Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) Hakkında Bilinmesi Gerekenler

0

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH), tüm dünyada giderek artış gösteren, sosyal ve ekonomik yüke neden olan önemli bir kronik hastalıktır. KOAH birçoğumuzun düşündüğü gibi sadece akciğerlerimizi etkilemiyor. Bunun yanında ciddi sistemik etkilere de yol açabilir.

Ölüm nedeni üçüncü sıraya yükselen KOAH’ın en önemli risk faktörü sigara içimidir. Evet, birçok genç her sigara içişinde bir adım daha KOAH ile yakınlaşıyor ve bunun farkına bile varmıyor.

Diğer önemli faktörler ise mesleki maruziyet, sosyoekonomik durum ve genetik yatkınlıktır.

O zaman aldığımız nefesi yakından ilgilendiren KOAH’ı tanımaya başlayalım.

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Nedir?

KOAH; sigara dumanı, toksik gaz ve partiküllere maruziyet sonucu akciğerimizde enflamasyon, doku hasarı, tamir ve savunma mekanizmalarında bozulma ile gelişen bir hastalıktır. Bu bozulma havayollarını daraltıp solunumu güçleştirmekle karakterize, yaygın, önlenebilir ve tedavi edilebilirdir.

KOAH’da kronik bronşit ve amfizem genellikle bir arada bulunmaktadır.

Amfizem, ciğerlerimizdeki hava keselerini yavaşça yok eder. Bu da dışarıya doğru olan hava akışını engeller.

Bronşit ise, bronşiyal tüplerin iltihaplanmasına ve daralmasına neden olarak mukus birikimine neden olur.

KOAH’ın Risk Faktörleri Nelerdir?

1. Sigara İçimi Ve Pasif İçicilik

Sigara içimi KOAH için en başta gelen ve en önemli risktir. Hatalığın gelişiminde; sigaraya başlama yaşı, günlük içilen sigara sayısı ve sigara içme süresi gibi faktörler önemlidir. Pasif olarak sigara dumanına maruz kalanlarda ise KOAH riski hiç maruz kalmayanlara göre artış göstermektedir. Yani sigara içerken hem kendinizi hem çevrenizi KOAH’a sürüklüyor olabilirsiniz.

2. Genetik Faktörler

KOAH’ta en bilinen genetik risk faktörü alfa-1 antitripsin eksikliğidir. Alfa-1 antitripsin, karaciğer tarafından üretilen bir proteindir. Bu protein diğer proteinlere koruma sağlar ve akciğer dokusunda oluşabilecek yıkımı önler. Böylece alfa-1 antitripsin eksikliği bu dengeyi bozar ve amfizem riskini arttırır.

3. Yaş

Yaş ilerledikçe KOAH riski artmaktadır. Fakat yaşın yaşam boyu toplam maruziyeti mi yansıttığı, yoksa bizzat yaşlanmanın mı hastalık gelişimine katkıda bulunduğu net olarak bilinmemektedir.

4. Akciğer Büyüme Ve Gelişmesi

Akciğer büyümesi gebelikle başlayıp çocukluğa kadar uzanan dönemlerdeki maruziyetlerden etkilenen bir süreçtir. Gebelikte annenin sigara içimi, çocuklukta aktif veya pasif sigara dumanına maruz kalma, astım gibi faktörler akciğer büyümesini etkiler. Bu durumda ulaşılan maksimum akciğer kapasitesi azalır ve KOAH riski artar. Gebelikte çocuğun tek besin kaynağı ve çocuklukta da tek örnek olduğunuzu unutmayın. Çocuklar gördüklerini yaparlar, onların ve kendinizin sağlığı için dikkat edin.

5. Mesleki Maruziyet

Mesleki olarak toz, duman, gazlar ve kimyasal maddelere maruz kalma önemli risk faktörleridir. Bunların yanında ulaşım, metal, maden sektöründe ve çalışanlarda, kömür tozu, hayvan yemi, çimento üretimi, pamuk, tahıl işçiliği gibi alanlarda önemli risk faktörü taşıyabilirler.

6. Kapalı Alan Ve Hava Kirliliği

Özellikle büyük kentlerde motorlu taşıt, fabrika ve yakıtlardan kaynaklanan hava kirliliği solunum yolu hastalıklarını tetiklemektedir. Havalanması iyi olmayan kapalı alanlarda ise biyomass yakıtlar olarak adlandırılan, hayvansal ve bitkisel kaynaklı yakıt kullanılır. Bu yakıt akciğerler için tahriş edici özelliktedir ve dikkat edilmesi gerekir.

7. Sosyo-Ekonomik Durum

Düşük ekonomik durum pek çok risk faktörüne maruziyeti arttırdığı için KOAH gelişiminde bir risk faktörüdür.

