi yüzeysel yanıklar ne sürerseniz sürün kendi kendine iyileşecek yanıklardır. Yüzeysel yanıklar için diş macunu ve yoğurt gibi maddelerin faydası veya zararı yoktur. Derin yanıklarda ise bu maddeler son derece zararlı sonuçlar doğurabilir.

  • Kendi kendine 10 gün içinde iyileşecek olan yüzeysel yanıklarda amaç bu süreci en ağrısız ve konforlu tamamlamaktır. Bunun için yanık bölgesinin yağlı pomatlar ile örtülmesi yeterli olacaktır.
  • Ağrıyı gidermek için yanık bölgesine lokal anestezik içeren pomat veya kremlerin sürülmesi son derece tehlikelidir. Bu maddelerin, bütünlüğü bozulmuş deriden emilimleri kontrolsüz olacağından, başta kalp ve dolaşım sistemi üzerinde olumsuz sonuçlara neden olabilirler. Yanık pansumanı yapıldığında hastanın ağrısı azalacaktır.

  • Ağızdan antibiyotik hap kullanımına ezbere başlanmamalıdır. İltihap bulgusu olmadan antibiyotik kullanmak hem gereksiz hem de zararlıdır.
  • Evde meydana gelen küçük haşlanma yanıklarında musluk suyu ile en az 20 dk soğutma yaptıktan sonra krem veya pomadlar ile kapalı pansuman yapmak yeterli olacaktır. Bu ajanlar derinin kuruması ve gerilmesi nedeniyle olan yangıyı ve ağrı hissini azaltacaktır.

 

Peki, Yanık Durumunda Ne Zaman Acile Başvurmalıyım ?

  • Yanığın ikinci veya üçüncü derece olduğunu düşünüyorsanız,
  • Birinci derece bile olsa yanık alanı genişse,
  • Yanık nedeni elektrik, ateş veya kimyasal maddeler ise,
  • Yanık yeri, baş ve yüzde, el, avuç içleri, ayaklar, ayak tabanı, boyun, cinsel organlar, anüs çevresi, kol ve bacakların eklem yerlerinde fonksiyonelliği etkileyen ve iltihaplanma riski yüksek yerlerde ise daha ciddi yaklaşılmalı ve acile başvurulmalıdır.

Yanık kimyasal maddelerle oluşmuş ise yanan bölge uzun süre (25-30 dk, 60 dakikaya kadar çıkarılabilir) su ile yıkanmalı.

Sakallıoğlu Abalı, A. E. (2011). Pediatrik yanık hastalarının yoğun bakım yönetimi. Türk Yoğun Bakım Derneği Dergisi, 9(1), 62-69.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.