Sonucu Değiştirmeyeceğine İnandıran Sendrom: Kazanılmış Başarısızlık Sendromu

0

Kazanılmış başarısızlık sendromu; canlının sergilediği tepkilerin bir sonuç vermemesi durumunda, sonucun değişmeyeceğine karşı geliştirdiği inanç ile seyreden ruh halidir.

İnsanlarda ise zamanla denediği birçok işte başarısız olması durumunda yeni girişimlerde bulunmama ya da bulunduğunda başarısız olacağı duygusuna kapılması ile kendini gösterir.

Teorinin Oluşturulması Ve Deneysel Çalışmalar

Bu kavram,1960’lı yıllarda Martin Seligman tarafından ortaya konulmuştur. Martin Seligman öğrenme ve korku arasında olan ilişkiyi incelerken Ivan Pavlov’un Klasik Koşullanma deneyinden faydalanmıştır. Bu deneyden faydalanması sonucunda bu kavramı ortaya çıkmaya başlamıştır.

1967 yılında Pennsylvania Üniversitesi’nde depresyona olan ilgisi ile bunu bir alt kol olarak çalışmaya başladı. Seligman arkadaşları ile deneyler yaptı. İlk deneyi köpekler üzerinde denemiştir. Deneyde dikkat çeken unsur ilk fazda hoş olmayan durumdan kaçma fırsatı verilmemiştir. İkinci fazda kaçma fırsatı verildiğinde bu fırsatı kullanmadıkları görülmüştür. Deney kedi, balık, fare üzerinde denendiğinde de benzer sonuçlar elde edilmiştir.

Bu çalışmalardan elde edilen sonuçlar insanlar üzerinde yeterli bilgi sağlayamayacağı için insanlar üzerinde benzer bir çalışmayı ilk olarak Donald Hiroto 1974 yılında benzer koşullarda yaparak benzer sonuçlar elde etti ve bu olgunun varlığını kanıtladı.

Bu kavramın bilim dünyasına girmesiyle birlikte yeni detaylar dikkat çekmiştir. Kavramın sosyal boyutuna bakacak olursak “öğretilmiş çaresizlik” ile de karşılaşırız. Martin Seligman’ın yaptığı deneyle bireyin kendisinin deneyip başarısız olduğu bir konu da başkalarının bu konu üzerinde deneme yapmasını engellediği görülmüştür. Bu davranış her ne kadar iyi niyetle deneyim aktarmak için yapılsa da burada bize kazanılmış başarısızlık kavramını insanların kazanmasında çevresel faktörlerin etkili olduğunu göstermektedir.

Kazanılmış Başarısızlık Sendromu Belirtileri Nelerdir?

Birey bu durumda genelde depresyona yakın belirtiler vermektedir. Örneğin; çok ders çalışan insanların sınavlarının kötü gelmesi durumunda hazırlandığı her sınava “çalışsam da kötü not alacağım.” düşüncesiyle çalışmaması bu duruma örnektir. Bir başka örnek ise iş başvurusu yapan insanların “zaten işe alınmayacağım.” diyerek iş başvurusunda bulunmamasıdır.

Öğrenilmiş çaresizlikte pasiflik dikkat çekmektedir. Bu insanlar cezadan bile kaçmazlar. Bu durum aslında depresyon da olan bireylerin çaresizliği öğrenmesi sonucu ortaya çıkmasıdır. Bu durumda bireyler “ her ne olursa olsun yapamayacağım.” düşüncesine sahiptirler ve her olaya bu mantıkla yaklaşmaktadır. Ancak bu durumu doğrudan depresyonla ilişkilendiremeyiz. Çünkü depresyon daha genel ve kişiden kişiye değişmektedir. Ancak öğrenilmiş çaresizlik bir hedef ya da olguyla ilişkilidir.

Kazanılmış Başarısızlık Sendromu Çözüm Yolları Nelerdir?

Bireyin önce olaylara bakış açısı tarafsız ve duygusal olmamalıdır. Objektif değerlendirmeyi her açıdan öğrenmelidir. Bu aşamada duyguları yerine mantığı devreye girmelidir.

Ancak kültürel ahlaki yapısı gelişmemiş olan toplumlarda haksız ayrıcalıklar yüzünden pek çok nitelikli insan bu sendrom ile karşı karşıya kalmaktadır. Bu yüzden ahlaki ve kültürel yapıyı değiştirmeye yönelik girişimler de bulunulmalıdır. Bu yapıyı değiştirmek için temel nokta motivasyondur.

Değişim motivasyonu yüksek toplumlarda değişim kültürü oluşarak böylece değişim süreci başarılı atlatılmış olur. Değişim kültürünün oluşmasında motivasyona ek olarak bireylerin takdir edilmesi ve ödüllendirilmesi de önemlidir. Bu sayede değişim daha kolay sağlanacak ve kabul edilecektir.

Sonuç olarak bireyleri ve toplumları öğrenilmiş çaresizlikten kurtarmak için en başta değişimi destekleyen bir kültür yaratılarak bu kültür yaşatılmalıdır. En başta inanç temelli bir kültür oluşturarak öğrenilmiş çaresizlikten kurtulmaya yardımcı olabiliriz.

Demirbaş, Y. Emre, B. (2015). Stresin Köpeklerde Davranış Üzerine Etkileri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(1): 34-42

Barutçu, E. Çöllü, B. (2020). Öğrenilmiş Çaresizlik ile Motivasyon Arasındaki İLİŞKİ: Pamukkale Üniversitesi Öğrencileri Üzerinde Bir Araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C.25, S.1, s.1-13

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.