Sigara Kullanımı Diyabet Hastalığını Nasıl Etkiler?

0

Aktif ve pasif sigara içiciliği dünya genelinde önlenebilen hastalıkların ve ölümlerin başlıca nedenleri arasında, erişkinlerde ve çocuklarda önemli bir halk sağlığı problemidir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yayımlanan raporda tütün kullanımının; kardiyovasküler ve solunum yolu hastalıklarında, farklı kanser türlerinde ve birçok sağlık sorununda önemli bir risk faktörü olduğu açıklanmıştır. Yine aynı rapora göre; dünyada her yıl 8 milyondan fazla insanın tütün kullanımından öldüğü bildirilmiştir.

DSÖ tarafından 2007 yılında yayımlanmış “Küresel Tütün Ürünleri Raporu”na göre, en çok sigara tüketen ülkeler arasında Türkiye 10’uncu sırada yer alır. 2008 yılı DSÖ raporunda nüfusun %31,2’sinin sigara kullandığı, bu oranın erkeklerde %47,9 kadınlarda ise %15,2 olduğu bildirilmiştir.

Çalışmalar göstermektedir ki; sigara kullanımıyla tip 2 diyabet gelişme riski artar ve sigara içiciliği diyabetlilerde kötü glisemik kontrole neden olur. Ayrıca sigara kullanımı diyabet hastalarında, mikrovasküler ve makrovasküler komplikasyonların daha erken dönemde gelişmesi ve ilerlemesiyle de ilişkili görülür.

Sigara Kullanımı Diyabet Hastalığını Nasıl Etkiler?

Sigara kullanımı insülin direnci için yüksek risk faktörü olup, vücutta insülin hormonunun etkinliğini bozarak tip 2 diyabet gelişimi için risk oluşturur. Literatürde yer alan çalışma bulgularına bakıldığında; günde en az 20 adet sigara içen bir bireyde diyabet riskinin %61, günde 20 adetten daha az sigara içenlerde diyabet riskinin %29 ve sigarayı bırakmış olup daha öncesinde sigara içenlerde ise diyabet riskinin %23 olduğu görülür.

Sigara kullanımının diyabete olan etkileri şu şekilde sıralanabilir:

  • Vücudun sigara kullanımıyla nikotine maruz kalması, pankreasın insülin hormonu üreten beta hücrelerinde fonksiyon (işlev) bozukluğuna ve beta hücre hacminde azalmaya neden olur.
  • Nikotinin pankreasın beta hücre kaybına sebep olmasıyla, daha az insülin salınımına neden olur.
  • Nikotinin etkisiyle gerçekleşen hücre ölümü (apoptozis) kanda şeker (glukoz) düzeyinde bozulmalara ve obeziteye (şişmanlığa) öncülük eder.
  • İnsülin duyarlılığını azaltır.
  • Kanda glukoz ve lipit (kan yağıları) metabolizmasının bozulmasına sebep olur.
  • Metabolik kontrolü olumsuz etkiler.
  • Katekolaminler, kortikosteroidler gibi kontr-regülatuar hormonlarda artışa neden olarak kan glukoz düzeylerini arttırır.
  • İnflamasyonu arttırır.
  • Vücudun bağışıklık sistemini etkiler.
  • Vasküler komplikasyonlara neden olur.
  • Yaşam kalitesini etkiler.

Diyabetli Bireyde Sigara Kullanımına Yönelik Yaklaşım

Diyabetli bireyin, diyabetle yaşamında öz bakım davranışları geliştirmesi ve sorumluluk üstlenmesi gerekir. Diyabet hemşireleri ise diyabetli bireyin yaşam tarzı değişikliğine gitmesinde, sağlıklı yaşam alışkanlıkları kazanması ve sürdürmesinde diyabetli bireye öz yönetim desteğinde bulunur.

Sigara alışkanlığının olmaması, bir diyabetli için sağlıklı yaşam alışkanlıklarından biridir. Diyabet hemşirelerinin sigara kullanımı olan diyabetlilerde, mutlaka sigaradan uzak durulması ya da sigaranın bırakılması konusunda bilgilendirme/danışmanlık yaklaşımında bulunması gerekir.

Sigara kullanımı konusunda diyabetli bireye yaklaşımda dikkate alınması gereken konular şunlardır:

  • Diyabet hemşiresiyle birlikte tüm sağlık profesyonellerinin, sigara ile mücadelede bilgili ve kararlı olması.
  • Sigara kullanımı olmayanların sigaradan uzak durması ve sigara kullanımı olanların bırakması konusunda, her görüşmede danışmanlık hizmeti verilmesi.
  • Sigara içen diyabetlilerde sıklıkla sigara bırakmayla ilgili önerilerin yinelenmesi.
  • Sigara kullanımının sağlığa olumsuz etkileriyle ilgili kamu spotu, poster/afiş ve bilgilendirme broşürlerinin etkin kullanılması.

Sigara kullanımına yönelik yapılacak basit önerilerin bile, sigara bırakma oranını olumlu yönde etkilediği görülür. Bu nedenle mutlaka diyabet hemşirelerinin her görüşmede, diyabetli bireyin sigara içiciliğini değerlendirmesi ve danışmanlık hizmetini sunması önemli bir yaklaşımdır.

https://www.who.int/health-topics/tobacco#tab=tab_1 Erişim tarihi: 21.09.2020

Global Adult Tobacco Survey, Turkey Report, Ministry of Health, Publ. 2 July 2010.

Willi C, Bodenmann P, Ghali WA, Faris PD, Cornuz J. Active smoking and the risk of type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis. JAMA. 2007; 298(22): 2654-64.

Carlsson S, Midthjell K, Grill V. Smoking is associated with an increased risk of type 2 diabetes but a decreased risk of autoimmune diabetes in adults: an 11-year follow-up of incidence of diabetes in the Nord-Trondelag study. Diabetologia. 2004; 47(11): 1953-6.

Bruin JE, Gerstein HC, Morrison KM, Holloway AC. Increased pancreatic beta-cell apoptosis following fetal and neonatal exposure to nicotine is mediated via the mitochondria. Toxicol Sci. 2008; 103:362-70.

George, Y. Levy, Y. Shoenfeld Smoking and immunity: an additional player in the mosaic of autoimmunity. Scand. J. Immunol., 45 (1997), pp. 1-6

US Department of Health and Human Services, The Health Consequences of Smoking: A Report of the Surgeon General, US Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Office on Smoking and Health, Atlanta, GA, 2004, p. 16.

Kangavari, S. Matetzky, P.K. Shah, J. Yano, K.Y. Chyu, M.C. Fishbein, et al. Smoking increases inflammation and metalloproteinase expression in human carotid atherosclerotic plaques. J. Cardiovasc. Pharmacol. Ther., 9 (2004), pp. 291-298

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.