Bilimde Çığır Açan Bir Buluş: CRISPR-Cos9

0 61

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

İnsanlık tarihi bir kitap olsaydı şüphesiz ki 2020 senesi en fazla sayfaya sahip senelerden biri olurdu. Birçok olaya tanıklık ettiğimiz ve etmeye devam ettiğimiz bu sene içerisinde insanlığın kaderini değiştirecek en çarpıcı olaylardan biri yaşandı.

Geçtiğimiz hafta bilim dünyasında lokomotif görevi gören Nobel Ödülleri sahiplerini buldu. Nobel Kimya Ödülü, Emmanuelle Charpentier ve Jeniffer Doudna adlı iki bilim insanın CRISPR-Cas9 isimli projesine verildi. Bu ödül 119 yıllık Nobel Ödülü tarihinde ilklere sebep oldu. Bunlardan en önemlisi ilk defa sadece iki kadının yer aldığı bir çalışmaya Nobel Ödülü verilmesiydi. Emmanuelle Charpentier ve Jeniffer Doudna’nın aldığı bu ödülün bir diğer özelliği ise çalışmalarının yalnızca 8 yıllık olması. Nobel Ödülü daha önce hiç bu kadar yeni bir çalışmaya verilmemişti.

İnsan vücudu en basit tanımıyla milyonlarca hücreden meydana gelmiş kompleksli bir yapıdır. Bu hücrelerin içerisinde ise sizi siz yapan genetik kodları içeren DNA’lar yer alır. DNA’yı bir fermuar gibi hayal edebilirsiniz. Her insanda yaklaşık 6 milyar genetik kod bu fermuarda karşılıklı dizili halde bulunur. Bu sayı çok büyükmüş gibi görünebilir ancak bu kodlar yalnızca 4 adet harf ile yazılmıştır. A (Adenin) ile T (Timin), G (Guanin) ile S (Sitozin) karşılıklı hidrojen bağı yapmış halde DNA’da yer alır. Bu kodlarda, mevcut hastalığınızdan boyunuzun uzunluğuna kadar her şey saklıdır. İşte CRISPR-Cas9 çalışması burada devreye giriyor.

Kısaca CRISPR-Cas9

Bu yöntem DNA üzerinde var olan kodlara ekleme, çıkarma veya kodların diziliminde değişiklik yapma olanağı tanıyor. Bu işlemler için çok daha farklı uygulamalar mevcut ama bu CRISPR-Cas9 bu yöntemler arasında en ucuz ve en güvenilir yol.

Peki Bunu Nasıl Yapıyor?

CRISPR-Cas9 iki bölümden meydana geliyor; Cas9 adlı bir enzim ve Rehber (Guide) RNA. Cas9 enzimini bir makas olarak düşünebiliriz. Rehber RNA ise daha uzun bir RNA içerisinde bulunan genelde 20 adet koddan meydana getirilmiş bir zincirdir. Bu kodlar DNA’nın hangi parçasına bağlanılması isteniyor ise ona göre ayarlanır. Uzun RNA zinciri DNA’nın istenilen noktasına gider ve Rehber RNA’nın buraya bağlanmasına neden olur. Cas9, Rehber RNA’nın bağlandığı noktaya gelir ve DNA’yı iki ucundan da keser. Sistemin dayandığı ana unsur ise, DNA’nın hasar gören kodlar üzerinde tamir etme özelliğinin olmasıdır. DNA, oluşan bu kesiğe tepki olarak orayı tamir etmeye çalışır. Bu noktada, bilim insanları DNA’nın bu özelliğini kullanarak kesilen yerde değişim yapabilirler.

Bu sistem aslında çok da yeni değil. Yaklaşık 15 yıl önce bilim insanları tarafından bakteriler üzerinde keşfedildi. CRISPR sayesinde bakteriler içeri giren virüsü parçalıyor ve aynı zamanda virüse karşı bağışıklık oluşturarak bir daha ki sefer virüsün içeri girmesini önlüyor. Bilim insanları 2012 yılına kadar bu sistemi hayvan hücrelerinde denemek için çabaladılar ve sonunda başardılar.

İlişkili Diğer İçerikler

Kullanım Alanları Nelerdir?

Bu buluşun öncelikli amacı DNA üzerinde kodlanmış halde bulunan hastalıkların tedavisini sağlamak. Hali hazırda ölümcül hastalıkların tedavisinde az da olsa kullanılmaya başlandığı bilim insanları tarafından bildirildi. Bedensel hücreler üzerinde kullanılmasında bir problem görülmüyor ancak şu anda üreme hücreleri tarafından kullanılması ahlaki açıdan birçok ülkede yasaklı durumda.

Süper İnsan?

Bu yöntemin DNA üzerinde değişiklik yapabilme olanağını sunduğunu söylemiştik.

Bu durumda insanların aklına gelen en büyük soru kusursuz insan bu şekilde meydana getirilebilir mi?

Kitaplara ve filmlere konu olan süper insan yaratılabilir mi?

Cevap şu anda ki bilimsel verilerle HAYIR.

Bunu sebebi ise her ne kadar Rehber RNA, DNA üzerinde istenilen noktaya gidebilse de DNA üzerinde hangi özelliğin hangi noktaya denk geldiği tam anlamıyla bilinemiyor. 6 milyar koda sahip DNA’nın haritası çıkarılamıyor. Yani göz renginizin hangi noktaya denk geldiği veya boyunuzun uzunluğunun kaçıncı kodda yer aldığını bilemiyoruz. Yaklaşık 15 yıl önce keşfedilen daha sonra hayvan hücrelerinde kullanılmaya başlanan bu sistemin 8 yıl gibi bir süre içerisinde geldiği noktaya bakacak olursak belki de ileride çok daha farklı şeyler konuşuyor olabiliriz.

www.yourgenome.org – What is CRISPR-Cas9? 17.10.2020 tarihinde erişim adresi: https://www.yourgenome.org/facts/what-is-crispr-cas9

Gümüş, N., & Kaymaz, B. T. Genom Düzenlemede CRISPR/Cas9 Çağı ve Lösemideki Uygulamaları. Kafkas Tıp Bilimleri Dergisi, 8(3), 232-248.

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.