Vücut Ateşini Nasıl Doğru Ölçeriz Ve Kontrol Altına Almak İçin Neler Yapabiliriz?

0 43

İnsan vücudunun kimyası gereği organların işlevlerini sürdürmesinin sağlanması ,hücre içinde ve hücre dışında madde alışverişinin yapılabilmesi, metabolik faaliyetlerin devamlılığın sağlanması bir düzen içinde devam eder.

Canlının yaşam faaliyetlerinin devamlılığını sağlayan belirteçlere hayati bulgular denir.

Hayati bulguların bir diğer ismi Latincede canlılık anlamına gelen vital bulgular olarakta adlandırılabilir. İnsanlarda dört tane temel hayati bulgu vardır bunlar ateş, solunum, nabız, tansiyon olarak sınıflanabilir. Beşinci hayati bulgusu olarak da ağrı kabul edilir.

Hayati bulgular bireyden bireye ve yaş aralıklarına göre değişiklik gösterebilir. Hayati bulguların ani değişiminde vücutta kalıcı hasarlar, yaralanmalar, bilinç kaybı yaşanabilir bu nedenle takip edilmesi önemlidir. Ateşte hayati bulgulardan biridir, bir hastalık olmamakla birlikte bir hastalığın bulgusudur genellikle soğuk algınlığı ,enfeksiyon varlığı gibi birçok sebep ateşe sebep olabilir.

Ateş

  • Diğer ismiyle vücut sıcaklığı olarak adlandırılabilir.
  • Vücudun ürettiği ısı miktarı ile çevreye yayılarak kaybolan ısı miktarı arasındaki farktır
  • Derece cinsinden ölçülür
  • Sıcaklık vücut merkezindeki dokuların metabolik sürecinden doğar ve kan dolaşımı yoluyla deri yüzeyine taşınır .
  • Vücut sıcaklığı ateş ölçülen bölge ,ve yaş sınıflamasına göre farklılık gösterebilir.

Ateş Ölçüm Yolları Nelerdir?

Ağızdan (Oral) Ateş Ölçümü Nasıl Yapılır?

  • Ağızdan ateş ölçümü olarak adlandırılıp genellikle 5 yaşın üstündeki kişilerde uygulanması önerilir.
  • Kolaylıkla uygulanarak beden sıcaklığındaki değişim ölçülebilir.
  • Sıvı gıda alımından ve sigara içilmesinden etkilenerek yanlış ölçüme sebep olabilir. Bu nedenle sigara içildikten sonra ve sıvı gıda alındıktan sonra 30 dk beklenerek ölçüm yapılmalıdır.
  • 6-8 yaş arası çocuklarda 37derece ,10 yaş 37 derece ,gençlerde 37 derece ,yetişkinlerde 37 derece 70 yaş üstü bireylerde ise metabolizma yavaşladığından daha düşük seyrederek 36 derece normal olarak kabul edilmektedir.
  • Ortalama olarak 36,5-37,5 değerleri arasında olması normal kabul edilir.
  • Doğru ölçüm için üç dakika beklenmesi gerekmektedir.
  • Ölçüm yapılırken bireyin probun etrafını iyice saracak şekilde dudaklarını kapatması gerekmektedir.

Kulaktan (Timpanik) Ateş Ölçümü Nasıl Yapılır?

  • Kulaktan ateş ölçümü olarak adlandırılır
  • Değişen proplu şeffaf beyaz uçları sayesinde pratik ve steril olarak kullanılabilir.
  • Hassas bir şekilde ölçüm yaptığından doğru değere ulaşılma olasılığı fazladır
  • Yetişkinlerde ölçüm yaparken kulak kepçesinden tutarak yukarı geri çekerek ölçüm yapılırken çocuklarda ise kulak kepçesi aşağı geri doğru çekilerek ölçüm yapılmalıdır
  • Doğru değere ulaşılabilmesi için 2-3 sn. beklenmesi yeterlidir zaman kaybının önlenmesini sağlar
  • Erişkin bireylerde 37 derece olması normal kabul edilir.
  • Ortalama olarak bakıldığında 36,5-37,5 arasında olması normal kabul edilir.
  • 2 yaşının altındaki çocuklarda kulak kıvrımlarının oluşumunu zedelememek açısından kullanımı önerilmez.
  • Kulağın yeterince temiz olmaması ölçüm sonucunu etkileyeceğinden kulak temizliğine dikkat edilmelidir.
  • Orta kulak iltihabında yanlış ölçüm yapılabilir.