KOAH Belirtileri Nelerdir?

Şimdi de KOAH bizlere hangi belirtilerle ben buradayım diyor kısaca bunları öğrenelim.

  • Nefes Darlığı

Nefes darlığı (Dispne), KOAH’ın başta gelen ve hastayı doktora götüren en önemli belirtisidir. Dispne, aktivitelerinizi sınırlandırır, yaşam kalitenizi bozar ve rahatsız edici bir nefes alışverişi yapmanıza neden olur. Hastalar nefes darlığını, tıkanma, hava açlığı, solunum güçlüğü, bunalma, çabuk yorulma gibi ifadelerle tanımlayabilir.

  • Öksürük

KOAH’ a neden olan zararlı gaz ve partiküllere hava yollarımızın ilk cevabı öksürük olur. Bu genellikle sigaraya bağlanır ve pek önemsenmez. Başlangıçta aralıklı ve kuru öksürük olup ilerledikçe her gün ve balgamlı bir öksürük haline gelebilir.

  • Balgam Çıkarma

KOAH’ ta balgam genellikle kıvamı koyu, beyaz-gri ve yapışkan olur. Başka bir nedene bağlı olmadan, art arda iki yıl ve her yıl üç ay düzenli olarak balgam çıkarma ile öksürüğün varlığı kronik bronşit olarak adlandırılır. Bazı bireyler tükürmeyi balgam olarak ifade edebilir. Bu nedenle doğru değerlendirme yapılması gerekir.

  • Hırıltılı Solunum Ve Göğüste Sıkışma Hissi

Her gün değişim gösterebilen bir belirtidir. Genellikle sabahları, egzersiz sırasında veya enerji sarf ettiğinizde ortaya çıkar.

Diğer Semptomlar:

Hastalığın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkabilecek belirtilerdir.

  • İştahsızlık,
  • Kilo kaybı,
  • Yorgunluk,
  • Anksiyete, depresyon,
  • Aktivite kısıtlanması,
  • Uyku sorunları,
  • Ayakların, ayak bileklerinin şişmesi.

KOAH Tanısı Nasıl Konulur?

KOAH tanısı birçoğumuzun bildiği spirometre ile konulur. Tanı ile derecelendirme de yapılmaktadır. GOLD derecelendirme sistemine göre KOAH evreleri:

  • Derece: Hafif
  • Derece: Orta
  • Derece: Şiddetli
  • Derece: Çok Şiddetli olarak sıralanmaktadır.

KOAH Nasıl Tedavi Edilir?

Şimdi derin bir nefes alabilmek için neler yapabiliriz bunlara bakalım.

  1. Sigara Kullanımının Bırakılması
  2. Çevresel Ve Mesleki Maruziyetin Önlenmesi
  3. İç-Dış Ortam Hava Kirliliğinin Önlenmesi
  4. Düzenli Fiziksel Aktivite
  5. Solunum Egzersizleri
  6. Sağlıklı Beslenin: Sağlıklı beslenmek vücut direncinizi arttırır. Böylece hastalıkla savaşınızda size yardımcı olacaktır.
  7. İlaç Tedavisi: Bu kısımda doktorunuzun size verdiği bronkodilatörler daha rahat nefes almanızı sağlayacaktır.
  8. Oksijen Terapisi: Eğer kandaki oksijen seviyeniz çok düşükse inhalasyon yoluyla oksijen verilmesi nefes almanızı kolaylaştıracaktır.
  9. Ameliyat: Genellikle diğer tedavi yöntemleri başarısız olduğunda tercih edilir. Temennim hastalık bu kadar şiddetlenmeden iyileşebilmeniz.

Nefesiniz sizi zorlamadan siz kendinizi zorlayın ve sigarayı bırakın. Sizin ve çevrenizin sağlığı için atabileceğiniz en önemli adım bu olmalı.

Rahat bir nefes almayı kim istemez?

Sağlıkla kalın.

Özkaptan. B. (2013).  Erişim Adresi: http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11655/1505/aa598954-90c0-4fce-b782-ddf1a05b91d3.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Kocabaş, A. Atış, S. Çöplü, L. Erdinç, E. Ergan, B. Gürgün, A. Köktürk, N. Polatlı, M. Şen, E. ve Yıldırım, N.  (2014, Nisan). Turkish Thoracic Journal.  Erişim Adresi: https://www.chiesi.com.tr/img/download/documenti/363_ttd-koah-tani-ve-tedav-C4-B0-raporu-2014.pdf

Pietrangelo. A.  (2019, Mart).  Erişim Adresi: https://www.healthline.com/health/copd#stages

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.