Aile Planlama Yöntemlerinden Hangilerini Kullanıyoruz?

0 1.390

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

İnsanlık birçok buluşun mimarı. Bu buluşlardan biri de hiç şüphesiz aile planlaması.

Aile planlaması tarihte ilk kez 1966 yılında Birleşmiş Milletler Genel Toplantısında “Ailelerin Kendi Büyüklüklerini Belirleme Özgürlüğü” bir hak olarak kabul edilmişti. Ardından aile planlaması hizmeti 1978 yılında yayımlanan ve tüm dünya tarafından kabul edilen Temel Sağlık Hizmetleri Bildirgesinde temel bir sağlık hizmeti olarak belirtilerek 1994 yılında Uluslararası Nüfus ve Kalkınma Konferansında kadının aile planlaması yöntemleri konusunda bilgi sahibi olma ve bu yöntemlere ulaşabilme hakkı olduğu savunulmuştu.

Bangladeş gibi çok nüfuslu fakir ülkelerde ve dolayısıyla tüm dünyada kadınların eğitim düzeyi artmaya başlamış ve ülkelerin yaşam standartlarında ciddi iyileşmeler olmuştu. Süreç İlk olarak kadın doğum haplarının piyasaya sürülmesiyle başladı ve yıllar içinde kullanımıyla yan etkiler en aza indirilmeye çalışıldı. Tabi bu durumun çeşitli spekülasyonlara ve kadın ölümlerine sebep olduğunun da altını çizmek gerekir.

Daha sonraki yıllarda erkekler için de laboratuvar çalışmaları başlanmış olsa da henüz kadınlara oranla bu yöntemlerin çeşitliliği sınırlı kalmıştır.

Günümüz modern tıbbın ulaştığı son teknolojiyle bu aile planlaması yöntemlerini sıralayacak olursak;

Aile Planlamasında Hormonal Yöntemler

  • Kombine oral kontraseptifler (Hap)
  • Enjekte edilen kontraseptifler (İğne)
  • Vajinal halkalar
  • Minihaplar
  • Post koital haplar (Ertesi gün hapı)
  • Deri altı kapsüller (implantlar)

Aile Planlamasında Rahim İçi Araçlar (RİA)

  • Bakırlı rahim içi araçlar
  • Hormonlu rahim içi araçlar

Aile Planlamasında Bariyer Yöntemler

  • Kondom (kadın kondomu, erkek kondomu)
  • Sperm öldürücüler
  • Diyafram

Aile Planlamasında Cerrahi Yöntemler

  • Tüp ligasyonu (Kadında tüplerin bağlanması)
  • Vazektomi (Erkekte tohum kanallarının bağlanması)

Tüm bu yöntemlerin Türkiye’de kullanımı ve bakış açısı geçmişten günümüze çok fazla değişiklik göstermiştir. Bununla ilgili son yıllarda yapılan 4 çalışmaya bakalım.

Araştırma 1

2015’te 18-49 yaş grubu 264 evli kadınla yapılan bir araştırmanın bulgularına göre: “Kadınların %65, 2’si herhangi bir korunma yöntemi kullanmaktaydı.

Doğum kontrol yöntemleri içerisinde en çok bilinenleri sırasıyla;

  • oral kontraseptif (OKS),
  • rahim içi araç (RIA),
  • kondom (prezervatif) idi.

Geleneksel yöntemlerden en çok bilineni ise geri çekme yöntemi olarak saptandı.

İlişkili Diğer İçerikler

En az bilinen yöntemler ise, kadın kondomu, vajinal halka ve spermisit (sperm öldürücü) tablet, jel ve köpüklerdi.

En çok kullanılan yöntem %28, 5 oranında geri çekme idi.

Yaş grupları ile yöntem tercihi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptandı.

Sağlık personelinin (doktor-ebe hemşire) önerisiyle yöntem kullanım oranı %64, 7 idi.

Katılımcılardan %79, 9’u aile planlamasının ne olduğunu bilmekte ve doğru tanımlayabilmekteydi. Eğitim ve gelir düzeyi arttıkça, aile planlamasını bilme durumu da artmaktaydı.

Kadınların %26, 1’inin plansız gebeliği olmuştu. Toplam kadınların istemli düşük (küretaj) yapma oranı %17, 4 idi.