Koltuk Altından (Aksiller) Ateş Ölçümü Nasıl Yapılır?

  • Koltuk altından ateş ölçümü olarak adlandırılır.
  • Doğru ölçüm sonucu için 3 dk beklenmeli o bölgenin tüysüz olmasına ve terli olmamasına özen gösterilmelidir.
  • Yenidoğanlarda uygulanabilir kolay bir yöntemdir. Bebeğin beklenen süreçte ısı kaybının olmamasına dikkat edilmelidir.
  • 0 -37,0 derece arasındaki ölçümler normal kabul edilmektedir.

Makattan (Rektal) Ateş Ölçümü Nasıl Yapılır?

  • Makat bölgesinden ölçülen ve iç sıcaklığa en yakın değerin elde edildiği ölçüm şeklidir.
  • Yenidoğanda ve kanama eğilimi olan kanser tedavisi gören kişilerde kullanımı önerilmez.
  • Kullanımı kişide strese sebep olabilir.
  • Doğru ölçüm için 3 dk boyunca beklenmelidir.
  • Ortalama olarak 37-38 derece arasında olması normal kabul edilir.
  • Rektumdan ölçüm yapmak vagus sinirini uyaracağından kalp hızını düşürebilir bu nedenle kalp hastalığı bulunan bireylerde kullanımı önerilmez

Vücut Ateşi İle İlgili Genel Bilgiler

  • Vücut sıcaklığı sabah erken saatlerde düşük, akşama doğru yüksek olmaktadır.
  • İç bölgelerde vücut sıcaklığı yüzeye göre daha sıcaktır bu nedenle iç vücut sıcaklığını saptamak için makat bölgesinden veya kulaktan ölçüm yapılabilirken yüzeyel vücut sıcaklığı ise ağızdan, koltuk altından veya deri yüzeyinden ölçülebilir.
  • Kadınların progesteron hormonunun 0,3 derece sıcaklık artışına sebep olduğu ,yumurtlama döneminde ise 0,6 derece sıcaklık artışının olduğu gözlenmiştir.
  • Bireyin stresli olduğu durumlarda ateşinin artması olasıdır.
  • Bebeğin diş çıkarma sürecinde ateşi 38 dereceye kadar çıkabilir.
  • Çocuklarda vücut ısısı yetişkinlere göre daha fazladır.

Ateş Yükselmesinin  (Hipertermi) Mekanizması

Hipotalamus vücuttaki ısı dengesini sağlayan beynin bölümlerinden biridir. Vücudumuzda yaşayan ve hastalık yapıcı özelliği olan bakteri ve virüsler salgıladıkları madde sebebiyle hipotalamusu uyararak bağışıklık sisteminin devreye girmesini sağlar ve bakteri virüslerin öldürülmesi için vücut sıcaklığını arttırır buna bağlı olarak ateşin yükselmesi görülür.

Ateş Yükseldiğinde Vücutta Neler Olur?

  • Vücut sıcaklığında her bir derecelik artış metabolizmanın %10 hızlanmasına sebep olmaktadır.
  • Ateş başlangıcında üşüme, titreme, derideki tüylerde dikleşme, damarlarda büzülme meydana gelmesi sonucunda ciltte soğukluk, solukluk, nabız sayısında artış, solunum sayısı ve derinliğinde artış görülür.
  • Daha sonraki evrede cildin ısınması ,damarların genişlemesine bağlı ciltte kızarıklık meydana gelir.
  • Hasta bireyde susuzluk hissi, huzursuzluk, kas ağrıları, iştahsızlık görülebilir
  • Vücut sıcaklığının artması sonucunda sinir sistemi uyarılarak hemoglobine bağlı oksijen hücreler arasında kolayca ayrılarak kandaki oksijenlenme miktarı olarak adlandırılan saturasyon azalmasına neden olur.

Yüksek Ateş Değerleri Nelerdir?

Yetişkinde Yüksek Ateş Değerleri Nelerdir?

Rektal ve Timpanik ölçüm; 38 derece ve üzeri

Oral ölçüm; 37,8 derece ve üzeri

Aksiller ölçüm; 37,2 ve üzeri

Çocukta Yüksek Ateş Değerleri Nelerdir?