Araştırma 2

30 Ekim-30 Aralık 2016 tarihleri ​​arasında Yenimahalle Belediyesi Evlendirme Dairesine başvuran ve araştırmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden 30 kadın oluşturan bu araştırmaya göre; evliliğe hazırlanan kadınların aile planlaması yöntemlerinin etkin kullanımı ve üreme sağlığının iyileştirilmesi bilgi eksikliği giderilerek sağlanacağı görülmektedir.

Araştırma 3

Eylül ve Aralık 2020 tarihleri arasında 1. basamak sağlık kuruluşlarına başvurmuş 660 gönüllü kadın ile yürütülen bir diğer çalışmaya göre ise;

  • Kadınların yaş ortalamasının 35,45±10,78 olduğu,
  • %67,6’sının lise ve altı eğitim gördüğü,
  • %56,4’ünün cinsel ilişki sırasında korunma yöntemi kullanmadığı,
  • %86,1’inin cinsel sağlık ile ilgili herhangi bir eğitim almadığı bulunmuştur.

Yaş, eğitim düzeyi, cinsel ilişkide bulunma, korunma yöntemi kullanma ve cinsel sağlık eğitimi alma durumlarının; cinsel yolla bulaşan hastalıklar konusundaki doğru yanıt ortalamalarında anlamlı fark oluşturduğu tespit edilmiştir.

Araştırma 4

Son olarak 2020 yılında 407 kadın arasında yapılan bir araştırmanın sonucuna göre; katılımcılarımızda istenmeyen gebelik oranları ile acil kontraseptif yöntem kullanımı arasında anlamlı bir fark vardır.

Yöntem daha çok gece eczanelerden alınmaktadır. Yan etkisi daha az ve fiyatı yüksek olan bu hapların gereksinimi olan bireylere Aile Sağlığı Merkezlerinden verilmesinin kullanım oranlarını arttıracağını düşünmekteyiz.

Bu çalışmaların bulgularına dayanarak, geleneksel yöntemin önceden yaygın olarak kullanıldığı ülkemizde modern yöntem kullanımın artması sevindirici bir gelişmedir. Ancak hala istendik düzeyde değildir. Bunun nedenlerinden en önemlisi de bilgi eksikliğidir.

Toplum sağlığını yakından ilgilendiren böylesi bir konuda en başta toplumla iç içe olan sahadaki hemşirelerin ve tüm sağlık çalışanların eğitimler vermesi elzemdir. Aile planlaması eğitim ve danışmanlık hizmetlerinin yaygınlaşması, sürekli bir hizmet olarak sunulması kadın sağlığı dolayısıyla halk sağlığı açısından ciddi farklar oluşturacak bir etkendir. Temel sağlık konularında etkin hizmetler yarınların sağlıklı, mutlu bireylerini ve hafifletilmiş hastane yükünü inşa edecektir.

Sağlıkla Kalın 😊

Arslancan, M., Çetin, H., Müjgan, T., Yıldızdal, A., Can, Ö., & Şimşek, E. E. (2020). Bir Aile Sağlığı Merkezine Kayıtlı 15-49 Yaş Kadınların Acil Kontraseptif Yöntemleri Bilme, Uygulama Durumları ve İlişkili Faktörler. Journal of Academic Research in Nursing, 352-359,

Karkın, P. Ö., Sezer, G., Şen, S., & Duran, M. (2021). Kırsalda yaşayan kadınların cinsel yolla bulaşan hastalıklar hakkındaki bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi. Ondokuzmayıs Tıp Dergisi, Cilt 1 Sayı 1.

Özlem Öztaş, A. B., Tetik, B. K., Yalçıntaş, A., Yusuf, Ü., & Uğurlu, M. (2015). 18-49 yaş grubu evli kadınların üreme sağlığı ve kontrasepsiyon hakkındaki bilgi, tutum ve davranışları. Ankara Medical Journal, 15 (2).

Uçtu, A. K., Karakoç, H., & Özerdoğan, N. (2018). Evlendirme Dairesine Başvuran Kadınların Aile Planlaması Yöntem Kullanımı ve Hizmet Alımına İlişkin Görüşlerinin Değerlendirilmesi. Journal of the Human & Social Science Researches, 7 (1).

Doğrudan cihazınızda gerçek zamanlı güncellemeleri alın, şimdi abone olun.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.