Rektal ve Timpanik ölçüm; 38,1 derece ve üstü

Oral ölçüm; 37,6 derece ve üzeri

Aksiller; 37,4 derece ve üzeri

Ateş Düşmesinin (Hipotermi) Mekanizması

Merkez vücut sıcaklığının 35 derecenin altına düşmesi olarak tanımlanır. Bunun sonucunda şiddetli donmalar görülebilir. Vücudun çeşitli yollarla ısı kaybetmesi sonucu meydana gelir.

Ateş Düştüğünde Vücutta Neler Olur?

  • Başta kalp ve beyin olmak üzere birçok organ etkilenebilir.
  • Hafif Düzeyde ;vücut sıcaklığı 34-35 derece arasındayken ellerin ve ayakların acıyacak şekilde üşümesi ile başlar.
  • Vücut sıcaklığının düşmesi sebebiyle kas koordinasyonunda azalma, hareket etme güçlüğü, bilinç bulanıklığı, tepkisizlik görülebilir.
  • Orta Düzeyde; Vücudun 30-32 dereceye gelmesiyle titreme durarak, vücut koordinasyonu tamamen bozulur, kaslarda sertleşme, yarı baygınlık, göz bebeğinin genişlemesi, bilinç bulanıklığı, yarı baygınlık hali ,yüzeyel solunum ve zor hissedilen hızlı nabız (filiform nabız) ,mantıksız davranışlar görünebilir.
  • Şiddetli Düzeyde; Vücut sıcaklığının 28 derecenin altında olduğu baygınlık ve kalple ilgili problemlerin başladığı evredir.20 derecenin altında kalp durması görülür.19-20 derece arasında beyin ölümü gerçekleşir.

Ateş Yükselmesi İle İlgili Genel Öneriler

  • Ateş yükselmesi bebeklik ve çocukluk döneminde sık görülen bir durumdur çocuğa banyo yaptırılması ateşinin düşmesine yardımcı olan bir uygulamadır fakat banyo yaptırılırken soğuk su kullanılmamalı ılık su tercih edilmelidir. Soğuk su ile yapılan banyo sonucu çocuğun veya bebeğin ateşi kriz tipi şeklinde bir anda düşecektir fakat bu geçici bir durumdur ve bu uygulama sonrası ateşi eski değerinden daha yüksek seyredecektir.
  • Ateş yükselmesi durumunda üşüyen bireyin battaniye yorgan gibi kalın eşyalarla üstünün örtülmemesi, ince kıyafetler tercih etmesi , ılık su ile alın bölgesine soğuk uygulama yapılması önerilir.
  • Vücut sıcaklığı artışı kişide sıvı kaybına sebep olur bu nedenle bol sıvı tüketmelidir. Ek gıda almayan yenidoğan bebeklerin anne sütü ile sıvı ihtiyacı karşılanmalıdır.
  • Ateşi yükselmiş birey üşüdüğü için oda ısıtılmamalıdır ve oda ısı ortalama olarak 21-22 derece civarında olmalıdır
  • Düzenli aralıklarla ateş takibi yapılması önemlidir.
  • Ateşin düşmesinde kişilerin kıyafetleri ıslaksa kuruları ile değiştirilmelidir.
  • Vücut sıcaklığının düştüğü durumlarda baş ve boyun bölgesinden ısı kaybedileceğinden şapka ve atkı ile ısıtılması önerilir.
  • Ateşi düşmüş bireyleri oda sıcaklığında bir yere alarak bekletmek faydalı olacaktır. Ve korunmasız olarak dış ortama maruziyeti önlenmelidir. Kişi kuru battaniyeye sarılarak bekletilebilir. Eğer ısı muhafaza edilemeyecekse hasta ısıtıldıktan sonra tekrar üşüyeceği için hücre hasarı daha fazla olacaktır.
  • Ateş düşmesinde eğer kişinin bilinci açıksa proteinden zengin ve şekerli içecekler verilebilir. Kafeinli ve alkollü içecekler verilmemelidir.
  • Birey eğer çevresinden tarafından taşınıyorsa sarsılmadan taşınmasına dikkat edilmelidir.

Girişgin S,Koçak S,Gül M, Cander B, Hipotermi ve Lokal Donmalar, STED ,2006,cilt 15,sayı 3, syf 45-47

Yavuz M, Asgarpour H, Vücut Sıcaklığındaki Yükselmenin(Ateşin ) Hemodinamik Parametlere Etkisi, Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim Ve Sanatı Dergisi, Cilt 3, Sayı 3, 2010, syf 77-78

Lynn P,Taylor Klinik Hemşirelik Becerileri, 3 basımdan çeviri, Ankara, Nobel, 2015, syf 5-16

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.